دُژَنپَشت

2007-04-21T11:01:00.000-07:00

به دلايلي نامعلوم اينانــنا مـلـكه آسـمـان به جــهان بي بازگشت (جــــــــهان زيرين) ميرود. اين جهان سرزمين مردگان است و در زير فرمانروايي ارشكيـــــــــگال(خواهر ايناننا) ميباشد.

ايناننا بـه وزير خود نيــــن شوبور ميگويد در صورت بازنگشتن در سه روز، پيش سه خداي اعظم رفته و از آنان ياري بطلبد و نگذارند او در جهان زيرين بميرد.هنگامي كه ايناننـــا به هفت دروازه جهان زيرين ميـــــرسد جلوي هر دروازه بنا به رســــــم و قوانين جــــهان زيرين هر كس كه به آن دنيا ميرود بايد جلوي هر دروازه قسمتــي از لباس و زيور آلات خود را به نگهبان دروازه ها(نه تي)تحويل دهد. هنگامي كه ايناننا به نزد ارشكيگال و آنون ناكيـــها ميرسد آنهـا نگـاه مـرگ را بـر وي ميافــكنـنـد و او ميميرد . در اين زمــــان نين شوبور به نزد خدايــــان اعــظم مي رود . انــكي از چــرك ناخن خود كوركارو و كالاتورور را ميسازد و آنها را مسئول مي كند همراه با غــــذا و آب شفا بخش رفته و آنها را بر ايناننا بپاشند و او را برگردانند . آن دو موجود اينكار را كرده امــا بر اساس قوانين جـهان زيرين اگركسي بخواهد از آنجا بازگردد بايد شخص ديگري را به عنوان جانشين معرفي كند.نه تي درابتدا نين شوبور سپــس شارا و بعد از آن لاتاراك را پيشنهاد ميكند اما ايناننا با اينــكار مخالفت ميــكند و دوموزي را پيشنهاد مي‌كند و دوموزي همراه با نه ‌تي به جهان بي‌بازگشت ميرود.

در اسطوره هاي بابلي و آشوري همچون نوع سومري آن براي فرودايناننا(كه در اينجا به ايشتــــــر تغيير نام ميدهد) به جهان زيرين هيچ دليــــلي آورده نشده است همچنـيـن در ســطرهــاي پاياني به بازگشت دوموزي (در اينجا به تموز تغيير نام داده) از جهان زيرين اشاره شـده اسـت و همچنين بخشي وجود دارد كه از مشكلات بوجود آمده به خاطر غيبت تـــــــموز و چهره به مراتب تهديد كننده تر ايشتر نسبت به نوع سومري آن مي باشد . در گونه بابــلي اين اسطوره هنگامي كه ايشتر به دروازه جهان زيرين مي رسد چنين ميگويد:

((اي دروازه بان ،دروازه ات را بگشاي

بگشا دروازه ات را تا من درآيم

اگر دروازه ات را ن

2007-04-21T10:50:00.000-07:00

تست2 برای چپ چین کردن انگلیسی

2007-04-19T12:40:00.000-07:00

تست وبلاگ برای پستینگ

2006-03-18T05:06:00.000-08:00

فرخنده جاوید، نوروز باستانی شاد باد:

پیشنهاد:
بایسته است هر ایرانی به جای قرآن ،گاتها و یا هر نسک دینی مذهبی دیگر و یا دست کم کنار نسکهای مذهبی و اعتقادی ، شاهنامه نسک ملی ایرانیان را بر سر سفره هفت سین قرار دهد چراکه نوروز جشنی است ریشه ای و نه دینی.
---------
جستاری در مورد نوروز
http://khordad.8m.com/h215.pdf

2005-08-24T14:48:00.000-07:00

درود بر تمامی دوستان
به دلیل در پیش داشتن کنکور(85)!،تارنگار «دژن پشت» تا تیرماه سال آینده بروز نخواهد شد.جا دارد از تمامی دوستان و میهن پرستان گرامی که همیشه پشتیبان و یاور من بوده اند سپاسگزاری کنم.نامی از شما گرامیان نمیبرم چراکه میترسم نامی را از قلم بیاندازم و موجب ناراحتی عزیزی بشوم، دستانتان را به گرمی می فشارم و به وجود میهن پرستانی همچون شما افتخار میکنم ،باشد که در ایران راه همانند گذشته پاینده و استوار باشید.اگر در این دوسال هم به دوستانی بنابر نوشته های تارنگار توهین شد ،معذرت میخواهم و برای تک تکتان آرزوی موفقیت دارم.
دوستانی که شماره من را دارند میتوانند همچنان با من تماس داشته باشند(خوشحال میشوم). راینامه من از اول مهر ماه همچنان فعال خواهد بود و هفته ای یکبار چک می شود تا پاسخگوی نامه هایتان باشم.به هر حال این آخرین پُست در این تارنگار میباشد تا زمان کنکور سال آینده بسر رسد.بدرود نخواهم گفت چراکه برخواهم گشت.
پاینده و پیروز باشید.
پاینده ایران ، جاوید سرباز ایرانی
(دانیال.پ)

E-mail: khordad4u@yahoo.com
----------------
حاشیه:
هرگونه پیام در تارنگاری با نام من، از سوی من نیست اگر کاری پیش آمد از ایمیل استفاده خواهم کرد.(از امروز تا اول مهر ماه تماس با شما قطع خواهد شد و دسترسی به اینترنت نخواهم داشت.)

نوشته شده درتاریخ: بهرام شید از ماه امرداد 3/5/3743

2005-08-20T13:20:00.000-07:00

دَخمَ :

واژه دخمه که در اوستا و پهلوی «دخمک»گویند درچم داغگاه است،یعنی محلی که مردگان را می سوزانند.
ریشه این واژه «دَگ» درچم سوزانیدن است و کلمه داغ از همین ماده است.ایرانیان آریائی در زمانی که با هندوان زندگی مشترک داشتند مردگان خود را میسوزاندند کما اینکه هنوز هم هندوان چنین می کنند و خاکسترش را به آب می دهند. از وندیداد بر میآید که برخی در قدیم جسد مردگان را میسوزانده اند، زیرا در آن از جرم سوختن جسد در آتش سخن رفته است و تکلیف دینداری که خود دیده مرده ای را در آتش میسوزانند معین شده است.فردوسی بزرگ هم در شاهنامه به این عادت قدیم اشاره کرده و میگوید:
همی هرکسی هر سو آتش فروخت... یکی خسته بست و یکی کشته سوخت

مسلم است که این عادت بسیار کهن بوده است.هردوت نیز اشاره می کند نزد ایرانیان سده پنجم پیش از میلاد سوختن لاشه گناه بوده است(1).
سردابه مردگان و تابوت را هم گاهی دخمه گویند.درفرهنگها به غارها و سوراخها تنگ و تاریک نیز دخمه گفته شده.در شهر های یزد و کرمان و روستاهای آنها و کوه « بی بی شهربانو» شهر ری هنوز دخمه هایی دیده میشود که در پیش، بنا بر عرف و سنت درگذشتگان را بدانجا می سپردند.جاکسن می نویسد در تپه های مغرب شهر یزد دو دخمه وجود دارد یکی کهن به نام «دخمه جمشید» است و دیگری ساختمانش جدیدتر است که به همت مانکجی هاتریا ساخته شده است.جاکسن به نقل از ماستر خدابخش بهران رئیس، اطلاعات خود را درباره دخمه چنین مینویسد:
«دخمه تن به تن.آرامگاههائی بوده که پادشاهان و توانگران و بزرگان برای خود می ساختند و آنها را دخمه های شخصی نیز می نامند(مانند آرامگاههای اختصاصی امروز).
دخمه لشکری. دخمه های بزرگ،مانند دخمه های موجود،خاص نهادن اجساد کسانی بود که درجنگ به هلاکت می رسیدند و چون پس از ساسانیان نمی توانستند مانند گزشته دخمه های شخصی داشته باشند به همان دخمه های عمومی اکتفا میشد.
دخمه های دیگر.جاکسن در سفرنامه اش از دخمه های دیگری در جاده «ایرقو» نام میبرد و اشاره به جایگاهی خرابه می نماید به نام دخمه داراب که در اصل قلعه ای متروک است.او از آثار ویران دیگری هم به نام دخمه گبران نام میبرد که از این قبیل دخمه ها یا بقایای آنها را در ایران زیاد است.»
جمشید سروشیان در «فرهنگ بهدینان» از دخمه نزدیک گبر محله سابق کرمان به نام ساردینو یاد می نماید که بنا به روایت محل دفن دسته جمعی زرتشتیان در زمان هجوم افاغنه است.
جالب است به این نکته توجه کرد مغان ماد جسد مردگان را در بلندی یا دخمه قرار میدادند.اگر جسد درگذشته توسط کفتار یا حیوانات درنده خورده میشد ،سرنوشتی شومی در انتظار روح وی بود و اگر توسط پرندگان لاشه خوار یا کلاغ خورده میشد دوحالت داشت؛ اگر کلاغ چشم چپ را میخورد روح مرده به عذاب دچار می گشت و اگر چشم راست آن خورده میشد نیکبختی در انتظارش بود.این رسم در 500تا 1000 سال پیش از میلاد مرسوم بوده که دیگر خبری از آن نیست!
--------------------------
1- باید به این نکته توجه کرد منظور هردوت مغان ایرانی بوده و یا زرتشتیان،چراکه در زمان پس از زرتشت دین او تحت نفوذ مغان ماد قرار گرفت و نسک وندیداد نیز جلوه ای بسیار کم از دین زرتشتی و بیشتر مغان ماد است.

2005-08-15T09:50:00.000-07:00

مانی و مانویت :

مانی بنیان گذار آیین مانوی است،از پدر و مادری ایرانی ،از بزرگان پارت، به سال 215م در «ماردین» کنار دجله پایتخت سلوکیه متولد شد و در 273م در گند شاپور به دار آویخته شد.وی پسر «فاتک» بود.در روزگار جوانی به آموختن دانش و حکمت و مطالغه در ادیان زرتشتی و عیسوی و بودائی و سایر دینهای زمان خویش پرداخت.در 24 سالگی ادعای پیامبری کرد و آیین خود را آشکار کرد.چندی در میانرودان(بین النهرین) به تبلیغ و ترویج دین خود پرداخت،آنگاه به وسیله فیروز برادر شاپور که دین او را پذیرفته بود به شاپور معرفی شد و یکی از کتابهای خود را به نام «شاپورگان» به او تقدیم داشت.«شاپور اول»،نخست با مانی به مهربانی رفتار کرد و او پیروانش را در مذهب خود آزاد گذاشت ولی بعد طرف بی میلی پادشاه قرار گرفت و از ایران تبعید گردید.مانی در روزگار آوارگی،کشورهای هند و تبت و چین را سیاحت کرد و پس از مرگ شاپور ،در سال 272م به ایران بازگشت.هرمز،جانشین شاپور،ورودش را گرامی داشت و او اجازه یافت آموزشهای خود را آزادانه منتشر سازد.مانی در این زمان بیشتر در بین مسیحیان میانرودان به نشر اصول و تعالیم مذهب خود پرداخت و در اندک مدتی پیروان بسیاری یافت.پس از هرمز دیری نپایید که بهرام اول مانی را دستگیر کرده و مقتول ساخت.مانی کتابهای بسیاری نوشت که از آن جمله است شاپورگان به زبان پهلوی.
وی برای اینکه اصول آیین خود را به مردم بیسواد نیز بیاموزد آنهار را با تصاویر زیبا در کتابهای خود جلوه گر میساخت،به همین سبب او را مانی تقاش هم گفته اند.از کتابهای دیگر او یکی «ارژنگ»یا «ارتنگ»بوده است.باکشته شدن مانی پیروان او از بین نرفتند بلکه سالیان خیلی دراز در عالم پراکنده شده،سده های دراز دوام آوردند و پیشرفتهای ادبی،صنعتی و فنی داشته اند.حتا(حتی) پس از اسلام،آیین مانوی اهمیت خود را از دست نداد(بماند که چقدر از مسلمانان تازی آنان را کشتند!)،و در آسیای مرکزی تا نواحی تبت انتشار یافت.در اروپا هم آیین مانوی تا جنوب فرانسه نفوذ کرده بود.
مذهب مانی آمیزشی از ادیان زرتشتی ،عیسوی،بودائی و یونانی است.مانی میگوید:عالم از دو عنصر روشنایی و تاریکی بوجود آمده،به همین سبب اساس آن را برخوبی و بدی استوار است،ولی در پایان دنیا روشنایی از تاریکی جدا خواهد شد و صلح ابدی در همه جا را فرا خواهد گرفت(1).وظیفه یک نفر مانوی آن بود که بکوشد تا روشنایی و تاریکی را از یکدیگر دور ساز و آمیزش آنها را بهم زند یعنی وجود خویش را از بدی و فسادی که منسوب به تاریکی است منزه گرداند و از لذات دنیایی مانند ازدواج ،خوردن گوشت،نوشیدن شراب و گردآوردن مال و امثال آن خودداری کند.به عقیده مانی از آغاز دو اصل اصیل وجود داشته که عبارتند از :نیک و بد.اصل نخستین ،پدر بزرگی بود و از او پنج موجود تجلی کرد که به منزله واسطه های بین آفریدگار و آفریدگانند،چون: ادراک،عقل،فکر،تامل و اراده.خدای تاریکی هم پنج عنصر تاریکی دارد،مانند دخان(مه)،آتش مخرب،باد مهلک،آب گل آلود و ظلمت.در آغاز تاریکی به روشنایی حمله برد،پدر بزرگی برای دفاع از کشور خویش نخستین مخلوق یعنی «مادر زندگانی» را بیافرید و پنج عنصر نورانی،برابر پنج عنصر تاریکی،بیافرید که عبارتند از اَثیر ،صافی،نسیم،روشنایی،آب و آتش پاک کننده انسان.مانی رسالت زرتشت،بودا و مسیح را تائید کرد، ولی درباره مسیح میگوید :
مسیح حقیقی روح محض بوده و جسم نداشت و شخص مصلوب به نام مسیح یکی از مخالفن وی بوده است.دین مانی از روی اصول مزدیسنا،بودا ،آئین مهر و عیسی بوجود آمد ولی نزدیک بود لرزه بر ارکان مسیحیت اندازد.تا سده 13م فرقه های مانویت در اروپا با پیروان مسیح،رقیب قدیم مهر،مشغول زد و خورد بودند.مانی زبان ملی خود پهلوی و زبان زادبوم خود را آرامی میدانست.در همان زمان ،در آن بخش از آسیا،زبان سریانی و یونانی،زبانهای علمی و ادبی بشمار میرفت و مانی به زبان سریانی به خوبی آشنایی داشت و کتابهای دین عیسوی را به این زبان خوانده بود.او برای ترویج دینش در سرزمین های مغربی،شش کتاب را به زبان سریانی و یک کتابش را ،شاپورگان را به زبان پهلوی نوشت.
احمد بن ابی یعقوب معروف به ابن واضح که در سال 284هـ درگذشت در تاریخ یعقوبی در سخن از مانی میگوید:
«پس از بازگشت از هند میان او و یک موبد در سر دین گفتگو در گرفت،مبود به او گفت:باید به معده منو تو سرب گداخته بریزند،هرکدام از ما آسیبی ندید حق با اوست.مانی به او گفت:این کار ستمگران است.(2)»
مانی چون میخواست گفتار خود را با اعتقاد زرتشتیان زمان خود موافق کند،خدای اعلی را زروان نامید(3).مانویان میگویند جان،موجود است ولی این تن است که فریب میدهد.
-----------------------------------
1- این باور از آیین زروانی به میترائی منتقل گشت بعد از آن در زمان تحریف آیین زرتشتی وارد آن شد و مانی نیز از آن استفاده نمود.

2-گفته موبد بیانگر نوعی آزمایش است به نام وَر با وَرَنگه که در ایران قدیم و اقوام کهن انجام میگرفته برای تائید درستی یا نادرستی سخن فرد،این آزمایش با آتش هم انجام میشده که در داستان سیاوش از زبان فردوسی بزرگ آمده است.

3- زُروان اَکرَنه یا خدای زمان بیکران و خدای سرنوشت آیینی بوده پیش از آیین میترائیسم ،که باور پیروان این آیین این بود که از زروان خدای نیکی اهورامزدا و خدای بدی اهریمن زاده شد.زرتشت با این دین و میترائیسم که تحت تاثیر زروان بود به مخالفت برخاست ولی پس از او هنگامی که مغان(نه موبدان) دین زرتشتی را پذیرفتند آنرا وارد دین زرتشتی کردند.

+برای آشنایی و آگاهی از آیین اصیل زرتشت ،به نسک آیین مغان و آیین مهر(دو پوشینه) نوشته هاشم رضی نگاه کنید تا به تفاوت آیین زرتشت و آیینی که به نام زرتشت به وسیله مغان کلدانی،بابلی و یا مغان ماد وارد شده پی ببرید.

2005-08-10T12:50:00.000-07:00

کاشمر و استوره سروکشمر:

داستان زیر برگرفته از نسک دانشانمه مزدیسنا است و چنانکه در شاهنامه از زبان فردوسی بزرگ نقل شده است ،احتمال آن وجود دارد که در منبع پهلوی خدای نامه نیز آمده باشد.
کاشمر یا کشمر همان ترشیز قدیم است.
«گویند زرتشت،دو درخت سرو به طالع سعد در دو محل به دست خود کاشت، یکه در دهکده کشمر و دیگری در دهکده فریومد از روستاهای توس(طوس) خراسان.به مرور این درخت بلند و ستبر و پرشاخ شده و دیدن آن موجب شگفتی بینندگان میشد.چون وصف این سروها در مجلس متوکل عباسی،خلیفه عهد،بیان شد، او که مشغول به عمارت در جعفریه سرمن رای ،مشهور به سامره بود به خاطرش افتاد که آن سرو را قطع کرده،به بغداد بیاورند.
حکمی به طاهربن عبدالله بن طاهر ذوالیمینین نگاشت که آن درخت را قطع کرده در گردونها نهند ،شاخهای آن را در نمد گرفته بر شتران بار کرده و برسانند.چون جماعت زرتشتیان از آن اطلاع یافتند،پنجاه هزار دینار به طاهر پیشنهاد کردند که درخت را قطع نکند چراکه نشانی است آشکار از بزرگواری زرتشت.عبدالله قبول نکرده به قطع درخت حکم کرد و استاد حسینِ نجار نیشابوری مامور بریدن سرو شد.دور آن درخت بیست و هفت تازیانه و هر تازیانه ارشی و ربع ارشی بوده است.و گفته اند که در سایه آن درخت، زیاده از ده هزار گاو و گوسفند قرار میگرفتند.و چون درخت بیافتاد در آن حدود زمین بلرزید،و به کاریزها و بناها خلل راه یافت.و اصناف مرغان بیرون از حد و حصر از شاخسار آن درخت پریدن کردند؛ چنانکه آسمان پوشیده گشت و مرغان به انواع اصوات خویش نوحه و زاری می کردند و صدای مختلف در میآوردند.»
ابوالحسن علی ابن زید بیهقی،در تاریخ بیهق چنین ادامه میدهد:
«وقتی که آدمی نبودی و گوسفند و شبان نبودی وحوش و سباع در آنجا آرام گرفتندی و چندان مرغان گوناگون در آن ماوی داشتند که اعداد ایشان کس در ضبط حساب نمی تواند آورد.چون بیوفتاد،زمین بلرزید،و نماز شام،انواع و اقسام و اصناف مرغان بیامدند ؛چندان که آسمان پوشیده گشت و به انواع اصوات خویش نوحه و زاری کردند و گوسپندان که در ضلال آن آرام گرفتندی همچنان ناله و زاری آغاز کردند.پانصد هزار درم صرف افتاد در وجوه آن،تا اصل آن درخت از کشمر به جعفریه بردند.و شاخها و فروع آن بر هزار و سیصد اشتر نهادند.آنروز که به یک منزلی جعفریه رسیدند،آن شب،غلامان متوکل را بکشتند(1).و آن اصل سرو ندید و از آن برخورداری نیافت.و آن،بریک منزلی جعفریه بماند تا عهدی نزدیک.و در آن سال والی نیشابور ،که آن فرمود-ابوالطیب طاهر-، و هرکه در آن سعی کرده بودند،از جمله پیش از حولان حول هلاک شدند.درودگر و آهنگر و شاگردان و اصحاب نظاره و ناقلان آن چوب هیچکس نماند.واین از اتفاقات عجیبه است!»
در باره کاشمر و این سرو شعرا اشعاری دارند.فردوسی بزرگ گوید:

یکی سرو آزاده را زردهشت...به پیش در آذر اندر بکشت
نبشتش بر آن زاد و سرو سهی..که پذرفت گشتاسب دین بهی
فرستاد هرسو به کشور پیام...که چون سرو کشمر به گیتی کدام
زمینو فرستاد زی من خدای...مرا گفت از اینجا به مینو گرای
کنون جمله این پند من بشنوید..پیاده سوی سرو کشمر روید

باید دانست که درخت سرو از دیر باز علامت و نشانه ایران باستان بوده .اینکه در قالیها،فرشها و غیره نقش سروهای شاخه برگشته بسیار دیده میشود،بقایای آثار همان سنت ملی است.در کشمر مناره ای است به نام مناره کشمر که هنوز باقی است.سالها پیش،مرزبان خسرویان پیرو گفته برخی از افراد محل آن را آرامگاه زردشت(زرتشت) دانست که صحت آن به ثبوت نرسیده است.رئیس دفتر رضاخان سردار سپه قطعه ذغالی از آن محل در دست داشت که وقتی سرخ میشد و سپس خاموش می گردید،خاکستر نمی شد و همانگونه باقی میماند.در اطراف و اکناف ایران، بویژه نقاط ییلاقی ،درختهای کهنی است که مردم آنرا هزار ساله و شاید بیشتر میدانند و آنها را جمشیدی میگویند.
همچنین در روستای قنوات غسان ،نزدیک کرمان،درخت چناری بود که توی آن خالی بود،برخی آنرا گرامی داشته و حتی در جوار آن کسب و کار میکردند.چند سال پیش آتش گرفت و از بین رفت!!!!!
-----------------------------------
1-این چنین گفته شده بود که اگر کسی دستور به بریدن یکی از این دو سرو دهد و یا ریشه آنرا ببیند(آنرا قطع کند) بلافاصله خواهد مرد و متوکل نیز بدست غلامانش کشته شد.

هرگونه ناسزا با نام من در دیگر تارنگارها ،از سوی من نیست.

2005-08-05T11:13:00.000-07:00

اوضاع زرتشتیان در زمان شاه عباس صفوی :
(جلوس 996 هـ ق ،فوت 1038هـ ق=1629م)

در باره اوضاع زرتشتیا در زمان این پادشاه مطالب متفاوتی آمده است که هم دال بر پشتیبانی! و هم نمایانگر فشار و تعدی او است که چندین مورد را بر میشمریم:
نوشته اند تا زمان او در سراسر ایران آتشکده های بسیاری برپا بود و البرز و سرزمیهای فارس و خراسان از این آتشکده ها برخوردار بودند و همه جای ایران زرتشتیان می زیستند.عمال او(شاه عباس) بی فرمان و یا به فرمان او آتشکده ها را ویران کردند و زرتشتیان را ناچار کردند که یا از ایران بیرون بروند و یا از دین خود دست بردارند، که هزاران هزار تن از آنان به هند روی آوردند.همچنین گویند شاه عباس همانگونه که جلفا را به ارمنیان و سکونت آنها اختصاص داد ،ده «حسین آباد» را هم که به «گبر آباد» مشهور شده برای سکونت زرتشتیان تعیین کرد ،و روی رودخانه زاینده رود پلی به نام پل گبرها،برای رفت و آمدشان ساخت.

شاه عباس و زرتشتیان کرمان،خیرات شاه عباسی:
نوشته اند به فرمان سردمداران کرمانی قرار بود زرتشتیان کرمان را در محلی به نام «بابا کمال» در نه کیلومتری کرمان به قتل برسانند.شاه عباس خواب میبیند،به کرمان میآید و از این بیداد جلوگیری می نماید. بدین جهت زرتشتیان کرمان هرسال در روز اورمزد و دی ماه خیراتی به نام خیرات شاه عباسی در این محل انجام میدهند.عده ای نیز در مظهر قنات غسان مراسم خیرات را برگزار می نمودند.زرتشتیان در آن موقع به قدری به این مرااسم باور(اعتقاد) داشتند که از بم با الاغ و قاطر می آمدندتا به موقع در مراسم شرکت نمایند.

اوضاع زرتشتیان این زمان از لا به لای یک نامه:
از متن نامه ای که در روز خور و ماه آبان 847 نوشته شده و از ایران به هند فرستاده شده بر می آید که زرتشتیان در آن دوران نیز به گواهی متن زیر به سختی میگزراندند:«....در روزگاری که گزشته است ،از کیومرس تا امروز هیچ روزگار سختتر و دشوارتر از این هزاره سرهیشم نبوده است و نه از دور ضحاک تازی و نه افراسیاب و نه تور جادو و نه اسکندر یونانی که دادار اورمزد می گوید که این کسان گراه گناهترند و از این هزاره سر که اورمزد گفته است که سال 847 سال که گذشته است پیشترین روزگار بتر نبوده است...» تاریخ نامه به حدود سالهای 884 هـ و 1480 م میرسد که زمان حکومت امرای آق قویونلو است که بدست صفویه منقرض شدند.در نامه دیگری هم که زرتشتیان یزد در20اَردیبهشت1019یزدگردی(برابر1650م=1061هـ) توسط مسافری به نام شهریار «صندل» به هند فرستاده شد:
«در سال 997 یردگردی در زمان شاه جنت مقام شاه عباس ،آنقدر آزار و جفا و زیان به دستوران ایران رسید که شرح آن به قلم و زبان بیان نمیتوان کرد.و کار به جایی رسید که دو نفر از مایان ضایع و کشته شدند و از جهت طلب کتابهای دینی چند و چند نسخه که از جاماسب نامه بود گرفتند و باز طلب جوی زیادتی میکردند و نبود.و این آزار ها و جفا ها به ما رسید.»
به قول یک جهانگرد اروپایی که در آن زمان در ایران بوده 21 جلد کتاب زرتشتیان تحویل خزانه شاهنشاه می شود. و طلب«جاماسب نامه» از این جهت بود که بر نادانستنیها آگاهی پیدا نماید(1).
استاد بهروز در مورد ستم وارده به زرتشتیان در زمان شاه عباس مینویسد:«ترویج این افکار (اندیشه های حکمت مشرقی و پهلوی) در هند با آن که هزار سال از خاموشی آن می گذشت باعث تشویش شاه عباس بزرگ گردید و او عده زیادی از صاحب دلان ایرانی و زرتشتیان را به عنوان بی دینی کشت و به روایتی در زمان شاه سلطان حسین صفوی 20 هزار نفر زرتشتی در یک شب قتل عام شدند و لی بقیه در دین و رسوم نیاکان خود استوار ماندند.»
این نکته قابل تامل است: مانکجی(3) در سفرش به ایران در سال 1228 درِ مهر قدیمی کرمان را بازسازی کرد که سنگ بنای قدیمی آن چنین بود«در زمان شاه عباس دوم صفوی(1014برابر 1054هـ=1024خ) وسیله دستور رستم پوربندار پور مهرگان در محله شهر کرمان ساخته شد.»
از دیگر ستمهایی که تا آنروز و تا زمان ناصرالدین شاه قاجار بر زرتشتیان وارد بود ،دادن جزیه به دولت مردان بود و آنهم به حکم مسلمان نبودنشان که این مسئله در زمان ناصرالدین شاه توسط بزرگان زرتشتی در هند حل شد و مقرر گردید که دیگر زرتشتیان جزیه ندهند.

--------------------------------
1- جاماسب وزیر خردمند گشتاسب شاه بوده که از روی ستارگان پیشگویی میکرده است شرح پیشگویی های وی در کتاب جاماسب نامه آمده است.
2- خوانندگان گرامی میتوانند برای آگاهی بیشتر به بی لیاقتی و شهوترانی شاه سلطان حسین و خرابکاری های ننگ آمیز پادشاهان صفوی به کتاب رستم التواریخ و سیاست در زمان صفویان رجوع کنند.(البته بدون سانسور)
3- یکی از چهر نفر بزرگان جماعت زرتشتیان بمبئی بود.

2005-08-01T05:50:00.000-07:00

پایکولی:

پایکولی در جنوب سلیمانیه عراق و شمال قصر شیرین واقع است و سرزمین کرد نشین عراق کنونی بشمار میآید.
سنگ نبشته بزرگ و مهمی از آثار نرسی(1) در آنجاست که دو نفر از خاورشناسان به نامهای راولینسون و هرتسفلد آثار بناهای فروریخته و خطوط آنها را مورد آزمایش و بررسی قرار داده اند و به دو خط پهلویِ اشکانی و ساسانی پی برده اند.پیکر برجسته نرسی که در هر چهر سوی برج رسم شده بوده است از بین رفته است.
حدود سالهای 1910 پوست پاره ی کهنه ای در کاوشهای روستای «هزارمیرد» استان سلیمانیه به دست آمد که در آن چهار بند سرود به زبان کردی سره و با نویسه پهلوی نوشته شده است.این چهار بند چامه که به نام هرمزگان نامیده شده ،یادآور حمله تازیان به سرزمین کردستان است.برابر داوری دانشمندان ، این نوشته از همان آغاز هجوم تازیان است.این چامه از آن هجوم چنین یاد میکند:

هورمزگان رمان آتران گژان.....ویشان شاردوه گوره گورکان
شن و کنیکان وه دیل بشنیا..گنای پناله ئی هتاشار وزر
روشت «زردشتره» مانوه بی کس..بزیکانیکا «هورمزوه» هویچ کر

درچم: هورمزگان ،آتش آتشکده ها که جای پرستش اهورامزدا است خاموش شد و ویران گردید.
بزرگان بزرگ خود را نهان کردند.ستمکاری تازیان روستای «کارگرها» تا «شهر زور» را ویران کرد.
زنان و درختران به بردگی رفتند،آزاد مردان به روی خون تلیدند.روش زرتشت بی دستیار ماند،اهورامزدا به هیچکس مهر ورزی نکرد.

کردستان سرزمین دلیران ایرانی در پیش، در مقابل اسکندر مقدونی به فرماندهی خواهر آریا برزن سردار داریوش سوم دلاوری ها از خود نشان داده و براستی اگر کارشکنی ها در کار نبود اسکندر بر ایران دست نمی یافت.این سرزمین و مردمانش در طول تاریخ بیگانه ستیز بوده اند و در برابر هر ستمی قد علم کرده اند ،اما یورش تازیان و خیانتهای پی در پی به واقع کمر شکن بود.
اما به قول دوست گرامیم فریدون هرچند مارا از اسب انداختند اما از اصل نه.

\ایدون باد/
------------------
1- برخی بزرگان و پادشاهان به این نام نامیده شده اند.در بندهش،فصل سی بند17 پانزده تن مرد و پانزده تن زن از یاران سوشیانت شمرده شده اند که نرسی یکی از آنان است.

2005-07-28T14:49:00.000-07:00

پازند:

اصولا پازند مرکب است از پا + زند.ریشه کلمه در اوستا باید پئی ازانتی باشد و آن اصطلاحا عبارت است از زبان پهلوی هزوارش.
پازند کخپه بسیار به فارسی نزدیک است گزارش زند است؛به این معنی که از تفسیر پهلوی اوستا(زند) واژه های آرامی را بیرون کرده و به جای آن ئاژه های ایرانی آورده اند.و از خط پهلوی به خط اوستا نقل داده ،پازند نامیده اند.امروزه مفداری از نوشته های پازند،که بخشی از آنها را میتوان تفسیر برخی از قطعات اوستا شمرد،و بسا بسیاری از نسکها و جستارها را به همین زبان در دست داریم.در جز خرده اوستا نیز به یک رشته ادعیه مختصر پازند بر میخوریم.
گزشته از اینکه این اسناد پازند گنجینه ای است از واژه ها و ممکن است خواستاران زبان پاک و بی آلایش پارسی را از واژه های بیگانه بی نیاز سازد،از لحاظ اخلاقی نیز گنجی است شایگان که هر ایرانی نژاد از آنها بهره مند تواند شد.گویند نخستین سخن از نامه پازند/آنست که به مردم بد اصل مپیوند.مقداری از ادعیه مختلف که به زبان پازند در قرون مختلف نوشته شده ،درنسخ مختلف خرده اوستا گردآوری شده است.
برخی مفسرین مانند گلدنر ،قطعات پازند را در تفسیر خود نیاورده اند ولی اغلب آن را جزو خرده اوستا آورده اند.برخی ادعیه پازند که در نسخ خطی آمده و از ادعیه مفروف زرتشتیان است از این قرار میباشد:

الف)پَتِتها(توبه نامه ها): پتت آذرباد مهراسپندان،پتت ایرانی ،پتت خود،پتت ودردگان(درگزشتگان)

ب)آفرینها(یک دسته نمارها و نیایشهاست):آفرین اردافروش، آفرین پیامبر زرتشت،آفرین گهنبار، آفرین بزرگان ،نیایش تندرستی، اندرز گواه گیران(پیمانک ختای-پیمان کدخدائی یا خطبه عروسی که نزد پارسیان هند گجراتی هود اشیرواد نام دارد)،نام ستایش و....
در میان نامه های پازند سه نامه را که سودمندتر است و باید در ردیف مآخذی که از پارسی باستان و اوستا و پهلوی به جا مانده به شمار آوریم و از سرچشمه های بسیاری از واژه های پارسی بدانیم عبارتند از:دانای مینوی خرد،ائوگمدئچا،اَیاتکار جاماسپیک. خلاصه اینکه پازند زبانی است واسطه میان زبان پهلوی و پارسی کنونی.متون پازند را گاه به خط اوستایی مینوشتند و گاه به خط پارسی.
برای روشن شدن نامه ها شرحی کوتاه در زیر آمده است:

مینوی خرد:
مینوی خرد یا مینوگ خرد.یکی از نسکهای گرانبهای دینی است که تقریبا11000 کلمه پهلوی دارد و شامل شصت و دو پرسش و پاسخ پیرامون دین مزدیسنی(زرتشتی)است.مینوی خرد را آموزشهای خرد(عقل) آسمانی یا روح العقل گویند.این متن از مینوی خرد گزیده شده است:«از برای روان ،رادی و از برای همگان،راستی و از برای ایزدان،سپاسداریو از برای خویشتن،دانش و از برای هر کاری فروتنی و از برای آسایش گیتی ،شکست اهریمن و دیوان خوشتر.»

ائوگمدئچا:
نسخه پازندی و یکی از نامه های پهلوی و سرچشمه بسیاری از واژه های پارسی است،مشتمل از 29 فقرهاز اوستا که 280 واژه دارداین نامه راجع به حقانیت مرگ است و توصیه بدانکه انسان باید همواره منتظر و آماده آن باشد.ائوگمدئچا یکی از بهترین نامه هایی است که از آئین مزدیسنا به جا مانده و میتوان گفت موافق دین زرتشتی است و نویسنده آن در اطلاع کاملی از دین خود داشتهاست.ائوگمدئچا درچم سخن گفتن،خواندن،نامیدن،یادگرفتن و فراخواندن است.گزیده ای از متن :«ای اهورا مزدا ترا میخوانیم و از تو میخواهیم و آرزو میکنیم که چنین باشیم،یا بهتر ستایشگران و سرود گویان تو باشیم و در این راه پایدار بمانیم»

اَریاتکار جاماسپیک:
نامه ای که بسیاری از واژه های پارسی در آن یافت میشود و مانند دیگر نسکهایی است که شناسانده شد، یادگار جاماسپ هم خوانده میشود.

2005-07-25T10:43:00.000-07:00

بهرام چوبین :

در سال 588 میلادی که خبر تاخت و تاز ترکان به هرمز چهرام رسید وی بهرام را به ترکستان فرستاد و او مهاجمین را مغلوب و باجگزار ایران کرد.(شرح این دلاوری در پایان متن دریافت کنید)چندی بعد ،پس از آنکه بهرام مغلوب رومیان شد؛ هرمز به گونه موهنی وی را خلع کرد که این عمل ناشایست شاه با عث شد تا بهرام مهرداد یا همان چوبین عصیان کند.
هنگامی که خسروپرویز بزرگ پادشاه ایران پس از درگزشت هرمز چهارم در سال 590م به پادشاهی رسید رشته کارها گسیخته شد.بهرام چوبین که یکی از سرداران بزرگ و دلاور پدرش و از خاندان نامور مهران اشکانی بود خود را شاه خواند، و چون مردی کارآزموده و دلیر بود بیشتر سپاهیان ایران بسوی او رفتند و در جنگی که بین پرویز و بهرام در گرفت (حدود حلوان یا قصر سیرین امروزی)،خسرو شکست خورد و به سوریه شتافت.در روبروئی دیگر به سرداریِ بندوی ،خالوی خسرو،سپاهیان بهرام فراری و خودش نیز به ترکستان گریخت و در آنجا بدست نوکر خاقان که تطمیع شده بود با دشنه زهرآگین کشته شد.خسرو پرویز هنگامی که میخواست به نبرد بهرام مهرداد(یا چوبین)برود یکماه در آذر گشسب به نیایش پرداخت و با سپاهیانش در آنجا بسر برد و آذوقه فراهم کرد و در آنجا از خداوند پیروزی در خواست کرد:

به باژ اندر به آتشکده....دلش بود یک سر آزرده
بشد هیربد زند و اوستا بدست....به پیش جهاندار ایزد پرست
همی گفت کای داور داد پاک .... سر دشمن اندر آور به خاک

جنگهای خانمان برانداز خسرو پرویز با بهرام چوبین حکومت را به ضعف برد که بر اثر تند بادی خاموش شد.گویند «گردویه» خواهر و یا زن زیبای بهرام بسیار دلیر و هوشمند از دیدن کالبد به خون خفته بهرام خروشی برکشید و گفت:«چنین است سرانجام کسی که به خداوندگارش خیانت کند.»همین زن است که خسرو پرویز وی را به همسری خود برگزید.
فردوسی در شاهنامه ،بهرام را نواده گرگین خوانده است.بهرام چوبین را پسری بود به نام مهران اورا هم پسری بود به نام سیاوخش . سیاوخش از سوی یزگرد سوم فرمانگزار و شهریار ری بود و سرداری لشکریان ایران را در زادگاه خود داشت.«فرخان» که یکی از بزرگان و دهگانان بود با سیاوش دشمنی داشت همینکه سپاه تازی به فرماندهی«حذیفه یمانی» به نزدیکی ری رسید،فرخان نمک نشناس خود را به «نعیم » فرمانده تازی رسانید و خود با ده هزار تازی به شهر درآمد که هزار تن از مردم ری به خاک و خون خفتند و ذخیره هنگفتی که نوشته اند کمتر از اندوخته تیسفون نبود در شهر باستانی ری به غارت تازیان رفت.

جستاری در همین مورد

2005-07-22T14:20:00.000-07:00

جشن اَمردادگان :
3 اَمرداد ماه

اَمرداد:
اَمِرِتات نام هفتمین روز و پنجمین ماه زرتشتیان است.این واژه به غلط مرداد درچم مرگ و مردن خوانده شده و در صورتی که صحیح آن امرداد است که به چم بیمرگی و جاودانگی است.
در ادبیات مزدیسنا امرداد یکی از امشاسپندان است که نگهبانی نباتات با اوست و همیشه با امشاسپند هئوروتات(خرداد) ،نگهبان آب همراه است(گاتها،یسنای 51 بند 7).در این نام در اوستا بویژه سرودها صفتی است برای اهورامزدا ،مظهر زوال ناپزیری و پایندگی .ولی در جهان خاکی نگهبان رستنیها و گیاهان است.
درمزدیسنا شخص باید به صفت مشخصه پنج امشاسپند دیگر که عبارتند از ؛ نیک اندیشی،صلح و سازش ،راستی و درستی،فروتنی و محبت به هم نوع،تامین آسایش افراد بشر به وسیله برقرار ساختن حکومت آسمانی و تامین صحت و تندرستی ،مجهز باشد،تا بتواند به درجه کمال برسد.اهورامزدا خوشی خرداد و جاودانگی امرداد را به کسی بخشد که در دنیا اندیشه و گفتار و کردارش بر طبق آئین مقدس بوده است.
ایزد رشن و ارشتات و زامیاد از یاران و همکاران امرداد شمرده میشوند.و دیوهای گرسنگی و تشنگی «تئورو»و«زئیرک» که در بُندَهش تاریچ و زاریچ نامیده میشوند از همیستاران و دشمنان خرداد و امرداد هستند.

جشن امردادگان:
روز مرداد مژده بدان....که جهان شد به طبع بازخوان
مطابق معمول هنگامی که نام روز با ماه یکسان گردد آنروز جشن برگزار میگردد در تقویم زرتشتی هفتمین روز امرداد نام دارد که در این روز جشن امزدادگان برگزار میگردد که در دوران باستان و عصر ساسانی و پس از آن مراسم با آدابی در دشت و فضای باز انجام میشد.ابوریحان بیرونی گوید:
«....معنای امرداد آن است که مرگ و نیستی نداشته باشد،امرداد فرشته ایست که به حفظ گیتی و اقامه غذاها و دواهائی که اصل آن نبات است و مزیل جوع و ضرر و امراض هستند موکل است.»
همچنین در برهان قاع آمده است که این روز همان جشن نیلوفر است که البته اشتباه میباشد،چون جشن یاد شده در ششم تیرماه برگزار میشده است.که برای آگاهی در زیر آمده است:

جشن نيلوفر:
روز برگزاری جشن نيلوفر را خورداد روز از تير ماه، که روز سوم در سال شمار تازه باشد دانسته اند. ابو ريحان از آن به نام جشنی تازه نام برده است.
از برگزاری اين جشن آگاهی فراوانی در دست نيست و از روی نوشته ها بر می آيد که ۵ روز پيش از گاهان بار دوم يا جشن نيمه تابستانی ايرانی و ۷ روز پيش از تير روز، جشن تير، و يا تيرگان برگزار می شده است.
ابن خلف تبريزی در برهان قاطع روز برگزاری اين جشن را هفتم و يا هشتم امارددماه بر می شمارد.
از نکته های درخور نگرش در باره ی اين جشن، هم زمان و هم روز شدنش با جشن نيمه تابستانی سوئدی ها می باشد که می تواند مانند جشن های ديگری همچون جشن های نيمه بهاری، تابستانی، زمستانی و ...، از نزديکی های فرهنگی مردمان اين سوی جهان و آن سويش سخن به ميان آورد.
------------
دوستان اگر میتوانید در مورد پاسارگاد به سازمان میراث فرهنگی ایمیل بزنید ،من نیز اینکار را کردم و جوابی دریافت ننموده ام ولی بی اثر نیست.

2005-07-19T06:15:00.000-07:00

غریبه کشورم را به کجا میبری؟

در زمان فتحعلی شاه قاجار ،جنگ بر سر دریای خزر بود ،شاه فرمودند اگر مشتی آب شور قرار است خیال آقایان را مکدر کند ،پس آنرا به آقایان ببخشید.
دوستان ! جاده ای قرار است در منطقه شیراز (پاسارگاد) کشیده شود ،که اگر چنین شود که بیتردید میشود قسمتی از جاده شاهی و همچنین بخشی از منطقه پاسارگاد از بین میرود،بار پیش در مورد ژیتون ها گفتم اینبار نیز میگویم،آثار باستانی یعنی هویت تک تک شما، نگزارید این ایران ستیزان همانند «ایزه» آثار باستانی را از بین ببرند ،مگر شما ایرانی نیستید،مگر اینها همانهایی نیستند که میخواستند شاهنامه را از بین ببرند آیا وقت آن نرسیده فریاد اعتراض خود را بلند کنیم در دفعه پیش کسی پیدا نشد که بگوید حالا چه کار کنیم،هیچکس اعتراض کوچکی نکرد،واقعا در نوع خود شاهکارید.درنوشتار پیشین من فریاد اعتراض خود را بلند کردم که چرا ژیتونها بخاطر سد سازی باید از بین برود،عده ای پیام گزاشتند «آفرین خیلی قشنگ نوشتی»آخه چه ربطی داره به جای پر کردن کامنتها کاری بکنید!من خودم بشخصه در صدد تشکیل گروه بودم که به خاطر تعصبهای بیمورد از هم پاشید،شاید نتونم تو این خراب شده کاری بکنم ولی اعتراض که میشود کرد.اینجور که این آقایان پیش میروند بعید نیست تا چند روز دیگر با بیل و کلنگ همانند اجدادشان به جان تخت جمشید بیافتند!
هرمیهن پرستی که میتواند هرگونه همکاری بکند،با ایمیل به من خبر دهد،فراموش نکنید این یک وظیفه است و بر دوش همه ما ایرانیان است

2005-07-16T23:50:00.000-07:00

دریای استوره ای فراخکرت :

همیشه استوره ها هستند که با تاریخ در آمیخته و گاه پایه و بنیان فرهنگ یک ملت میشوند ،استوره ها قدری برای ما اهمیت دارند که با توجه به آن میتوان از زندگی مردمان گزشته اطلاع یافت،همانند شاهنامه که تاریخیست آمیخته با استوره های ملی.دریای فراخکرت نیز جز استوره های ایران زمین بشمار میآید و بیانگر باور و تفکر مردمان است ،ونوع آداب رسوم زندگی را نشان میدهد مانند آیین مهر یا میترائیسم و پرستیدن آناهیتا که مردم مهر پرست برای آن دریاچه و آناهیتا قربانی میکردند که جلوه ایست از آیین میترائیسم در آن دوران.
این نام در بند 4«هفتن یشت بزرگ» آمده و به آن درود فرستاده شده است.فراخکرت نام اقیانوسی است که در اوستا به صورت «وئوروکَشَ» و در مینوی خرد وَرَکَشَ ضبط شده است.معنی لفظی آن بزرگ ساحل یا فراخ کنار است.
در یشتها نیز به این نام بر میخوریم ولی معلوم نیست که نام کدام دریاست.برخی آنرا دریای خزر ،برخی دریاچه آرال و برخی دیگر اقیانوس جنوب ایران(هند) حدس زده اند. در بندهش آمده دریای فراخکرت از طرف دامنه جنوبی البرز یک سوم زمین را گرفته است و از این جهت است که فراخکرت نامیده شده است.برای آنکه دارای هزار دریاچه است و همچنین چشمه اردویسور از آنجا برمی خیزد.هریک از دریاچه های آن داراری شکل ویژه ایست؛ برخی بزرگ،برخی کوچک و برخی آنقدر بزرگ اند که یک مرد سوار در مدت چهل روز آن را میتواند بپیماید؛چراکه اطراف آن 1700 فرسنگ است.
شاید از «تشتر یشت» بتوان استنباط کرد که از فراخکرت ،اقیانوس هند که در جنوب ایران واقع شده اراده گردیده است.در یشت مذکور به تکرار آمده است که تشتر(تیر)،ایزد باران از فراخکرت آب برگفته و بروی زمین میباراند.در بند 32 آن آمده است:
« آنگاه تیشتر درخشان از اقیانوس فراخکرت برخاست،پس از آن مه که از آن طرف کوه هند که در میان اقیانوس فراخکرت واقه است بلند گردید.»
رودی که به نام اردویسور آناهیتا است(ناهید هم نام رود است و هم نام ایزد)از فراز رود هِکِر به دریای فراخکرت فرو میریزد و اقیانوس را به جوش و خروش در می آورد.از فقرات 41و43 آبان یشت به خوبی برمی آید که افراسیاب تورانی هم برای قربانی کرد و تمنا نمود به او فری(فره) که در میان دریای فراخکرت شناور است برسد که چنین نشد.رودهای«ارنگ»و«وِهروت»(1) از شمال البرز به مشرق و مغرب جاری است و پس از سیراب کردن کشورها ،هردو ،باز به دریای فراخکرت بهم میرسند .به گونه ای که در مهر یشت بر می آید که «خونیوس» در که در میان هفت کشور زمین واقع است ،قسمتی از اطراف آن را اقیانوس فراخکرت گرفته است.
سیمرغی که در شاهنامه آمده چنانکه در اوستا ملاحظه میشود ،آشیانه آن بالای درختی است که در میان اقیانوس فراخکرت قرار دارد.دربندهش ،فصل 9 آمده است:
« درخت هرویسف تخمک]یعنی درخت کلیه تخمهای رستنی و گیاه[ در میان اقیانوس فراخکرت روئیده است،در کنار گوکَرَنَ.دانه هایی که از این درخت فرو میریزد ،ایزد تیشتر آنها را برگرفته و به باران تبدیل میکند.»
"هوم سفيد" یا همان درخت Gokaran (گوكرن) در پايان جهان، مردمان رستاخيز كرده با نوشيدن افشره‌ي آن جاودانه مي‌شوند، در ژرف‌ترين بخش فراخ‌كرد روييده است . يك ماهي افسانه‌اي (به نوشته‌ي بن‌دهش، دو ماهي) به نام Kar (اوستايي: Kara، يشت14/29) در اين جا زندگي مي‌كند و وظيفه‌اي او دور و دفع كردن وزغي است كه اهريمن براي آسيب رسانيدن به "هوم سفيد" آفريده است . جز اين‌ها، جانوري افسانه‌اي به نام "خر سه پا" در ميان فراخ‌كرد ايستاده است . فراخ‌كرد صحنه‌ي وقوع برخي روي‌دادهاي اسطوره‌اي است. نبرد Tishtar / Tishtriia، ايزد باران، و Aposh / Apaosha، ديو خشكي، در اين جا روي داده است .در بحث فروهرها آمده است که 99999فروهر برای پاسبانی اقیانوس فراخکرت گماشته شده اند و همچنین فر جمشید در داخل این اقیانوس پناه دارد.به موجب آبان یشت،بند 116تا 118 ارجاسب نیز از جمله کسانی است که در کنار دریای فراخکرت قربانی داده و از ناهید درخواست میکند که به کی گشتاسب و زریر(2) چیره شود و ممالک ایران را براندازد و لی ناهید او را کامروا نمیسازد.
در بند 17 رشن یشت آمده است:
« و اگر توهم ای رشن پاک، در آن بالای درخت سئن باشی در میان فراخکرت،آن درختی که داروهای نیک در بر دارد و دارای داروهای درست و درمانبخش است،«به همه درمان بخش » نام دارد و در آن تخمه همه گیاهان نهاده شده است،ما تُرا به یاری میخوانیم.»

----------------------
1- وهروت نام رودخانه آمویه یا جیحون امروزی است.

2- کی گشتاسب به خاطر پذیرفتن آیین زرتشت و همچنین رسیدن به پادشاهی پس از پدرش یعنی لهراسب نمیخواست زیر سلطه تورانیان باشد ،ارجاسب از این موضوع آگاه شد و قصد تصرف ایران را نمود ،که زریر برادر کی گشتاسپ در این جنگ کشته شد.

+دانشنامه مزدیسنا
+تارنگار فرهنگ ایران باستان

--------------
دوستانی که مهر ورزیدن و نشانه تارنگار من را در تارنگارشان قرار دادند لطف کنید یک بار دیگر کد جدید نشانه را قرار دهند.

2005-07-13T11:25:00.000-07:00

میسوانَ :

درچم همیشه یکسان و همان همستگان یا برزخ است.همستگان در متن اوستا به صورت میسوان آمده ودر وندیداد و سسیروزه با واژه «گاتو» آمیخته است.
ودر تفسیر پهلوی به «همیشک سوذگاس» درچم جایگاه سود همیشگی ترجمه شده.در سپندنسک که نسک(=کتاب) سیزدهم اوستا بوده، از همستگان نام برده شده،و آن را آرامگاه کسانی بر میشمرد که در زندگانی کردار نیک و بد آنها یکسان بوده است.در یسنای 33 بند 1نیز صراحتا از سه ططبقه مردم نام برده شده :
«نخست آنان که بیدین و گناهکارند.دوم آنانی که پیرو آئین راستین،ونیکوکارند.سوم کسانی که کارهایشان به نیک و بد آمیخته است.سزای نیکوکاران بهشت و بدکاران دوزخ است.وای کسانی که کردارشان در زندگی کردارشان گاهی نیک و گاهی بد است ،نه در بهشت درآیند و نه در دوزخ،بلکه جای آنها در همستگان است.»
در یسنای 48 بند 4 آمده است:
«کسی که گاه نیک و گاهی زشت منش است و ازکردا و گفتار خود وجدانش را مطیع هوا و هوسو خواهش خویش ساخته،چنین کسی که به حکم ازلی تو ای مزدا،در روز واپسین منفرد خواهد شد.»
نگر به همین کردار آمیخته به ثواب و گناه استکه محل چنین مردمانی،در اوستا،میسوان نامیده شده که درچم همیشه یکسان میباشد.
همستگان به منزله Purgatoire (برزخ،اعراف)عیسویان کاتولیک، و برزخ مسلمانان است.
در مینوخرد،ارداویرافنامه،شایست نه شایست، دادستان دینیک،نیز واژه همستگان آمده است.

2005-07-10T12:40:00.000-07:00

بلخ :

از شهرهای خراسان بزرگ و به قدری مهم و مشهور بوده(مانند استخر فارس) که بعدا آنرا بقه الاسلام نامیدند.و لقب آن بامی ،درچم درخشنده است.برخی سازنده آنرا لهراسب و برخی دیگر اسکندر گفته اند و چنین گفته میشود که برامکه نیز از آنجا بوده اند.در گزشته این سرزمین را باختر یا باختریس (باکتریا)می نامیدند.
در زمانهای پیش از اسلام بلخ از مراکز دین بودائی و محل معبد معروف نوبهار بود.که دردین زرتشتی نیز اهمیت فراوانی داشت ؛بنابرین معبد نوبهار و بودائی را نباید با آتشکده بلخ یکی دانست که اغلب به اشتباه آتشکده نوبهار گویند.بلخ،امروز جزو افغانستان است و پس از بنای مزارشریف در 20 کیلومتری آن روبه انحطاط گزاشته است.
پیش از رو به تمدن گزاشتن بلخ تیره هایی در آن زندگی میکردند که آداب وحشتناک و خشنی را انجام میدادند که زرتشت نیز بر ضد این آیینهای خرافی بپا خاست.در رسومی که تا زمان تاخت و تاز اسکندر وجود داشت، مردمان این سرزمین پیران از کار افتاده را زنده زنده مقابل سگان میانداختند و این سگها نزدشان تقدس ویژه ای داشت و به لقب «ماموران دفن» خوانده میشدند و وجود توده های فراوان استخوان درون دیوارها،شاهد به خاک سپردن و نوعی تدفین بیرحمانه یا اَستودان کردن است که اونیسیکریتوس و استرابو از آن یاد کرده اند،همچنین این رسم میان تیره های توتمیک و دربیکی ها رواج داشته است.
بلخ سرزمینی بوده که زرتشت دین بر کی گشتاسب عرضه کرد و نام این شهر در فرگرد اول وندیداد آمده است.دین بودا نیز از هند بدانجا آمد و معابد بودایی در آنجا برپا بود.میر خواند در «روضه الصفا» می نویسند که مدفن تهمورس دیوبند در بلخ است.مسعودی در نسک خود آورده است،کیکاووس پایتخت خود را از عراق به بلخ نقل کرده است.
پس از لهراسب دیگر سخن از پایتخت استخر نیست بلکه بلخ پایتخت ایران است.پس از کشته شدن لهراسب بود که به آفرید و همای دو دختر گشتاسب اسیر ارجاسب شدند و بعدا توسط برادرشان اسفندیار رویین تن نجات یافتند.سرزمین بلخ در زمان هخامنشیان پایتخت خراسان و مقر «خَشَتر پاون» یعنی شهربان یا مرزبان که نزد یونانیان ساتراپ شده بود گردید.نوشته اند داریوش سوم در مشرق ایران در خاک پارتها به دست مرزبان بلخ (بسوس) کشته شد.کتزیاس معلوم نیست با چه سند و مدرکی زرتشت را پادشاه بلخ نوشته است،شاید منظور پادشاه روحانی و در سرِردانِ جهانی بوده است.ولی آنچه هست اینست که بلخ یکی از سرزمینهای با ارزش ایران بشمار می آمده که به خاطر بی لیاقتی پادشاهان تورک قاجار و آقا محمد خان نوری نه بلخ بلکه تمامی افغانستان از ایران جدا گزشت.

2005-07-07T17:26:00.000-07:00

از بین بردن آثار باستانی = از بین بردن هویت تک تک ایرانیان

تهران- 11 تير 1384- ميراث خبر
گروه استان ها: باستان شناسان با ادامه عمليات نجات بخشي در محوطه باستاني رحمت آباد در منطقه بلاغي فارس ژتون يا كالا برگ هاي باستاني 6 هزار ساله كشف كردند. تپه رحمت‌آباد بزرگترين و مهم‌ترين محوطه باستاني منطقه بلاغي است كه بيش از 115 متر طول، 75 متر عرض و بيش از 5/4 متر ارتفاع دارد. بخش هايي از اين محوطه باستاني كه آثاري از هزاره چهارم و پنجم پيش از ميلاد را در خود جاي داده است تا چند ماه ديگر به دليل تعريض جاده سعادت شهر و احداث كانال هاي آب رساني سد سيوند تخريب مي شود«حسن فاضلي‌نشلي»، سرپرست هيات كاوش و رييس موسسه باستان‌شناسي دانشگاه تهران، گفت:«اين ژتون ها شواهد بسيار مهمي از مبادله كالا و وجود تجارت بين ساكنان اين محوطه با محوطه ها و مناطق باستاني ديگر در هزاره چهارم و پنجم پيش از ميلاد محسوب مي شوند. »وي گفت:« تاكنون بيش از 12 عدد از اين ژتون ها كشف شده است. اين ژتون هاي گلي مربع شكل مي توانند اطلاعاتي را از وضعيت اقتصادي، تجاري و اجتماعي ساكنان اين محوطه در اختيار باستان شناسان قرار دهند.»كاوش هاي باستان شناسي در محوطه باستاني رحمت آباد از يك ماه پيش و با حضور 15 كارشناس از موسسه باستان‌شناسي دانشگاه تهران و سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور آغاز شده است. پيش از اين هم باستان شناسان با كشف كوره ها و كارگاه هاي سفال گري در كاوش هاي نجات بخشي خود در اين محوطه به شواهدي از توليد كالاهاي صنعتي و مبادله و تجارت ساكنان اين محوطه با محوطه هاي ديگر پي برده بودند. به اعتقاد كارشناسان كاوش‌هاي باستاني در محوطه رحمت آباد به دليل روشن شدن وضعيت اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و روابط فرهنگي ساكنان اين محوطه با ديگر محوطه‌ها بسيار مهم است. فاضلي گفت: «در اين فصل از كاوش‌هاي نجات‌بخشي قصد داريم با لايه‌نگاري دقيق اين محوطه در تاريخ‌گذاري اين منطقه بازنگري كنيم» همچنين در اين فصل از كاوش در تپه رحمت آباد، باستان شناسان قصد دارند با انجام مطالعات پالينولوژي و فيتولوژي (شناخت محيط زيست منطقه در دوران گذشته) و باستان- جانور شناسي به شواهد مهمي از شرايط اقليمي و زندگي در اين منطقه در گذشته دست پيدا كنند. پيش از شروع كاوش‌ها گروهي از كارشناسان با استفاده از مطالعات ژئوفيزيك آثار و بقاياي معماري را در اين محوطه شناسايي كرده بودند. در حال حاضر عمليات تعريض جاده سعادت‌شهر به مرودشت به نزديكي محوطه باستاني رحمت‌آباد رسيده است. هم اكنون سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور براي جلوگيري از هر گونه عمليات عمراني در اين محوطه اطراف محوطه را با فنس پوشانده است. سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور در حال حاضر از طريق وزارت راه و ترابري و وزارت نيرو در حال پيگيري موضوع نجات‌بخشي محوطه باستاني رحمت‌آباد است. محوطه باستاني رحمت‌آباد در ابتداي تنگه بلاغي و در چند كيلومتري شهر مرودشت در استان فارس جاي گرفته است. منطقه مرودشت جزو منحصربه فردترين مناطق باستاني كشور است كه شاخصه‌هاي مهم باستاني مثل تخت جمشيد را در خود جاي داده است.كاوش در محوطه رحمت آباد تا يك ماه ديگر ادامه دارد.
**
کاوشها ادامه خواهد داشت اما اگر حکومت مطلقه تازی اجازه بدهد. با اجرای پروژه سد سیوند، اگرچه گفته میشود بناهای تاریخی برداشته میشود و نجاتشان میدهند ولی آنان که هنوز در زیر خاک نهفته اند وکشف نشده اند را چه کار میکنند؟مگر ماجرای سد ایزه نبود که تمام آثار باستانی را در زیر آب برای همیشه مدفون ساختند،مگر اینان همانهایی نیستند که میخواستنددر ادامه راه نیاکانشان تخت جمشید را از بین ببرند و یا شاهنامه را بسوزانند؟
آثار باستانی تاریخ و هویت ملی ماست و نباید بگزاریم تا تازیان بار دیگر مانند اجداد بیابانگردشان آن را از بین ببرد ... این مسئله، مسئله ی قومی و نژادی یا باورهای دینی نیست این هویت هر ایرانی مسلمان،زرتشتی،یهودی و یا هرد آیینی است، هرکس که میتواند کوچکترین کمکی بکند لطفا با ایمیل من تماس بگیرد تا چاره ای بیندیشیم!
Khordad4u@yahoo.com

2005-07-04T22:43:00.000-07:00

اِرِخشَ (آرش) : آرش بهترین تیر انداز آریایی ها

در نوشته ها آمده پس از آنکه افراسیاب بر منوچهر غلبه کرد ،اورا در تبرستان محاصره کرد به ناچار ایرانیان با تورانیان صلح کردند،برای تعیین حدود،ایرانیان با تورانیان بر آن قرار دادند که تیر آرش (ارخش)،کمانگیر معروف آن زمان،هرکجا فرود آید همان موضع سرحد باشد.
پس از انداختن تیر ،بدن آرش متلاشی شده،تیر به حدود فرغانه ،به تنه درخت گردکان که در دنیا بزرگتر از آن درختی نبود نشست،پس آن موضع را سرحد ایران و توران قرار دادند.بنا به بند 6و37 تیریشت،تیر آرش از کوه «ائیریوخشت» به طرف کوه «خوانوت» پرتاب گردید.(1) اگرچه نمیتوان محل کوهها را تشخیص داد ولی میتوان حدس زد اولی در تبرستان و دومی در خاور ایران واقع است.این موضوع به جنگ هفت ساله ایران و توران پایان بخشید.
آرش نام یکی از مرزبانان ایران زمان یزگرد نیز بوده است.در ارمنی واژه آرسن و آرشن هردو از همین ریشه گرفته شده و درچم مرد و پهلوان است.
درباره آرش کمانگیر و کمانداری و تیر اندازی او گزارشهای زیاد آمده است ،چکیده آن از این قرار است:
1.آرش میدانست جانش در خطر است بنابراین نخست بدن خود را عریان کرده،به همگان نشان داد که در او هیچ عیبی نیست اما او تمام نیروی خود را بر سر این کار گزارد، وپس از آنکه تیر در کمان نهاده و آن را رها کرد بدن پهلوان پاره پاره گشت.

2.ایزدان آن تیر را که به اختلاف داستانها از دماوند یا ساری یا آمل(درست آن همین آمل است ولی نه آمل مازندران بلکه آمل یا چهارجوی فعلی ترکمنستان) رهاشده بود بگرفتند و مدتی دراز در هوا ببردند و سرانجام تیر آرش در مرو به تنه درخت گردوئی فرود آمد و مرز ایران تعیین شد.

3.تیر یشت کهنترین گیرشگاهی است که در آن بدین موضوع اشاره شده است.صورت اوستایی این قهرمان رخشه است و همراه با صفات تیزتیر و تیزتیرترین ایرانیان از او یاد شده است.

4.در نسک ماه فروردین روزخرداد بند 22(متن پهلوی)آمده است که روز خرداد(روز ششم) از ماه فروردین ،منوچهر و آرش زمین ایران را از افراسیاب بازستاندند.

5.بنا به آنچه در آثار الاباقیه آمده فرشته اسفندارمذ به منوچهر دستور داد که تیر و کمان خاصی بسازد.بنا به روایات «غررالسیر» چوب، پَر، و آهن لازم برای این تیر و کمان هرکدام از جنگل و عقاب و معدن خاصی تهیه شد.چون این تیر و کمان آماده شد برنامه به همان نحوی که قبلا آمده شده بود ،انجام گرفت.

6.پس از رهایی تیر خدا باد را فرمان داد که تیر را از کوه رویان بردارد و به اقصای خراسان،میان فرغانه(احتمالا) فرخار و تبرستان(شاید تخارستان یا طالقان) برساند، که تیر بر تنه درخت گردوئی نشست.

7.بنا بر روایات غرر السیر ،این تیر که افراسیاب بر آن نشانه ای از خود نهاده بود،در هنگام طلوع خورشید رها شد و از تبرستان به بادغیس رسید.همین که نزدیک به فرود آمدن بودبه فرمان خداوند،فرشته ای آن تیر را به پرواز درآورد تا به زمین «خَلُم» در بلخ رسید و آنجا در محلی به نام «کوزین» در هنگام غروب فرود آمد.سپس این تیر را از خَلُم به نزد افراسیاب باز آوردند،و به این ترتیب مرز ایران و توران تعیین شد.

8.در همه جا این داستان در زمان منوچهر آمده به غیر از غرر السیر که به زمان «زو پسر تهماسب» منسوب است.

9.محل پرتاب تیر در اوستائی کوه «ایرتوخشیوثه» نام برده شده که نمیتوان جای دقیق آنرا معین کرد .در منابع اسلامی گفته شده است تیر در تبرستان،یا کوه رویان ، یا قلعه آمل یا کوه دماوند یا ساری پرتاب گردیده.

10.در مورد جای فرود آمدن تیر هم اختلاف نگر زیادی دیده میشود:در اوستا ، کوه خوانوت آمده و مینورسکی ،این نام را با احتمال کوه همایون که ظاهرا یکی ار قله های شرقی سلسله کوههای خراسان است برابر میداند.درمجمل التواریخ محل فرود آمدن تیر ،عقبه مزدوران بین نیشابور و سرخس ذکر شده است و بنا به ویس و رامین و تاریخ تبرستان ،تیر آرش به مرو رسیده است.

11.در متاب پهلوب مینوی خرد ،بدون ذکرتیر اندازی آرش آمده است منوچهر از پَدَرشخوارگَر(2) تا بُن گوزک را از افراسیاب بازستد.بنا به باور برخی تشابه نام جغرافیایی گوزبن با گردوبُن سبب پیدایش این روایت شده است.

12.در مورد روز انداختن تیر هم دو روایت در دست است.یکی روز خرداد از ماه فروردین و دیگری به روایت آثار الاباقیه روز سیزدهم از تیرماه (جشن تیرگان کوچک) است.روزی که خبر جای فرود آمدن تیر را آوردند روز چهاردهم تیر(روز گوش یا تیرگان بزرگ)بوده است.به احتمال قوی روایت اول کهنتر است و روایت دوم بر اثر تشابه اسم «تیر»(اندازی) و روز و ماه «تیر» پیدا شده است.ذکر نام آرش و تیر اندازی او در تیریشت نیز شاید در پیدایش این روایت بی تاثیر نبوده است.بنابر روایت تاریخ طبری،آرش پس از تیراندازی به ریاست تیراندازان منسوب میشود؛که متاخر است و با متلاشی شدن بدنش منافات دارد.
--------------------
1- محل آن بدرستی معلوم نیست،ولی بعضی آنرا در آمل (چهار جوی نزدیک جیحون) و برخی تبرستان نوشته اند.کوه دومی را نیز بعضی مرو نوشته اند:
از آن خوانند آرش کمانگیر .... که از آمل به مرو انداختن تیر
برخی دیگر ائیریوخشوت را کوه رویان دانسته اند که سابق نام شهر و ناحیه ای بوده در تبرستان.
2.این ناحیه عبارت است از دیلم و گیلان امروزی.یعنی ناحیه کوهستانی جنوب قفقاز و ناحیه جنوب غربی دریای خزر.

2005-07-02T14:26:00.000-07:00

جشن تیرگان و مراسم چَکُ دولَه :
روز تیرماه از ماه تیر برابر با 10تیر

سیزدهمین روز در هر ماهِ زرتشتیان تیر یا تِشتَر نام دارد.هرسال و در ماه تیر هنگامی که روز تیر فرا میرسد آن روز را به نام تیرگان جشن میگیرند.تیر در زبان اوستا ،تیشتریه و در پهلوی تشتر نام دارد.
در ادبیات اوستایی ،غیر از گاتاها،تشتر یا تیر نام ایزدی است که به باریدن باران کمک میکند،همچنین در باورِ ایرانیان نامِستاره ای است که هرگاه در آسمان پدیدار شود مژده باریدنِ را میدهد.سبب پیدایش جشن تیرگان نیز مانند بسیاری از آداب رسوم دیگر در فرهنگ ایرانی،با رویدادی سرنوشت ساز از تاریخ زندگی ایرانیان باستان هماهنگی یا پیوند یافته است.
گروهی این جشن را یادگار پیروزی جنگ ایرانیان با تورانیان میدانند (ذکر آنرا به تفضیل در جستار بعدی خواهم نوشت.)وبرخی دیگر گویند:«در زمان ساسانیان و پادشاهی فیروز،هفت سال در ایران خشکسالی روی داد.مردم ناگزیر روی به دشت و بیابان آوردند و با نیایش خود از پروردگار درخواست باران کردند.پس از چندی، بارش باران آغاز شد و ایران از خشکسالی رهایی یافت.از آن سال به پس ایرانیان چنین روزی به یکدیگر آب میپاشند و شادی میکنند.
اکنون نیز زرتشتیان جشن تیرگان را باشکوه و شادمانی ویژه ای برپا میکنند.درشهر کرمان و بم این آیین را «تیروجشن» نیز میگویند.روز پیش از جشن تیرگان،با شکوه و شادمانی تمام،خانه و بیرون آنرا با آب و جارو تمیز میکنند.همه اهل خانه،سر و تن خود را شستشو داده،لباس نو میپوشند و به سرخوشی و شادمانی میپردازند.
پس از همه پیرو جوان،نخ تیر و باد را که از جنس ابریشم نازک و مجموعه یی از نخهای عموما هفت رنگ تابیده به نشانه رنگین کمان است،به مچ دست میبندند.این نخ را در کرمان و بم تیرو میگویند.این نخ به هم تابیده را در روز جشن تیرگان به مچ دست و گاه انگشت دست میبندند و آن را تا روز باد بدست دارند.تا روز باد(ده روز بعد) نخ ابریشمی هفت رنگ را از دست باز میکنند،درجای بلند مانند پشت بام میاستند و آنرا به باد میدهند،تا گذر تیر آرش به یاری ایزدِ باد را یادآوری کنند. در کرمان اینکار را باخواندن شعر زیر انجام میدهند:
تیر برو باد بیا.....غم برو شادی بیا
محنت برو روزی بیا....خوشه مرواری بیا
از بامداد روز جشن تیرگان،زرتشتیان به ویژه جوانان میکوشند به هر شیوه ممکن،به یکدیگر شادمانه آب بپاشند.از این روی، کسانی که در روستاها زندگی میکنند به کنار چشمه ها یا جوی آب روان میروند و با شادی بیشتری،به یکدیگر آب می پاشند.

مراسم چَکُ دولَه :

یکی دیگر از مراسم جشن تیرگان فال کوزه است که زرتشتیان به ان «چَکُ دولَه» می گویند.زرتشتیان یک روستا یا یک محله،روز پیش از جشن تیرگان ،دوشیزه میان سالی را بر میگزینند و کوزه سفالی سبز رنگ و دهان گشادی به او مدهند.که دولَه نام دارد.او این کوزه را از آب پاکی پر میکند،سپس یک دستمال سبز ابریشمی را بروی دهانه آن انداخته ،گره میزند.آنگاه دوله سفالین را به نزد تمام کسانی میبرد که آرزویی در دل دارند و مایلند در مراسم چَکُ دولَه شرکت نمایند جسم کوچکی مانند انگشتر،گوشواره،سنجاق سر،موگیر،سکه و مانند آنها را در آب دولَه بیندازند.آن دختر،دولَه را به زیر درختی همیشه سبز همچون مورد و سرو میبرد و در آن محل به حال خود وا میگزارد.در روز جشن تیرگان و پس از پایان آبریزان، همه کستنی که دو دولَه جسمی انداختنه اند و نیت و آرزویی داشته اند در محلی گرد هم می آیند.دوشیزه یاد شده ،دولَه را از زیر درخت سبز به میان جمع باز میگرداند.در فالگیری به روش چَکُ دولَه،بانوان بیشتر شرکت دارند و سال خوردگان که بیشترین حضور و مشارکت را دارند با صدایی بلند و به نوبت دو بیتی هایی که به یاد دارند باز میسرایند.
سپس دوشیزه خرد سال ،در پایان سرایش هر بیتی ،دست خود را درون دولَه فرو میکند و به دلخواه یکی از چیز های دورن آن را بیرون میآورد ،به این ترتیب صاحب آن جسم کوجک متوجه میشود که شعر و بیت خوانده شده مربوط به نیت، خواسته و آرزوی او بوده است.

2005-06-27T15:46:00.000-07:00

سوشیانت رهاننده ای که از ایران برخواهد خاست :

سوشیانت درچم رهاننده است؛وگاه درچمِ پیشوای دین آمده است. در دین زرتشتی به هریک از موعودان سوشیانت گفته شده است.در اوستا مکررا از سوشیانتها و غالبا آخرین سوشیانت سخن به میان آمده که پس از ظهور او رستاخیز خواهد بود.این سه موعود که از اعقاب زرتشت اند و هریک هزار سال پس از دیگری ظهور خواهند کرد در بندهای 129،128 فروردین یشت مرتبا یاد شده اند. ونیز نام مادر آنان در بندهای 142 ،141 مندرج است.در جاهایی از اوستا که سوشیانت مفرد آمده سخن از اَستوَت اِرِتَ یعنی آخرین سوشیانس و آخرین آفریده اهورامزدا است که از ظهور وی رستاخیز برانگیخته،جهانی معنوی روی خواهد آمد.ظهور سوشیانت و دو بردادرش از خاور ایران زمین در کنار دریاچه هامون خواهد بود همان دریاچه ای که 9999فروهر از آن نگهبانی میکنند.استوت ارت درچم کسی که مظهر و پیکر قانون مقدس است.دربند 129و128 فروردین یشت میخوانیم:
«فروهر پاکدین استوت ارت را میستائیم.کسی که سوشیانت پیروزگر نامیده خواهد شد.واز این جهت سوشیانت که به سراسر جهان مادی سود خواهد بخشید از این جهت استوت ارت که آنچه را که جسم و جانی است پیکر فناناپذیر خواهد بخشید از برای مقاومت برضد دروغ جنس دوپا] آدم[ »
اوخشیت اِرته درچم(=معنی) کسی است که قانون مقدس را میپروراند.امروزه این اسم را «اوشیدر» یا «هوشیدر» گویند.نام دومین موعود ،اُوُخشیت نِمنگهَ،درچم کسی که فزاینده یا پروراننده نماز است.این نام را امروزه «اوشیدرماه» یا «هوشیدرماه» گویند.
در عهد اوشیدر یا هوشیدر ،پادشاهی به سرکار خواهد آمد که او را بهرام ورجاوند خوانند(1)،این پادشاه که ایران را نجات خواهد داد و در دادگستری هوشیدر را یاری خواهد رساند،از پشت پادشاهان کیانی است.چنانکه ملاحظه میشود در مزدیسنا همیشه و در هر زمان و به هر حال ،دین زرتشتی ارتبات تمامی با سلسه کیانی دارد ،زیرا ظهور زرتشت در زمان فرمانروائی سلسله کیانی(گشتاسپ=ویشتاسپ؟) بوده و آنان بوده اند که در رواج و پذیرش دین با پیامبر همکاری داشته اند.همانند اسفندیار پور گشتاسپ در رواج آیین بهی که شرحش توسط استاد سخن بیان شده است.

سومین و آخرین موعود استوت اِرِتهَ خواهد بود:
برابر روایات ،در دوازدهمین هزاره دوشیزه ای از خاندان بهروز(2)در هامون خود را شسته آبستن خواهد شد از او سوشیانت،آخرین آفریده اهورامزدا روی به جهان خواهد نمود ،چون به سی سالگی رسد امانت رسالت مزدیسنا به او واگزار شود.از ظهور او دیو دروغ و کارهای بد اهریمنی نابود گردد.در فروردین یشت و برخی بخشهای اوستا معمولا ابتدا به فروهر نخستین آدم –کیومرس درود فرستاده میشود و سپس به ترتیب تا به آخرین سوشیانت موعود مزدیسنا و آخرین فروهری که به زمین فرود می آید.
در سنت از جاودانهایی سخن بمیان آمده که در رستاخیز با سوشیانت قیام خواهندکرد،مانند اَشَوزَنگهه پسرپوروداخشتی، نرسی، اغریث، توس، گیو، گودرز، کیخسرو، پشوتن، گرشاسپ، نریمان و حتی خورشید چهر سردار لشکر پشوتن(برادر اسفندیار).
در دینکر آمده است که پشوتن جاودانه با صدوپنجاه تن از یاران و پیروانش از کنک دژ به در آمده و قادر به نو کردن جهان خواهد بود.ودر بُندَهِش پانزده مرد و پانزده زن از یاران سوشیانت شمرده شده اند.دربندهای 88 تا 98 زامیاد یشت آمده:
«پس ازظهور سوشیانس گیتی پر از عدل و حکمت گردد،سعادت روی آورد اندیشه و گفتار و کردار نیک ظفر یابد،جهان از دروغ پاک شود، خشم نابود گردد،راستی به دروغ چیر آید،منش ناپاک از منش پاک شکست بیند،امشاسپندان امرداد و خرداد دیوهای گرسنگی و تشنگی را براندازد،اهریمن بگریزد.»
همچنین در بند 10 یسنای 26 آمده:
«فروهر مردان پاک را میستائیم.فروهر زنان پاک را میستائیم.همه فروهر های نیک توانای پاک پارسیان را،کیومرس تا به سوشیانت پیروزگر را میستائیم.»
پس از آمدن سوشیانت زنگی نیک و سرشار از شادی در انتظار مردمان پرهیزگار و پاک خواهد بود.
-----------------------
1.پادشاهی است از دوده کیانیان که در دین مزدیسنی از آمدن او در پایان هزاره دهم از هند نوید داده شده است.در «بُندَهش» و «زَنده وَهُومَن یَسن» از او سخن به میان آمده است.
2. نام خاندانی پارسا و پرهیزگار و خداپرست که در سه هزاره،دوشیزگانی از این خاندان در دریاچه کیانسو یا کیانسه(هامون) آب تنی خواهد کرد و از نطفه اشو زرتشت – که به وسیله ایزد نریوسنگ به ایزد آب (ناهید) سپرده شده – آبستن خواهد شد.این دوشیزگان مادران اوشیدر،اوشیدرماه و سوشیانس خواهند بود.

2005-06-24T21:56:00.000-07:00

شیون و مویه:(خَشیُو،اَمَیَوَ)

در آیین مزدیسنا شیون و زاری و سوگواری برای درگزشتگان روا نیست و آنرا از کرده های اهریمنی میدانند زیرا روان ، جاودانی است و پس از مرگ از تن جدا شده به سوی جهان مینوی میگرود،به ویژه روان مردم پاک و پرهیزگار پس از سپری شدن زندگی در بارگاه ایزدی همواره شاد و خرم است و از بخشایش دادار مهربان برخوردار.
باید به یاد داشت ایرانیانی که به زندگی خوش باور (اعتقاد) داشتند،نبایستی خود را در پیشامدهای ناخوش زندگی ببازند و در گریه و زاری خود را بیزار از جهان و روگردان از هستی نشان دهند.در باور زرتشتیان وجود آدمی از اجزای گوناگونی مانند تن،جان،روان و فروهر تشکیل شده است.تن که در زبان اوستایی تَنوو Tanvu خوانده می شود،بدن و اعضای گوناگون آنرا تشکیل میدهد وبخش مادی و دنیوی زندگی است.آیین زرتشت سفارش زیادی را برای پرستاری و رسیدگی به تن در زندگی برشمرده است.تن را نه تنها نباید آزار داد بلکه نیازهایش را باید برآورده ساخت.بر پایه این تاکید ،بدن را باید پیوسته پاک و نیرومند نگاهداشت زیرا جایگاه روان است.ولی هنگامی که جان از آن رها شد ،تن ارزش خود را ازدست خواهد داد،فقط باید به گونه یی عمل کرد که محیط زیست برای زندگان آلوده نگردد.
ماتم،کَرده اهریمنی است و در پیش اهرمن سپرانداختن شایسته نیست. شادی بخشایش ایزدی است و از اینرو برتافتن از آن نیز شایسته نمیباشد و از اینرو بود که نیاکان ما در هر ماه جشنی برپا مینمودند به ویژه آنکه دو جشن مهرگان و نوروز را با تشریفات خاصی برپا میکردند تا غم و اندوه را به فراموشی سپرده و شادی را جایگزینش کنند.
آنان مراسم خاکسپاری را بسیار ساده و بدون سوگواری برپا میکنند و درحالی که اغلب لباس سفید یا به رنگهای روشن برتن و کلاه یا روسری سفید برسردارند،کالبد درگزشته را به آرامگاه میبرند. بیشتر زرتشتیان سعی میکنند در مراسم شکت کنند و به دنبال مرده با سکوت و آرامش حرکت کنند.درپیشاپیش افرادی که مرده را همراهی میکنند،بزرگترین فرزند شخص درگزشته ،درحالی که دستمال سبزی بر بازوی دست راست خود بسته است حرکت میکند،این کار نشان آنست که زندگی در این خاندان تداوم خواهد داشت،پس گریه زاری و شیون برای چه؟
دریسنای 71بند17آمده است:
«کار و منش خوب را میستائیم،منش خوب و کار را میستاییم تا بتوانیم در برابر تاریکی پایداری کردن و تا بتوانیم شیون و مویه خودداری کردن...»

در وندیداد بند 18 آمده:«ششمین سرزمین که من اهورامزدا نیک بیافریدم و اهریمن پرگزند در آنجا آسیبِ گریه و زاری پدید آورد ،هرات(هَرَئیوَ) است و بهِلَند مردمان در آنجا خان و مان را.»(1)
در هرات رسم براین بود که کسی می مرد،بازماندگان آنرا رها کرده و گزاف و شیون و زاری میکردند.در سایر بخشهای اوستا نیز نظایری موجود است بر ناروائی شیون و مویه.
همچنین در کتیبه های شاهان هخامنشی از جمله داریوش بزرگ این مضمون اشاره شده است:
«خدای بزرگ است که آن آسمان را آفرید،که این زمین را آفرید ،که مردم را آفرید و شادی را برای مردم آفرید.»
---------------
1.هرچند وندیداد برای ما با ارزش است اما تنها از جنبه تاریخی و روشن ساختن آداب و رسوم مغان مادی وگرنه وندیداد نسکی است که خرافات در آن جلوه گر است و نباید آنرا جز آیین مزدیسنا قرار داد ،چراکه نفوذ مغان در آن آشکاراست و تحریفات آیین زرتشت از این نسک آغاز گردیده است.

2005-06-21T00:08:00.000-07:00

سیروزه:

در خرده اوستا دوفصل به نام سیروزه داریم که یکی سیروزه کوچک و دیگری سیروزه بزرگ نام دارد،و در آن نام تعدادی از امشاسپندان و ایزدان آمده است.در دین مزدیسنا هر روز ماه به نام یکی از اینها خوانده میشودکه اهورا مزدا در سر آنها جای دارد.پیشترها،سپنتامینو در سر امشاسپندان و نام روز اول ماه بود و بعدها به جای آن اهورامزدا و گاه سروش را گزاردند.
در سیروزه پس از ذکر نامهای ایزدان و امشاسپندان واژه ستودن آمده است.سیروزه به ویژه در روز سی ام ،در آخرین روز ششمین ماه و در آخر روز دوازدهمین ماه پس از درگزشت کسی خوانده میوشد.
بنابراین سیروزه نیایشی است از برای آمرزش روان و به همین مناسبت یسنای 26 را که راجع به فروهر است ،در آخر سیروزه بزرگ افزوده اند.
در نسکهای گوناگون مانند بُندَهش ،شایست نشایست، ماتیکان سی یزدان برحسب ترتیب از سی ایزدان و صفات بارز آنها یاد شده است.در یکی دیگر از قطعات پهلوی موسوم به ستایش سیروزه ،اهورامزدا که آفریدگار هریک از ایزدان است ستوده شده و پس از آن جداگانه هریک از آنان با صفاتشان ذکر شده اند.(متن پازند ستایش سیروزه هم موجود میباشد.)
در قطعه دیگر پهلوی موسوم به ماتیکان سیروز، درضمن هروز ذکر شده چه کاری مناسب و نیک است.درقطعه دیگری به نام حقیقت روزها کارهایی که باید در هریک از سی روز ماه انجام داد ذکر شده است.
دستور داراب پالن در جزو کتاب خود موسوم به فرضیات نامه اعمال مخصوصی که باید در هریک از سی روز ماه به جای آورد به رشته نظم کشیده شده که معرف یک رشته از سنتهای کهن است.
مثلا در روز هرمزد ، به حساب رسیدن و خوش بودن و جامه نو در برکردن ،اندوه دور داشتن و به موبدان خوش نیت بودن.در بهمن ، کار از روی خرد به جای آوردن و به خانه دانایان شدن و با یاران مشورت کردن و با دشمنان راه آشتی پیش گرفتن و رخت خوب پوشیدن.در اَردیبهشت روز ، به آتشکده رفتن و .....

----------------
بخش بایگانی نوشتار ها براه افتاد.

2005-06-18T21:34:00.000-07:00

نیرنگ:

نیرنگ واژه ای است پهلوی درچم مراسم دینی است. با توجه به معني نيرنگ ،يكي از بخشهاي خرده اوستا به نام نيرنگستان (مراسم نامه)موسوم است.(كتاب نيرنگستان بقايايي از نسك هفدهم اوستا به نام هوسپارم مي باشد.در اين كتاب از مراسم مختلف بحث مي شود و از آن جمله : در تكاليف موبدي و در خصوص درون(نان مقدس )و در آداب سرودن گاتاها و در اثر خطايي كه در مراسم ديني از موبدي سر زند و در آداب گهنبار و در سدره و برسم و هيزم و هوم و هاون و...
امروزه پارسیان هند به جای این واژه به زبان گَجراتی واژه کیریا(در سانسکریت کریا)را بکار میبرند.معرب نیرنگ «نیرَنج»و جمع آن نیرنجات است.به ویژه در نسِخ خطی یسنا،ویسپرد و وندیدادکه درایران نوشته شده مقدار زیادی نیرنگها یا مراسم دینی و مناسک مذهبی ضبط گردیده است.بسا از ادعیه مختصر ،چه زبان اوستایی و چه به زبان پهلوی و پازند نیز نیرنگ نامیده شده است؛ چنانکه در نیرنگ کُشتی ،نوبریدن و نیرنگ دست و شو و غیره دیده میشود.نیرنگ کشتی ادعیه مختصری است که به هنگام بستن و گشودن کمربند مخصوصِ نامزد به کشتی باید خوانده شود. در این ادعیه(نیرنگها)تاثیرات شگفتی تصور شده ، و از برای هر پیشامد زشت و و رفع حادثه و آسیب نیرنگ مخصوصی داشته اند.مقدار زیادی از این نیرنگها هنوز به زبان پازند موجود است و برخی از آنها در کتب متاخر مانند کتب روایات جهع گردیده.یکی از قطعات اوستا همراه با زند(یعنی تفسیر و توضیح پهلوی)که امروزه در دست است نیرنگستان نامیده شده که کتاب مراسم و مناسک ایرانیان است.پس از ساسانیان و بیگانه شدن ایرانیان از مفاهیم اصلی سنن پیشینیان ،نیرنگ را سحر و افسون و طلسم . شعبده و حیله اراده کرده اند؛ و این شاید به سبب تاثیرات خارق العاده ای است که در قدیم از برای نیرنگها پنداشته می شده.
شعرا و نويسندگان ايران هم اين كلمه را به همان معني كه در عهد خودشان رواج داشته به كار مي برده اند.چنانكه فرخي گفته:
به هيچگونه بدو جادوان حيلت ساز ...............به كار برد ندانند حيلت و نيرنگ

و ناصر خسرو گفته:پست نشين و چشم دار و بدان كه زود زير و زبر شود نيرنگ.
---------------------
تارنمای یتااَهو
دانشنامه مزدیسنا

2005-06-17T21:51:00.000-07:00

سروش :

ایزد نگهبان و پاسبان و بیدار و نام روز هفدهم از گاهنمای اوستائی و زرتشتی است.سروش در اوستا سرَئوشَ ،به معنی اطاعت و فرمانبرداری است.سروش از واژه «سرو» درچم شنیدن است که در اوستا بسیار آدمه است،واژه سرود و سرائیدن نیز به یادآور معنی اصلی سروش میباشد.
حرف «اَ» از ادات نفی است جلو سروش آمده و اَسرئوشَ یعنی نافرمانی و تمرد از احکام ایزدی است.سروش یکی از مهمترین ایزدان آیین مزدیسنا است.از جهت مفام و رتبه با مهر برابر است و حتا گاهی جز امشاسپندان شمرده میشود:گاهی به جای سپنتا مینو ،برای تکمیل عدد مقدس سروش را آخرین امشاسپند قرار داده اند.در ادبیات متاخر مزدیسنا ، سروش از ایزدانی است که در روز قیامت برای حساب و میزان گماشته شده است.از خود گاتها معلوم میشود که که این ایزد در اعمال روز واپسین مدخلیتی است.غالبا در اوستا سروش با صفت مقدس و بسا با صفت نیک و پاداش نیک دهنده و پیروز و خوش اندام و دلیر و اسلحه قوی آزنده و اهورایی آمده است.در میان اوصافی که از برای سروش آورده شده به ویژه صفت تَنومَنترَ بسیار قابل دقت استکه در پهلوی به تن فرمان ترجمه شده ؛ درچم کسی است که سراسر وجودش فرمانبرداری است.منتر به مفنی کلام ایزدی است و ترکیب این واژه با تَنو(تن) یک صفت بسیار برازنده برای سروش تشکیل داده است.در اوستا میخوانیم او در میان آفریده های مزدا نخستین کسی است که زبان به ستایش خداوند و نیایش امشاسپندان گشود.نخستین کسی است که مراسم مذهبی بجای آورد و پنج گاتهای زرتشت را بسرود.
در ادبیات مزدسنا سروش پیک ایزدی و حامل وحی خوانده شده است و در کتب فارسی او را باجبرئیل سامی یکی خوانده اند کهاز جهت اقتباس ادیان تازیان از ادیان پارسی این نکته جالب توجه است البته ادیان سامی نه تنها در این مورد بلکه در موارد دیگر همانند پل چینویت و...هم اقتباساتی داشته اند و حال آنکه میگویند دینشان کامل است و جدید جای بسی شگفتی دارد!
درباره اینکه سروش پیام آور است گفته اند مناسبتر است ایزد نیریوسنگهه به جبرئیل و حامی وحی ترجه شود.ولی سروش را پیک خدائی دانستن از این جهت است که گفتار آسمانی و رحمانی در وجود او حلول کرده و او به هرجایی که روی آورد آیین ایزدی و حکم اطاعت کردن از آن با او همراه است.غالبا در اوستا سروش ،مهر و رشن یکجا نامیده شده اند.سروش همیشه بیدار است و هرگز به خواب نمیرود و آفریده های مزدا را پاسبانی میکند.کلیه جهان مادی را پس از فرورفتن خورشید باسلاح آخته خویش نگهبان است.
سروش در اوستا غالبا به ضد دیو و دروغ تعریف شده است که برای محافظت از نوع بشر هر روز و هر شب سه بار به دور زمین میگردد.در میان دیوهایی که از دشمنان سروش به شمار می آیند از چند تن آنان به ویژه نام برده شده است که از آن جمله اند دوی کَندَ(دیو مستی) که از سروش خواسته شده آن را براندازد.ودیگری دیو اَئِشمَ که دوی خشم است.البته حربه سروش جنگ افزار نیست بلکه نماز و دعا و کلام ایزدی است.مرغ شب زنده دار خروس از سوی سروش فرشته شب زند دار گماشته شده است که با بانگ بامدادی خود مردم را از پی شتایش خداوند بخواند.
ابوریحان در شب زنده داری سروش و گماشته او خروس نوشته که در هرشب سه بار برخاسته پریها را رانده جادوان را بر میاندازد و از برخاستن خویش شب را میدرخشاند،جو هوا را خنک میسازد.در بهمن یشت به سروش مقام پیک ایزدی داده شده استو چندین بار با نیریوسنگهه یکجا نامیده شده است.در مینو خرد،اقامتگاه سروش اَرِزِهه(کشور غربی)و پس از آن سَوَهه (کشور شرقی)و در همه جای جهان میباشد.سروش در گاتا با صفت مَزیشت درچم بزرگتر آمده است.در بخش نیایشها ،نیایشهایی به نام سروش یشت سر شب و سروش یشت هادخت داریم.
در سیروزه کوچک و بزرگ سروش با صفات تیز و تند و رونده ، نیرومند و فرمانبردار ،ودارای اسلخه نیرومند،پیروز گر در گیتی در شرق و غرب ، پاک و رَدِ اشویی ستوده شده است.

-----------------------------------
فردوسی بزرگ و شاهنامه

2005-06-14T11:37:00.000-07:00

جشن خوردادگان:
(روز خورداد از ماه خرداد برابر با 4 خرداد)

خورداد نام چهرامین روز از ماه خردا است. این واژه که در اوستا به صورت هئوروَتات Haorvatat آمده است نام یکی از امشاسپندان است که رسایی و کمال معنی میدهد.
ایزدان تشتر(نگهبان باران) و باد و فروردین از همکاران خرداد میباشند.غالبا با امشاسپند امرداد (بیمرگی)یکجا در اوستا یاد شده است.خرداد نماینده رسایی و کمال اهورامزدا است و در گیتی به نگهبانی آب گماشته شده است .
هئوروتات:
صورت اوستایی خرداد است که هئور صفت است به درچم رسا ،همه، درست ، کمال و جز دوم یعنی «داد» و یا «دات» درچوم با قانون و داد و عدل ارتباط ندارد بلکه پسوند است که به انجام برخی واژه ها مانند «ارشتات» راستی و «تات» درستی و «اُوپَرَتات» برتری می پیوندد.
در ستایش خرداد چنین آمده است:
« ستایم و خوانم دادار هرمزد رایومند و فرهمند و امشاسپندان را.سپاس دارم از دادار به افزونی بخش.مَهست مینوان و گیتیان که فراز آفرید تو خرداد را که ترا گیتی، آبِ تازانِ پاک از هر ریمنی(ناپاکی)، و دَشکرداری(بدکرداری) است که دوی پتیاره برآن(یعنی آب)ناپاکی بردن نتواند.از بس آب فراوان اندر هفتکشور است که به هر کشور کامل و ارزمند و جان داشتار (نگهدارنده جان) آب است که هیچ جانمندی جدا از او یک زمان پایداری نتواند .چنان هرمزد به تو خرداد برنگرید که هیچ جانمندی را کار پادیاب(تمیزی و وضو)جدا از تو نشاید بود.پس گیتی تو را که آب است فراز داد به بسیاری بر این بوم.اورا پاک ساخت از هر ریمنی تو زنی(بزنی،ازبین ببری)و تو تن پاک هستی و آبادانی سپندارمذ (زمین) به آبادی توست که نشان گیتی تو اَمرداد است.اوروان]گیاه[ به تو رویند و بالندو برای این تو نیز در کیهان آبادانی خوانده شده ای .و هرجا که تو هستی آبادان است و آنجاست آب روشن روان هرمزد داد.
اردویسر خوش اندام روشن بامی،این دین دام هرمزد به تو رواتر ، و همیشه در افزایش باد،این فراوانی تو به کام افزائی از هرمزد که ام آفریده،هرمزدیم زیرا که مارا ارزانی داشته است بهره وری از تو خرداد نیکوکار.»
در ستایش خرداد در سیروزه کوچک همانند با لا و در سیروزه بزرگ چنین آمده است:«خرداد امشاسپند را میستائیم ،سالهای نیک زیوی را میستائیم،سال اشو] پارسا[ ،رد پارسائی را میستائیم.»
جشن خردادگان:
نیاکان ما در روز چهرم خرداد ماه به کنار رودها و چشمه ها و دریاها میرفتند و پس از ستایش اهورامزدا به ستایش خرداد میپرداختند.پ
اکنون زرتشتیان نیز در تالارها ی اجتماعات و نیایشگاهها حضور میابند و پس از ستایش و نیایش اهورا مزدا ،جشن خوردادگان را گرامی میدارندو به شادمانی میپردازند.
-----------------------------
دوستان نسک آیین اوستا را از دست ندهید با فرمت PDF در اینجا

2005-06-12T21:33:00.000-07:00

باربد

از موسيقيدانان و نوازندگان بنام و از بزرگترين آهنگسازان عهد خسروپرويز بود که بسياري از الحان و نواهاي موسيقي را که هنوز بعضي از آنها با همان نام در رديف دستگاههاي موسيقي کنوني ما باقي مانده است از ساخته ها و پرداخته هاي او ميدانند، و بعضي اختراع «مقامات» را به او نسبت ميدهند. باربد را عده اي جهرمي نوشته اند و برخي مروزي دانسته اند. او از خوانندگان ممتاز و از استادان نوازنده بربط بود.
باربد در دستگاه خسروپرويز تا آنجا قدرت و مرتبت داشت و به شاه نزديک بود که هر کس از بزرگان مطلب يا حاجتي داشت که جرأت اظهار آنرا به شاه نداشت، توسط او به شاه عرض مي شد. داستان رساندن خبر مرگ شبديز (اسب سياه مورد توجه خسروپرويز) نمونه اي است که تقرب باربد به پادشاه و اهميت موسيقي ايران در رساندن حالات مختلف، داستان چنين است:
خسروپرويز، شبديز را از ميان اسبان خود بيشتر دوست ميداشت و گفته بود هر کس خبر مرگ او را بدهد کشته خواهد شد. پس از مرگ شبديز کسي را ياراي آن نبود که اين خبر را به خسرو بدهد و او را از مرگ شبديز آگاه سازد. رئيس دواب پادشاه به باربد متوسل مي شود و از او ميخواهد که به وسيله الحان و نغمه هاي موسيقي اين خبر را به خسرو برساند. نوشته اند که باربد آهنگي ميسازد که پادشاه پس از شنيدن آن فرياد برميآورد که "شبديز مرد." باربد پاسخ ميدهد که "آري." بدين وسيله شاه از عهدي که کرده بود باز ميگردد و رئيس دواب از نگراني فارغ مي شود. اين داستان گذشته از رساندن مقام باربد نزد خسروپرويز و استادي و مهارت و تأثير آهنگهاي او، ميرساند که موسيقي ايران بايد خيلي قوي و پيشرفته بوده باشد تا بتواند حالتهاي گوناگون از غم و شادي و خشم و نفرت و کينه و غير اينها را برساند و موسيقيدان با نغمه و آهنگ منظور خود را به شنونده بفهماند، و او را تحت تأثير احساسات خود قرار دهد.
پيش از ورود باربد در دستگاه خسروپرويز "سرکش" بر رامشگران سر بود و سمت نوازندگي مخصوص شاه را داشت و بر ديگر موسيقيدانان درباري مقدم بود. پس از آنکه باربد به دربار راه يافت و مورد توجه خسروپرويز قرار گرفت، سرکش به رقابت با او برخاست. داستان رقابت سرکش با باربد در شاهنامه ثعالبي آمده است و خلاصه آن چنين است:
سرکش که در پذيراييهاي خصوصي خسروپرويز رياست نوازندگان را به عهده داشت، شنيد نوازنده اي جوان و چيره دست از اهل مرو که با ساز و آواز خود شنوندگان را تحت تأثير قرار ميدهد قصد دارد خود را به شاه معرفي کند. سرکش کوشيد تا مانع راه يافتن او به دربار شود. به دربانها و ديگر محافظين و نزديکان و کارکنان خصوصي دربار رشوه ها داد تا او را از نزديک شدن به دربار و معرفي به شاه مانع شوند. باربد که از قضايا اطلاع يافته بود، دربان باغي را که خسرو براي تفريح به آنجا ميرفت، با پرداخت رشوه راضي کرد تا بتواند هر وقت شاه به باغ ميرود او نيز به باغ رفته در کناري خود را مخفي کند. چون خسروپرويز در باغ به تفريح و نشاط مشغول شد، باربد که لباسي سبز بر تن کرده بود با ساز خود به درون باغ رفت و نزديک تخت خسرو بر بالاي درخت سروي پنهان شد. هنگامي که خسرو جام مي را بلند کرد، باربد به نواختن آوازي لطيف پرداخت به نام «يزدان آفريد». پرويز شاد شد و نام نوازنده را پرسيد. اما او را نيافتند، چون خسرو جام دوم را بلند کرد، باربد ديگر بار نواختن و خواندن گرفت و «پرتو فرخار» را نواخت. پرويز با شگفتي فرياد برآورد، چه آوازي که تمام اعضاي بدن ميخواهد براي شنيدن آن گوش شود. ديگر بار دستور داده نوازنده و خواننده را بيابند؛ ولي اثري از او بدست نيامد. پرويز جام سومين را بلند کرد، اين بار باربد آهنگ «سبز اندر سبز» را نواخت و همه حضار در حيرت شدند. پادشاه از جاي برخاست و گفت بي شک فرشته است که خداوند براي شادي ما فرستاده و از خواننده خواهش کرد خود را نشان دهد. باربد از درخت پايين آمد و بر خاک افتاد. پادشاه او را نواخت سبب پنهان شدنش را پرسيد، از آن پس او را به رياست نوازندگان برگزيد.
گويند باربد براي هر روز از هفته آهنگي ساخته بود که آن را «هفت خسرواني» ميگفتند و اين آهنگهاي هفتگانه در کتب تاريخي و موسيقي اسلامي به نام طرق الملوکيه مشهور است. همچنين براي هر روز از سي روز ماه لحني ساخته بود که به نام «سي لحن باربد» معروف است. و براي سيصد و شصت روز از سال اوستايي سيصد و شصت لحن ساخته بود و هر روز يکي را اجرا ميکرد.
--------------------------------------------------
با سپاس فراوان از تارنمای فرهنگسرا
دانشنامه مزدیسنا
****
دوستان به دلیل آغاز آزمونهایم نتوانستم آنگونه که در خور روز بزرگداشت بزرگ مرد ایران فردوسی بود نوشتاری را ارائه دهم و همچنین قتل میهن پرست ایرانی دکتر کسری وفاداری به دست اهریمنان ایران ستیز که از این بابت از شما گرامیان پوزش میخواهم.

2005-06-09T09:39:00.000-07:00

پیروزی دلاورمردان ایران فرخنده باد.
شاد و پیروز باشید.

2005-05-16T22:34:00.000-07:00

درود بر ميهن پرستان گرامي.؛ روز بزرگداشت استاد سخن پارسي بر همه همميهنان فرخنده باد.
از همه شما گراميمان پوزش ميخواهم به دليل نزديکي آزمونهايم نميتوان تارنگار را بروز کنم و يا به شما عزيزان سر بزنم...پاينده باشيد

2005-05-09T22:36:00.000-07:00

اردویسور آناهیتا (بخش دویم):

در داستانی مصری آمده است :«ایزیس(ناهید) مه خدمتکار ساده ای بیش نبود ،برآن شد تا نام مقدس "رآ"(رب النوع) را برباید و بدین تدبیر بر سراسر جهان ،چیره گردد و مادینه خدا شود.اوزنی حیله گر و زبان آور بود.پس،ماری را بر سر راه رآ پنهان نمودچون رآ به عادت هرروز از راه خود بگزشت ،مار آنرا نیش زد و او فریاد برآورد و با آوردن نام خود بر زبان، ایزیس که به راز قدرت وی پی برده بود با سحر و جادو قدرت را از او ربود و خود وارد جرگه خدایان کرد و ایزد بانو شد.»
دستیابی ایزیس به مقام ایزدی در داستان هاروت و ماروت میابیم:«هاروت و ماروت،دو فریشته اند در بابل که ایشان را عذاب میکنند.وسبب آن بود که به روز میان اهل زمین حکم میکردند و به شب به قوت نام میهین خدا ،به آسمان میشدند و میان فریشتگان عبادت میکردند.یک چندی برآمد زنی از فرزندان نوح،نام وی زهره به تازی ،بیدَخت(بغ دخت) و ناهید به پارسی،بدیشان آمد چون قصد وی کردند گفت : نام میهین خدای که میدانید،در من آموزید –در وی آموختند،ناهید آن بگفت و رد آسمان شد و ایشان را فرو گزاشت»
داستان بالا کمی گنگ و سخت به نگر میآید ولی با کمی دقت در استوره های قرآن وداستان نوح روشن خواهد شد.اما هاروت و ماروت، هاروت در اصل امشاسپند«هَئوروَتات» یا خرداد است و ماروت نیز همان «امرتات» یا امرداد است و این دو زوجی جدا نشدنی اند،خرداد نگهبان آبها و امرداد نگهبان گیاهان است.شگفت پیوند بین ناهید با نوح است که وی در این داستان دختری به این نام دارد که با دو امشاسپند رابته(رابطه) برقرار نموده و چنین میگوید نام میهین خدا را در من آموزید آموختند و به آسمان شد...شاید به آسمان شدن نزد خدا رفتن و نشانه بالایی مقام او نسبت به دو امشاسپند ذکر شده باشد.
نام آناهید در میان مردم اوگاریت(سوریه) در سروده هایی در باره ایزد «آناث» یا «آنات» میخوانند:«تو محل طلوع خورشید را معکوس کردی».آزتکها(سرخپوستان مکزیک) نیز استوره ای جالب در مورد این ایزدبانو دارند آنان از بازمانده ای به نام «ناتا» نام میبرند که از طوفان بزرگ رهایی یافت.داستان بدین گونه است:« یکی از خدایان ناتا (ناهید) را از وقوع رخ دادی که در پیش بود آگاه ساخت و به او فرمان داد تا یک کشتی از چوب سو بسازد و هنگامی که آب زمین را فراگرفت برن شود تا جان بدر برد!پس از آنکه آب در زمین فرونشست،ناتا آتشی برافروخت و مشغول سرخ کردن ماهی شد .بوی ماهی سرخ شده به آسمان رفت و خدایان حدس زدند که یکی از مردمان زنده مانده است.جالب است در تورات پس از توفان نوح میخوانیم ،نوح آتش افروخت و خداوند از بوی گوشت سرخ شده دانست که مردمی نجات یافته اند.» البته خواندن داستان استوره نوح در قرآن هم خالی از لطف نیست چراکه تفاوت چندانی با داستان آزتکها و یهودیان ندارد.در مصر باستان «نو»یا«نئو»،نام ایزد آبهای آفرینش بود که همان نوح است.واژه نوح در برهان قاطع نام فارسی و جوالیقی،نوح را واژه ای عجمی دانسته است.(دیار شهریاران پوشینه 2 رویه 960).
بنگر میرسد بتوان نمایه ای از ناهید را در مکاشفه یوحنا یافت:
«علامت بزرگی در آسمان ظاهر شد زنی را دیدم با لباس آفتاب او تاجی از دوازده ستاره بر سر داشت و ماه زیر پاهایش بود .اوباردار بودو از درد زایمان و پریشانی فریاد میزد.آنگاه علامتی دیگر در آسمان ظاهر شد،اژدهای سرخرنگ بزرگی را دیدم که هفت سر و ده شاخ داشت و بر هریک از تاجهایش نیم شاخی قرار داشت و با دم خود ثلث ستارگان آسمان را جمع کردو آنان را برزمین ریخت .اژدها در برابر آن زنی که قرار بود بزاید ایستاد تا همین که بچه اش بدنیا بیاید آنرا ببلعد.آن زن پسری بدنیا آورد که قرار بود با عصایی آهنین بر همه ملل حکومت کند.(بنگرید به استوره ایلیادرویه 765)،ولی کودک به سوی خدا و تخت او ربوده شد و آن زن به بیابان،به جایی که خدا برایش آماده کرده بود گریخت،تا درآنجا به مدت یکهزار و دویست و شست روزنگهداری شود.در آسمان جنگی برپاشد . میکائیل با فرشتگانش با اژدها و فرشتگان او جنگیدند ، اژدها شکست خورد ودیگر جایی برای او نبود پس از آسمان به زیر انداخته شد(بنگرید به استوره آدم و حوا درقرآن و بیرون رانده شدن شیتان از بهشت ،همچنین مار یا اژدها در زمین عهده دار گمراهی آدمیان است).
همین که اژدها فهمید آناهید در زمین است بدنبالش رفت ،اما بزن دوبال عقاب داده شد تا سوی مکانی که برایش در بیابان آماده کرده بودند برود.مار (اژدها)بدنبال آن زن سیلابی از دهان خود بیرون آورد تا او را بشوید و ببرد ولی زمین به کمک او آمد و دهان بازکرده سیلاب را بلعید.(مکاشفه یوحنافصل دوازدهم)»
دهان بازکردن زمین وفرو بردن آب را میتوان از ویژگیهای آناهیتا بشمار آورد که مردم را از موج بلند میرهاند و گزری خشک در میان رودهای ژرف و خروشان پدید میآورد(بنگرید به بندهش رویه 114وآبانیشت کرده19)
همچنین در نسک "ویچر کرت دینیک"در مورد دونیم شدن آبها بوسیله این ایزد بانو آمده است که پس از رسیدن زرتشت به رودی به نام "اَبایَک" این رود به دوبهره گشت و زرتشت و یارانش بی گزند از میان رود گزشتند که همسانی آن با استوره سامی حضرت موسی بسیار شگفت انگیز است.
نکته قابل درنگ دیگر آنکه این داستان همانندی در اوستا دارد:
در مکاشفه خواندیم که خداوند زن را از چنگ اژدها یا مار آسمانی رهایی میبخشد و راهی بی گزند به او می نمایاند ودر اوستا چنین آمده :
«ای آناهیتا!ای آنکه مزدا برای تو راهی از فراز خورشید پدید آورد تا از مارها....گزندی به تو نرسد.(آبان یشت کرده 21،بند90)»
با اندکی پژوهش میتوان به استوره ای بودن و ریشه استوره های سامی پی برد و همچنین نفوذ و گستردگی تمدن و فرهنگ این کشور که چه در غرب و چه در آیین سامی تاثیر گزارده و شوربختانه مردمان کشورمان بدون آنکه بدانند ریشه این داستانها(نوح،مریم مقدس،آدم و حوا،سلیمان و...)ازکجا آمده با رنگ تعصب بدانها مینگرند! تا بدانجا که خود را وابسته به آنها و نه کشور خود میدانند!
----------------------------------------
پس از امتحاناتم در مورد آناهیتا جستاری کامل و نه گزرادر مورد آناهیتا و جم(جمشید) خواهم نوشت و آن را بصورت PDF در اختیارتان قرار خواهم داد تا بیشتر با استوره های ایرانی (امروزه سامی) آشنا بشوید.

2005-05-05T21:34:00.000-07:00

اردویسور آناهیتا (بخش نخست):

در میان اباختران(سیارات) شناخته شده منظومه خورشیدی تنها یکی از آنان به چهره زنانه(آنهم نه همیشه) نمودار شده است ؛ابااختری به نام آناهیتا(ناهید)که نامهای آشنای دیگرش زهره ،ایشتار و ونوس میباشد.در ادب پارسی نام ناهید یا زهره را همبسته با رقص و آواز و نوا میبینیم.درنگرشی دورتر جای پای این "ستاره بانو" را در داستانهای آفرینش میابیم، به روایت مانویان ،سردسته دیوان با ایشتار (ونوس،ناهید) ازدواج میکند و از او دارای پسری به نام «آدم» و دختری به نام«حوا» میشود.
اما چهره متضاد آناهید در دوفرهنک بدین گونه است:
در اوستا :
«اهورامزدای نیک کنش:فرمان داد ای آناهیتا از فراز اختران به سوی زمین آفریده اهورامزدا روانه شو دگر باره به اینجا بازگرد.آناهیتا از فراز اختران به سوی آفریده اهورا مزدا فرود آمد و گفت:از فر و فروغ منست که ستوران خرد و کلان،و آدمیان بروی این زمین در حال گردش و جنبشند.من همه آفریدگان نیک و پاک مزدا را پاسداری میکنم.(آبان یشت)»
حال به چهره متضاد آناهیتا در تورات مینگریم:
«ای زهره دختر صبح!چگونه از آسمان افتاده ای؟ ای که امتها را ذلیل میساختی،چگونه به زمین افکنده شده ای ؟ و تو در دل خود میگفتی: به آسمان صعود نموده و کرسی خود را بالای ستارگان خدا خواهم افراشت.برکوه اجتماع در اطراف شمال جلوس خواهم نمود.بالای بلندی ابرها صعود کرده مثل حضرت اعلی خواهم شد .ولی به هاویه اسفل های حفره فرود خواهی شد.آنان که تورا ببینند بر تو چشم دوخته و در تو تامل نموده خواهن گفت :آیا این،آن مرد(1) است که جهان را متزلزل و ممالک را مرتعش میساخت(کتاب اشعیای نبی)»
در هردو گزارش یاد شده چهره آناهیتا متضاد است همچنین در آمریکای جنوبی،مصر ،بابل و یونان ناهید را بسان مار و اژدها مینگارند در صورتی که آسور بانیپال وی را بدین گونه توصیف نموده است:لباسی از آتش برتن،و تاجی از شکوه و جلال برتن دارد.
حال به چهره وی در نزد آریاییان مینگریم:
آناهیتا ایزد بانوی همه آبهای روی زمین و سرچشمه اقیانوس کیهانی است.او برگردونه ای سوار است که چهار اسب آن را میکشند :باد،باران،ابر و تگرگ.وی سرچشمه زندگی ،پاک کننده تخمه همه نرها و زهدان همه ماده ها و تصفیه کننده شیر در پستان همه مادران است. بدلیل ارتباطی که با زندگی دارد،جنگجویان در نبر ،زنده ماندن و پیروزی را از او طلب میکنند.آبان یشت(بخشی از یشتها-اوستا) به او اختصاص داده شده و نزول او بر زمین را چنین توصیف میکند:
«ای زرتشت!اردویسور آناهید از آن(کره)ستارگان به سوی زمین آفریده اهورا فرود آمد،و اینچنین گفت اردویسور ناهید.(یشتپنج-88)»
هنگامی که زرتشت از او میپرسد آیین پرستیدن او چگونه است،ایزد بانو پاسخ میدهد:
«آنگاه گفت اردویسور آناهید،براستی اسپنتمان پاک،با این ستایش مرا بستای ،با این ستایش مراسم مرا بجای آر .از هنگام برآمدن خورشید تا به وقت فرورفتن خورشید از زَور (نوعی آب مقدس) من تو تنوانی نوشید و نیز آتربانانی(آتر در چم آذر و آتش است)
که از پرسش و پاسخ آگاه اند و خردمند آزموده ای که کلام مقدس در او حلول کرده باشد.(یشت5-91)»
در یک توصیف زنده و جاندار اردویسور آناهیتا با یک دوشیزه زیبا و قد بلند و بدنی نیرومند و پاک توصیف شده است:
«اردویسور آناهیتا ظاهر میشود به صورت یک دختر جوان بسیار نیرومند ،خوش اندام،کمر بمیان بسته ،راست بالا،آزاده نژاد و شریف که یک جبه قیمتی پرچین زرین در بردارد.براستی همانگونه که بر قاعده است او برسم(شاخه گیاه تمر)در دست با یک گوشواره چهارگوشه زرین جلوه گر است.آن اردویسورآناهیدبسیار شریف ، یک طوقی بدور گلوی نازنین خود دارد.او کمربند بمیان میبندد تا سینه هایش ترکیب زیبا بگیرد و تا آنکه کطبوع واقع شود.در بالای سر او تاجی با صدستاره گزارده.یک تاج زیبای خوب ساخته شده که از آن چنبری پیش آمده است.(یشت5-8،12)»
در اوستا قهرمانان و ضد قهرمانان یکسان او را میستایند و به در گاه او دعا میکنند و قربانیانی به حضورش تقدیم میدارند.اهمیت و منزلت این ایزد بانو را به بهترین وجه میتوان در کشاکش میان خیر و شر و رویارویی میان پادشاهان ایران و فرمانروایان تور ،یعنی منطقه شمال شرقی ایران مشاهده کرد.
در جستاری پسین به نفوذ آناهیتا در تمدن و فرهنگهای دیگر افسانه مریم مقدس و نوح اشاره خواهم کرد.

-------------------------------
1- در بابل گای زهره(ناهید) را بصورت خدای ریشداری نمایش میدادند که که هر دو ویژگی نرینه و مادینه در آن دیده میشد.

2005-05-02T21:56:00.000-07:00

پریان در اندیشه های ایرانی و اسلامی(بخش دویم)

پریان در اندیشه های اسلامی:
اسرار جهان چنانکه در دفتر ماست
گفتن نتوان که آن ،وبال سر ماست
چون نیست در این مردم دنیا اهلی
نتوان گفتن آنچه در خاطر ماست
(خیام)
واژه همسان پریان جن است که روحهای خبیث و منبع ترس هستند همچنین واژه جن از واژه اوستایی جینی یا جاینی گرفته شده است البته جن و پری که در اسلام توصیف شده اند شباهت چندانی با پری و جاینی در اندیشه ایرانیان ندارد.

حوریان بهشتی در قرآن:
براي توصیف آنچه قرآن وعده داده است . به سوره الرحمن آیه 46 تا 78 مراجعه می کنیم.
«و هر که از مقام قهر و کبریایی خدا بترسد او را دو باغ بهشت خواهد بود . در آن دو بهشت انواع گوناگون میوه ها و نعمت هاست . در آن دو بهشت دو چشمه آب روان است .در آن دو بهشت از هر میوه دو نوع است . در حالیکه بهشتیان بر بسترهایی که حریر و استبرق آستر آنهاست تکیه زده اند‘ و میوه درختانش در همان تکیه گاه در دسترس آنهاست. در آن بهشت ها زنان زیباي با حیایی است که دست هیچ کس پیش از آنها بدان زنان نرسیده است . آن زنان حورالعین گویی که یاقوت و مرجانند . آیا پاداش نیکویی و احسان غیر از نیکوی ی و احسان است؟ وراي آن دو بهشت دو بهشت دیگر است که درختان آن دو بهشت در منتهی سبزي و خرمی است . در آن دو بهشت دیگر هم دو چشمه آب گوارا می جوشد.در آن دو بهشت دیگر هم هر گونه میوه و خرما و انار بسیار است . در آن دو بهشت نیکو زنان با حسن بسیارند حوریانی در سرا پرده هاي خود که پیش از شوهرانشان دست
هیچ کس به آنها نرسیده است . بزرگوار و مبارك نام پروردگار توست که خداوند جلال و عزت و احسان کرامت است.»
خواهیم دید بیشتر این توصیفاتی که از بهشت شده است اقتباسی است از افسانه هاي پارسی و هندي است. ایده حوري مشتق شده از افسانه هاي ایرانیان در ارتباط با پایراکاس می باشد که در پارسی جدید به آن پري می گویند .
عموما" فرض بر این است که لغت حور که در قرآن از آن سخن رانده شده است یک لغت عربی به معنی سیه چشم می باشد . شاید این لغت عربی باشد اما احتمال اینکه این لغت داراي ریشه فارسی باشد نیز وجود دارد . این لغت مشتق از لغت حوار که در زبان پهلوي به خور و در پارسی جدید به خور که در اصل به معنی نور و روشنایی و تشعشع خورشید و در نهایت به معنی خورشید است ‘ می باشد . وقتی که عرب مفهوم دوشیزه آفتاب را از پارسیان اقتباس کردند بدیهی است که مفهومی در زبان خود براي آن پیدا خواهند کرد .
شگفتی اینجاست که چهره پریان و یا حوریان در اسلام کاملا آنچه در اندیشه های ایرانی آمده است متفاوت است و پریان زنان نیکو و زیبارویی هستند که در مقابل شجاعت و دلاوری مردان به آنها خواهند داد. همانگونه مانی در دهارماساسترا میگوید : خداوندان زمین در جنگها با یکدیگر به رقابت بر می خیزند . هر دو آرزومندند که یکدیگر را بکشند . و در دنیاي دیگر به واسطه شجاعتشان به بهشت بروند.
البته این گونه سخنها در سوره فتح آیه 16 نیز آمده است که مسلمانان را دعوت به جنگ میکند.
همینطور واژه فردوس که در قرآن به مفهوم بهشت است یک لغت فارسی است . بررسی ریشه لغت خور از اهمیت چندانی برخوردار نیست . اما لغتی که این واژه از آنگرفته شده است آشکارا ر یشه آریایی دارد . همانطور که غلمان ریشه آریایی دارد. هندوها به هر دو اعتقاد دارند. در سانسکریت حوري را آیساراساس و غلمان را گاندهارواس می نامند و مسکن آنها را آسمان فرض می کنند. گرچه گاهی به زمین نیز سر می زنند.
آنچه مسلم است انتقال فرهنگ ایرانی و گاه سنتهای زرتشتی در دین اسلام است که جلوههای آن را به گونه ای مشابه میتوان یافت. مانند تعزیه که ریشه ای کاملا ایرانی در تشیع دارد.

گیرشگاهها:
نبرد خدایان /امید عطایی
اسطوره های ایرانی/وستا کرتیس
دانشنامه مزدیسنا/دکتر جهانگیر اوشیدری
قرآن/انتشارات گنجه

2005-04-28T21:34:00.000-07:00

پریان در اندیشه های ایرانی و اسلامی(بخش نخست)

تو این را دروغ و فسانه مخوان ..... به یک سان روش در زمانه مدان
کزو هرچه اندر خورد با خرد ...... دگر بر ره رمز معنی برد

پریان در اندیشه ایرانیان
واژه شناسی :
پئیتاره :
در پهلوی پتیارک و در اوستا پئیتاره به معنی نکبت و آفت و زشتی است و بسا از آن دیو و غول اراده شده است. فردوسی بزرگ گوید:
جهانی بر آن جنگ نظاره بود .......... که آن اژدها طُرفه پتیاره بود
در اصطلاح پارسی نیز برای اشخاص بد عمل و زن بدکار به کار میرود. در بند هفتم اَردیبهشت یشت آمده:« نا خوشیها فرار کیند، مرگ بگریز، پتیاره ها فرار کنید و......»

پَئیتیش :
دیوی است بر ضد آنچه نیک است ؛یا به عبارت دیگر قوه ای است اهریمنی که برای تباه کردن جهان در مقابل هرچیز نیک چیزی زشت پدید میآورد.(وندیداد)

پئیری مئیتی :
به مفنای اندیشه بد و خیال فاسد و بی اساس و نیز به معنی دیو میباشد. جز اول آن پئیری به معنی پری است . در اَردیبهشت یشت آمده است که سرودن نماز اَئیریامن ،که بزرگترین کلام ایزدی است .تمام خرد خبیث و همه جادوان و پریها را بر اندازد.

پئیری ، پئیریکا :
پری در اوستا به همان معناست که در پارسی به کار میبریم و آن عبارت است از یک موجود لطیف و بسیار زیبا.

دیوان و نیروهای شر :
اوستا و سایر متون مذهبی آئین زرتشت ،به توصیف دیوان ،موجودات اوستایی و پهلوانان پرداخته که بهترین گیرشگاه یشتهاست که در آن از موجودات افسانه ای چون پریان و نیز پهلوانان اسطوره ای مانند جم (جمشید) سخن به میان آمده است.
در دنیای ایران باستان دو نوع نیروی شر متداول بوده است: آنهایی که مستقیما به پیکر انسانها حمله میبردند و آنهایی که در اطاف انسانها پرسه میزدند و در انتظار فرصتی بودند تا به آنها و محصولات و دامهایشان آسیب برسانند.
موجودات شر به طور کلی یاتو نامیده میشدند، ولی این واژه برای دشمنان آنها نیز به کار میرفت کسانی که قادر بودند با شر و قدرتش بجنگند.اینها ساحران و جادوگران بودند.
این اندیشه که جاوگران و ساحران تنها این توانایی را دارند به آیین قبل زرتشت یعنی میترائیسم و بودا برمیگردد که مردم به اصطلاح زیر سایه و امان آنها میزیستند .اما با آمدن آیین زرتشت کم کم محبوبیت خود را از دست دادند و به جمع نیروهای اهریمنی پیوستند. دیو اصطلاحی است که ریشه در واژه باستانی دِوا دارد این واژه در اوستا نیز دَاِوَ آمده است که معنی آن خدا و یا خدای دروغین است.در میان موجودات اهریمنی نیروی شرور دیگری بودند که پئیریکا نامیده میشدند،پارسی جدید آن پری و لاتین آن فری است. ایرن گروه شبها یشترین فعالبیت را داشتند و شخصیت آنها شبیه به جادوگران بود.پریان به هیات های مختلف ظاهر میشدند: به عنوان مثال میتوانستند به شکل موش یا ستاره دنباله دار در بیایند.به همبن دلیل است که گاه در سروده های اوستایی همچون یشتها و وندیداد به موجودات زیان آور (موش) نفرین فرستاده شده و در مقابل حیوانات مفید مانند گاو، شتر وبه ویژه اسب ستوده شده و تا آنجا پیشرفته که ایرانیان نام خود را این حیوانات پیوند میزدند مانند آذر گشنسب (آذرگش اسب) و یا زرتشت(زر تشتر).
پریان گاه خود را زیبا میکردند تا انسانها را گمراه سازند و به آنها زیان برسانند ،در سنت پسین ایرانیان،غالبا زیبایی آنها ستایش شده است.بدترین دیو شرور روح مادینه نئوش (با نَسو در یشتها برابر است) بود که در آیین نوین یعنی مَزدیسنا به شکل یک مگس توصیف شده استکه سرچشمه همه سر ها است.او به آن دسته از موجودات تعلق دارد که زرتشت در مزدیسنا و گاتها از آنها به عنوان دروگ (دروج)و یا دروغگویان بد عمل نام برده است همانگونه که درزادسپرم آمده است «و او(تیر) با دروج مینوی ستیز کند و وضیفه او زدن و سوزاندن پری پیکانی است که از دریا برآیند و پوشش مادی دارندو...» .یکی از دشمنان دیوان و جادوگران الهه روشنایی میترا است که مسئولیت از بین بردن نیرو های شر را بر عهده دارد.
شر پریان و یا جادوگران در اسطوره ایرانی اَشاوَهیشتا(اَردیبهشت) نیز بیان شده است.هنگامی که اَردیبهشت به دفع از مردم به مبارزه با جادوگران برمیخیزد جادوگران برای دفع شر آردیبهشت حیله ای میاندیشند .یکی از جادوگران به صورت زنی زیباروی در آمده سعی در گمراه ساختن اَردیبهشت را دارد ما حیله آنان به یاری یکی از پهلوانان ایرانی نقش بر آب میشود.
در بخش دیگر یشتها بنام تیر یشت آمده« تشتر ،ستاره شکوهمند را میستاییم که بر پریان چیره گردد.هنگامی که پریان در دریای فراخکرت در پیکر ستاره گان دنباله دار ،میان زمین و آسمان پرتاب شوند،تشتر پریان را در هم شکند.»
در اینجا به غیر از میترا (الهه نور) ،تیتشر (تیشتریه) که ایزد باران است در مقابله با پریان بلند میشود تا آنان را شکست داده و از دریای افسانه فراخکرت محافظت میکند. برخلاف آن در اسلام تیشتر با نام میکائیل بیان شده که هیچگونه دشمنی با پریان ندارد.توضیح آن در بخش اسلام امده است.
اگر در تیریشت و دیگر وشته های اوستایی ،پریان دارای کرداری اهریمنی هستند،در شاهنامه با دیدگاهی وارونه روبه رو میشویم:
یکایک بیامد خجسته سروش .......... بسان پری پلنگینه پوش
بگفتش به راز این سخن با پدر.......... که دشمن چه سازد همی با پسر
پیوستگی پلنگ با پری و دیو را در سروده دیگر فردوسی میتوان دید:
چگویم که این بچه دیو کیست .......... پلنگ دورنگست یا خود پریست
در اینجا سروش به معنی ندا و آوایی ایزدی و مقدس است چنانکه در جای دیگر از شاهنامه آمده است:
فروهشته از مشک تا پای موی ........ به کردار هور بهشتیش روی
سروشی بُداو آمده از بهشت .......... که تا بازگوید بد و خوب و زشت
سوی مهتر آمد بسان پری .......... نهانش بیاموخت افسونگری
در بندهش از زن تبهکاری به نام جهی سخن میرود که اهریمن را به رویارویی با جان اهورا بر میانگیزاند در ترجمه بخشی از روایت پهلوی که در باره رستاخیز میباشد جهی به ابر و مگس سیاه همانند شده است.در زادسپرم از نبرد جهی و دیوان با ایزدان ،درفرجام جهان یاد شده است . نشانه ای دیگر از جهی را در نوشته هایی هندی به نام پران میتوان یافت .در اینجا جهی را به گونه چهایا میبینیم:
«یم(جم) پای خود را بلند کرد تا چهایا ،خدمتکار پدرش را بزند اما چهایا وی را نفرین کرد و پایش مجروح گشت.»
پریان در اندیشه های ایرانی غالبا جز نیروهای اهریمنی بیان شده اند در داستان رستم و اسفندیار هرکدام در خان چهارم با یک زن جادوگر رو به رو میشوند که سیما و اندامی زیبا دارد ،ولی پس از رسوا شدنش به شکل گنده پیرزنی زشت در میآید.

2005-04-25T22:44:00.000-07:00

زرتشت و بهشت و جهنم

مى گويند كه اديان سامى بهشت و جهنم را از دين زرتشت بر گرفته اند ، نياز مى بيند كه ديدگاه زرتشت را در اين باره بررسى كند . زرتشت در سرود نوآيين خود مى گويد كه اهورامزدا هستى را بر پايه ى يك قانون ثابت كه در سرشت اوست آفريده است . زرتشت اين قانون سرشتى اهورايى را كه در آفرينش جارى است ، اشا يا راستى نام گذاشت :
«آنكه نخستين بار به روشنايى جهان هستى انديشيد و از خرد خويش قانون راستى را بيافريد و با چنين ميزانى انديشه ى نيك را نگهبان شد.»(گاتا يسنا ۳۱ كرده۷)
پس اشا يا نظام كيهانى همان قانون يا نظم است كه هستى بر پايه ى آن به وجود آمده و بر همان پايه مى چرخد ، بر بنيان قانون اشا انسان با توانايى ويژه كه انديشيدن نام دارد در درون هستى پاگرفته است و همين تك ويژگى او را از موجودات ديگر هستى متمايز ساخته است . خداى زرتشت آفريننده ى انديشه و خرد افزاينده است ، انسان كه آفريده اوست داراى خردست و در گزينش خود آزادست .
«اى اهورامزدا
از آن تو بود آرميتى ، نيز از آن تو بود ، خرد مينوى جهان ساز ، آنگاه كه تو او را گزينش راه دادى تا به رهبر راستين بگرود يا به رهبر دروغين .»
( گاتا يسنا ۳۱ كرده۹ )
پس انسان اهورا آفريده :
۱ - مى انديشد
۲ - آزادى گزينش دارد
۳ _ مسئول و پاسخگوى گزينش خويش است
رو در روى چنين انسانى دو راه موجودست
راه نيك و راه شر يا بد ؛
او با رايزنى با خرد خود ، يكى از راه ها را بر مى گزيند . در اين گزينش كه بر اصل اختيار سامان مى يابد هيچ نيرويى او را هل نمى دهد بلكه تعين كننده ، خرد و اختيار اوست . پس اختيار مسئوليت مى آفريند ، و انسان در برابر گزينش راه خوب يا بد مسئول است . از اينجا پاى سرنوشت به ميان مى آيد ، سرنوشت آدمى از اين ديدگاه برآيند آزادى گزينش است . چه خوب حاصل آيد و چه بد، پس به زبانى ديگر آنچه را كاشتى درو كرده بر مى دارى ، شادى خرمى و سرفراز زيوى كه ترانه ى وجدانست برآيند كاشت و ساز نيكى و نيك كردارى است . غم و اندوه ناخواسته كه وجدان را چنگ مى زند ره آورد بى كم و كاست كردار بداست .
سعدى شيراز ( ۱۲۹۲- ۱۲۱۰ م ) سخن گاتايى را در قالب شعر چنين مى نماياند
هر كه در مزرعه ى دل تخم وفا سبز نكرد
زرد رويى كشد از حاصل خود گاه درو
حافظ شيراز ( ۱۳۸۹-۱۳۲۰ م ) نمايى مى دهد گويى كه نخست گاتا را خوانده و سپس ساده و جارى سروده است :
دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر
كاى نور چشم من به جز از كشته ندروى
و چه زيبا بانوى فرهيخته ى ادب پارسى پروين اعتصامى ( ۱۹۴۱- ۱۹۰۶ م ) اين مهم را بيان كرده است :
هر چه كنى كشت همان بدروى
كار بد و نيك ، چو كوه و صداست (پژواک)
«خارهايى كه درو مى كنم نتيجه ى بذرى است كه خود كاشته ام ، آن خارها مرا مجروح و خونين كرده اند ، چه خوب اگر از قبل پيش كرده بودم كه نتيجه ى چنين بذرى چه خواهد شد؟
بى گمام تن و جان - ى به آن پاداش آرمانى خواهند رسيد كه در گزينش آزادنه خود ره نيك را برگزيده و با منش نيك و برخوردارى از پرتو اشه خواست اهورامزدا را كه برآيند آن آبادانى و نو شدن جهان است به پيش برده اند.»
(يسنا هات ۲۴ بند ۱۴)
از ديدگاه گات ها اگر بخواهيم تعبيرى از بهشت و جهنم داشته باشيم همانا چو نى و چگونگى روحى و روانى آدمى است به همين دليل نمى توان آنرا در ظرف مكان و زمان جا سازى كرد تا مرزى و حدودى براى آن بوجود آورد ، بر اين اصل روان نيك انديشان ، نيك گفتاران ، نيك كرداران با شادى و شادكامى كه برآيند خشنودى وجدان است به سرزمين منش نيك يا Dangheuish Demana Manangha مى روند . نكته ى شايان نگرش اين است كه برخلاف دين هاى سامى و ونديداد و اردايويراف نامه سرزمين منش نيك يا جهان پاكى و راستى خارج از ظرف و مكان و زمانست يا به عبارت ديگر :
حالت روحى و روانى است يا به شكل خشنودى وجدان كه شادى ترجمان آن است يا ناخشنودى كه نشانه اش اندوه بى پايان است . بهشت و جهنم ونديداد و ارداويراف نامه را هرگز به حساب دين زرتشت نگذاريد ، دين زرتشت را در واژگان خردبار گات ها بجوييد ، بهشت و جهنم حاصل كشت ماست و اين جهانى است و بس !
-----------------------------------
برگرفته شده از سخنان استاد تورج پارسی

2005-04-21T21:31:00.000-07:00

جشن اَردیبهشتگان
ارديبهشت است و موسم گل
دوستان وقت گل آن به كه به عشرت كوشيم
سخن پيرمغان است و به جان بنيوشيم

در گاه شماري ايران باستان ، روز سوم هر ماه و ماه دوم هر سال خورشيدي به نام ارديبهشت امشاسپند است. اَردیبهشت از واژه اوستایی "اَشا وهیشتا" گرفته شده که پاکی و اشویی معنی میدهد خواندن آن با ضمه اشتباه است و معنای خود (پاکی) را از دست میدهد. زرتشتيان، ارديبهشت روز از ارديبهشت ماه را جشن مي گرفتند و آن را "ارديبهشتگان" مي ناميدند. سومين يشت از اوستا به نام همين امشاسپند است. اين امشاسپند نماينده قانون ايزدي و نظم اخلاقي در جهان است . درباره وي آمده است كه : " ارديبهشت را خويشكاري (=وظيفه) اين است كه ديوان نهلد تا روان دروندان را در دوزخ به بيش از گناهي كه ايشان را است پادافراه كننده و (ديوان را) از ايشان باز دارد. "
اما مطابق جشنهاي ديگر ، ابوريحان بيروني به آن اشاره نموده است كه روز سوم ارديبهشت ماه ، ارديبهشت روز است و آن عيدي است كه ارديبهشتگان نام دارد، براي آنكه هر دو با هم متفق شده اند . معناي اين نام ، آن است كه راستي بهتر است و برخي گفته اند كه منتهاي خير است و ارديبهشت ملك آتش و نور است و اين دو با او مناسبت دارد و خداوند او را به اين كار موكل كرد.ایرانیان باستان در این روز لباس سپید که نماد پاکی است برتن میکردند ،باسرهای پوشیده کلاه و یا روسری سفید به آدریان یا آتشکده میرفتند و نیایش اَهورامزدا را بجای میآوردند .اکنون نیز زرتشتیان در جشن اَردیبهشتگان ،به آتشکده و آدریان میروند،روبروی روشنایی می ایستند و با سرایش اَردیبهشت یشت (بخشی از خرده اوستا که در ستایش اَشاوَهیشتا سروده شده است) خداوند جان و خرد را ستایش میکنند.

2005-04-18T21:33:00.000-07:00

تعزیه و سوگ سیاوش:

پیش از بازگویی نوشتار لازم است بدانید شیعه دین نبوده بلکه سیاستی بوده برضد اسلام و سنت تا عناصر ایرانی را زنده نگه دارند که شوربختانه طی چند سده به ویژه دوران صفوی از آن به نام دین رسمی کشور بهره گیری شده که از واقعیت اصلی خود دور بوده است.
تعزیه ها درباره چهره های مقدس نوشته میشوند.نامی ترین داستان پهلوانی(حماسی) و کهن ایران از این دست، داستان شاهزاده سیاوش،فرزند کیکاوس است که ضالمانه به دست افراسیاب پادشاه توران،کشته شد(فردوسی بزرگ به گستردگی آن را توصیف کرده است.) مرگ او بویژه تراژیک است،زیرا سیاوش تنها برای رهایی از چنگ حسادت نامادری و بدگمانی پدر خود به دربار افراسیاب پناه آورده است و مرگ او و همسرش فرنگیس، دختر افراسیاب را که پنج ماه باردار است(کیخسرو شاه آینده ایران) تنها برجای میگزارد.سیاوش ضمن یک رویا پایان تراژیک کار خود را پیش بینی میکند و به فرنگیس میگوید که کشته خواهد شد و کسی بر تو مویه نخواهد کرد.
کیکاوس پادشاه ایران و پدر سیاوش ، باشنیدن خبر مرگ فرزند خود میگرید و یقه خود را پاره میکند و دیگر پهلوانان از قبیل توس،گودرز،گیو،گرگین و دیگران نیز لباس سابه میپوشند.رستم از شدت اندوه از هوش میرود و رسما به مدت یک هفته سوگواری میکند،سپس سوگند میخورد که با درهم کوبیدن افراسیاب و راه انداختن رودی از خون در توران،انتقام قتل سیاوش را بگیرد.
بدین سان ،سوگ سیاوش که فردوسی آن را توصیف کرده است،سوگواری مردم ایران در از دست رفتن شاهزاده ای جوان و دوست داشتنی است که قربانی یک دسیسه شده است.نبود او به داستانی عاطفی تبدیل شده و در شاهنامه جایگاهی بلند یافته است. افسانه سیاوش ،ریشه در ایران باستان داردو نام او "سیاورشن" بارها در اوستا آمده است.سوگ سیاوش تا سده دهم میلادی در آسیایه میانه رسمی کاملا جا افتاده بود و مراسم گرامیداشت آن با آواز برگزار میشد.همچنین گزارش شده که مردم سغد ،سالی یکبار مراسم سوگ سیاوش را برگزار میکردند، در این مراسم به سر و صورت خود میزدندو به مردگان خوراک و نوشاک تقدیم میکردند.
ادامه این سنت سوگواری عاطفی در دوران اسلامی که در گرامیداشت یک شهید برگزار میشود ، به بهترین وجه در تعزیه مسلمانان شیعه تجلی میابد که در ماه محرم(ماه نخست قمری)برگزار میگردد،برای شهادت امام سوم خود حسین(ع) نوه پیامبر اسلام و خاندانش سوگواری میکنند.واقعیت تاریخی پشت این تراژدی با درگزشت پیامبر اسلام در سال 632 میلادی و شکافی که بدنبال این رخداد در جامعه مسلمین پدید میآید آغاز میشود.شکاف میان کسانی که ترجیج میدادند جانشین پیامبر از راه انتخابات تعیین شود(سنی) و گروهی که باور داشتند این مسئله از راه ارث تعییم میشود(شیعه).شیعیان علی داماد پیامبر و چهارمین جانشین(خلیفه) پس از او را ،جانشین مشروع پیامبر میدانستند.پس از آنکه علی(ع) و فرزند ارشدش امام حسن هردو به کشته شدند، فرمانروای سنی ،یزید،به خلافت رسید و پایتخت را به دمشق منتقل کرد.
مردم کوفه،حسین فرزند جوانتر علی که از دیدگاه شیعیان جانشین مشروع بود دلگرمی(تشویق) کردند که بر ضد خلافت شورش کند و برای بدست آوردن حق فرمانروایی به بدست خاندان علی (ع) بجنگد.حسین(ع) و پیروانش در راه کوفه ، در دشت کربلا واقع در جنوب غربی بغداد با یزید و لشکریان سترگ او روبرو شدند.حسین و خاندان پیروانش به مدت ده روز در این بیابان بدون آب زنده ماندند ولی سرانجام بدست یزید و ارتش او بیرحمانه به شهادت(در داستانهای تراژیک به کشته شدن فرد دلخواه شهادت گویند) رسیدند.آزمایش سخت بیابان در نخستین روز ماه محرم آغاز شد و شهادت خونین آنها در دهم همان ماه رویداد که به روز عاشورا سرشناس است است.
این مراسم سوگواری از سده دهم میلادی در بغداد متداول بوده است.همزمان با دوران حکومت صفویان در ایران در سده 16 میلادی و با تبدیل شدن اسلام شیعی به دین رسمی کشور ، مراسم سوگواری محرم رسما در تعزیه ادغام شد.این سنت در پایان سده نوزدهم و اوایل سده بیستم به اوج خود رسید و تا به امروز دست نخورده بجا مانده است.
بازیگران حرفه ای که همه مرد بودند ،در سراسر سال به ویژه ماه محرمبه بازیگری سرگرم بودندو نمایش های خود را درمسجد،بازار یا بنای ویژه ای به نام تکیه اجرا میکردند.معروفترین این تکیه های تکیه دولت بود که در سال 1869 زیر نگر و با پشتیبانی ناصرالدین شاه قاجار و براساس الگوی آلبرت هال در لندن ساخته شد. به هنگام نمایش تعزیه امام حسین و خاندانش چندین هزار نفر در تکیه گرد می آمدندودر تعزیه بیشتر داستان زندگی و کردار سایر شهدای شیعه نیز نمایش داده میشد.یکبار دیگر ،استمرار یک سنت باستانی،یعنی آیین سوگواری ،ریشه در سنتهای گذشته ای دور دارد.سوگواری برای امام حسین و سایر شهدای شیعه،جای سوگ سیاوش را گرفت.
ادوارد بران یکی از پژوهشگران بزرگ نوشتارهای ایرانی،این تعزیه را تکان دهنده توصیف کرده است .وی تعزیه بی ی شهربانو،دختر افسانه ای آخرین پادشاه ساسانی ،یزدگرد سوم(633-51)را نقل میکند که به همسری امام حسین شیعیان در آمد.وی به دلیل افسانه اجداد ایرانی خود،بویژه در میان ایرانیان محبوبیت دارد.

2005-04-14T09:45:00.000-07:00

جشن فروردینگان(فرودُگ) و فروردیان

فروردینگان:
روز فروردین از ماه فروردین - 19 فروردین
برخی این جشن را ، همان آیین فروردینگان پایان سال میدانند ، ولی گمان قوی تری این دو را متمایز میداند و امروزه برای جداکردنشان ، جشن فروردینگان که در نونزده فروردین ماه برگزار میشود را < فرودُگ > ، froodog نیز مینامند ، به هر روی ، این جشن نخستین از جشن هایی است در آن نام روز و ماه یکی میشود و آنگونه که از نام آن پیداست ، به فروهر در گذشتگان مرتبط است .
ازآنجایی که زرتشتیان امروزی ، جسم درگذشتگان خود را به خاک میسپارند ، این آیین ( جشن فروردینگان ) ، بیشتر در آرامگاه ها برگزار میشود و در پیش از این نیز که خبری از خاکسپاری نبوده است (به گونه ی فراگیر و در همه ی نواحی)، این آیین و جشن در خانه ها برگزار میشده است .
امروزه زرتشتیان درچنین روزی ، به همراه خود ، میوه ، گل ، لرُک ، نان سیروگ وآتش و... به آرامگاه برده و در آنجا با شادی و سرور یادی از فروهردرگذشتگان میکنند وسرودهایی چون : فروردین یشت ، آفرینگان دهمان ، یک کرده سروش و هما زور دهمان را به گونه ی همگانی خوانده و به فروهر درگذشتگان درود می فرستند .( به گونه جَشَن خوانی برگزار میشود).

جشن فروردیان( روح درگزشتگان):
جشن فروردیان که هنگام نزول فرورهرهاست در ده روز آخر سال میباشد؛ یعنی از اشتاد روز(26هرماه) تا انارام روز(30هرماه) برگزار میشود.
درصدر بندهشباب 56 آمده است :«چند کرفه (ثاب) است که اگر بجای آورند مزدهای بزرگ یابند و اگر بجای نیاورند بر سر پل چینویت(صراط) پادافراه گران بستانند: نخست گهنبار،دوم فروردیان،سوم ا برای روان پدر و کادر آمرزش خواستن، چهارم هرروز سه بار خورشید نیایش سرودن،پنجم هر ماه سه بار نیایش سرودن و ششم، هرسال یکبار آفرینگان رپیتون خواندن است.» همسپتمیدیم نیز جشن فرورهر ها است که در جستار نوروز ذکرش گزشت(ازقسمت بایگانی دیدن فرمایید)،در بند 4 گاتا آمده :
«فرورهر های نیک توانای مقدسین را میستائیم که در هنگام همسپتمیدیم از آرامگاه خود به بیرون می شتابند و در ده شب، پی در پی در این جا برای آگاهی یافتن به سر میبرند.»
در فرهنگ مزدیسنی علاوه بر جشن فروردگان که در ده روز آخر سال برگزار میشود،بلافاصله جشن نوروز و پس از آن ،در روز نوزدهم فروردین به مناسبت همنام بودن روز و ماه و باز برای نزول فروهر درگزشتگان مراسمی برگزار میکنند که آن را در هم فروردینگان و فروردگان(فرودک) گویند.
در جشن فروهرهای درگزشتگان پارسیان به آرامگاه میوند و در آنجا چوب و صندل بخور میدهند.و موبدان با نذورات میوه و گل(میزد،درون) مراسم آفرینگان بجای میآورند.و این شبیه به جشن توسن Toissaint در نزد عیسویان کاتولیک است که در اول ماه نوامبر عید اموات دارندو از درگزشتگان یاد کرده و ممزار انان را با گل و خوش بوئیها می آرایند.جشن فروردین که یکی از شش جشن سال،و به آخرین گهنبار است،در آئین مزدیسنا اوقات خلقت آدمی اشت.پنج روز اسفند را نخستین فروردگان و پنجه وه را دومین فروردگان گفته اند،در مدت این ده روز ،پیشینیان کسی را نمیپذیرفتند.جاحظ که در 255هـ درگزشت،در کتاب المحاسن والضداد،در سخن از مهرگان و نوروز گویدکه در جشن فروردین ، در سر خوان چند شاخه از درخت بید و زیتون و انار مینهند.برخی فروردگان را پنج روز و برخی دخ روز گفته اند که پنج روز آخر ماه و پینج روز الحاقی با اندگاه - پنجه اول و دوم- بوده است.در اواخر عهد ساسانیان،و نزد بیشتر زرتشتیان سده اول پس از ساسانیان ، این روزها در 5 روز آخر آبان ماه و 5روز اندرگاه(که پس از آخر آبان می آمد) بوده است.و لی پس از نقل خمسه مستقرقه به آخر اسفند ماه افتاد.چنانچه ابوریحان بیرونی در آثارالاباقیه آورده است،اهل سغد در آخر ماه دوازدهم برای درگزشتگان قدیم خود سوگواری نموده اشک میریختند!(در آیین زرتشتی سوگواری پسندیده نیست)و برایدرگزشتگان خود خوردنی و آشامیدهنی میگزاشتند( یک رسم کهن آریائیان پیش از زرتشت).به همین جهت جشن نوروز که بعد از آن میآمده روز شادی بزرگی بوده است.
همچنین در باب اهل خوارزم گوید که در پنج روز آخر اسفندارمذ و 5روز لاحق از پی آنها آید،ازجهت گزاشتن غذاها در دخمه ها برای روانهای درگزشتگان ،مانند مردم فارس در روزهای فروردگان عمل کنندبنابر گاهشمار ایران،پارسیان هند حالا این جشن را مُقتات گویند.
-----------------------
دوستی گرامیمان فرانک در مورد واژه سکه و اینکه تازی است یا پارسی پرسیده بودند،در پاسخ باید بگویم که سکه واژه ای است پارسی که در تازی وارد شده و به گونه "مسکوک" نیز آمده است.

2005-04-11T21:39:00.000-07:00

جَشَن خوانی :
جَشَن از واژه اوستایی یسنا به معنی ستایش کردن گرفته شده است.ایرانیان باستان که روزهای بسیاری از سال را باشکوه ویژه ای جشن میگرفتند، در روز ششم فروردین هم با مراسمی دل انگیز و شادی آفرین و شادی آفرین ، اهورامزدا و فروزه های نیک آفرینش را ستایش میکردند.
هم اکنون بهدینان برای تدارک جَشَن خوانی آجیل و لرک بر سر سفره های ویژه جشنها ، آماده میکنند.بر سر سفره علاوه بر آجیل شمعدان ، آتش دان بروی سینی مخصوص خود و نیز شیر و شربن قرار میدهند، دو نفر موبد مراسم جَشَن خوانی را اجرا میکنند که زوت Zut و راسپی Raspi میشوند.آنان لباس سپید مخصوص در بر دارند و کلاه سفید بر سر مینهندو دستمال سفیدی که پِنام نامیده میشود، در جلوی بینی و دهان بسته اند و روبه روی هم در دوسوی سفره می ایستند و مراسم را با سرایش بخشهایی از اوستا شروع میکنند و پس از آن در حالی که روبه روی هم مینشینند سرایش اوستا را ادامه میدهند.
در هنگام سرایش قسمتی از آفرینگان دَهمان و کرده سروش (بخشی از خُرده اوستا) ، راسپی از جای خود برمیخیزد ، زوت در حالی که شاخه مورد در دست میگیرد،سرود آفرینامه را آغاز میکند؛ راسپی این واژه را بلند تر تکرار میکند و حاضران با بالا بردن یک انگشت دست، همراهی خود را با کلام موبد اعلام میدارند.در این سروز موبد از خداوند برای فرمانروای دانا و دادگستر بالاترین توانایی ها و پیروزی را خواستار است.آرزو میکند که او تندرستی و عمری دراز داشته باشدو همواره با سلاح اندیشه نیک،کردار نیک و گفتار نیک در نبرد با کژاندیشی پیروز گردد.
پس از آن زوت ، با اعلام ویسپوخاترم شاخه ای از مورد(1) را در دست میگیرد و شرکت کنندگان با اعلام راسپی دو انگشت دست خود را بالا میگیرند.موبد در این قسمت از اهورامزدا درخواست میکند که اورا یاری دهد تا با پیروی از اندیشه ،کردار و گفتار نیک از زمره نیکوکاران روزگار باشد. حاضران نیز که نیایش آفینامی و آرزوهای موبد در ویسپوخاترم را با علامت دست پذیرفته اند پس از پایان این سرود ، اشم وهو(2) میخوانند و با حرکات انگشتان خود آنچه را که با موبد هم عقیده شده بودند میبوسند و بر دیده میگزارند.
سپس قسمتی دیگر از اوستا بنام هَمازور دَهمان توسط موبدان خوانده میشود که در سراسر این بخش از ائستا موبد آرزو میکند تا همبستگی ،هم اندیشی و هماهنگی بین انسانها پایدار بماند و همواره بتوانند راستی را گسترش دهند و برضد کژ اندیشی و نابرابری مبارزه کنند.
در پایان سرایش همازور دهمان،دِهموبد(3) آتشدان را از سفره بر میدارد و مقداری کُندر، اسفند و چوب سندل بر آتش مینهد و در حالی که بوی خوش از آتش بر میخیزد برای همازوری به موبد دست میدهد و آنگاه آتشدان را به میان حاضران میبرد و آنرا در کنار و روبه روی همه میچرخاندو همازور بیم میگوید(4)و هر نفر این واژه را بازگو میکند. دهموبد،سپس سینی یا ظرف لُرک (نوعی شیرینی) را برمیدارد و با دادن یک مشت خشکبار به هریک از باشندگان ، آن را نسبت مساوی بین همه تقسیم میکند.انگاه خوراکی های اماده شده را نیز باهم مصرف میکنند.
موبدان که پیشوایان دینی زرتشتبان اند، دربرگزاری تمام مراسم دینی شرکت دارند.آنها همراه با حاضران ، نیایش همگانی میخوانند و با سرایش بخشهایی از گاثاها،یسنا و اوستا ، شادی روان را برای درگزشتگان و بهروزی و شادزیوی را برای باشندگان آرزو میکنند.
--------------------------------------
1- مورد گیاهی است همیشه سبز که در مراسم دینی انجام میشود.مورد یا مورت در میان تیره های آریایی نژاد مقدس است.
2- اشم وهو یکی از نماز های بهدینان بشمار میآید.
3- شخصی که مسئول تدارک مراسم دینی و جشنها است و در هنگام اجرای مراسم برقراری هماهنگی لازم بین موبدان و مردم را به عهده دارد.
4- بیم در چم(معنی) "باشیم" و "همازور بیم" درچم «همبستگی و یگانگی داشته باشیم» است.

2005-04-08T09:46:00.000-07:00

سِدره :

سدره پیراهنی است نه تکه ، بی یقه ، آستین کوتاه ،سفید ، ساده و گشاد که تا زانو میرسد.چاکی در وسط دارد که تا پایین سینه میرسد و در آخر آن چاک، کیسه کوچکی دوخته شده است.نام این کیسه کرفه (ثواب) است، این کیسه نشانه ای از گنجینه اندیشه و گفتار و کردار نیک شمرده میشود.واژه سدره در کتب پهلوی و در تفسیر پهلوی زند شَپیک خوانده شده است.
سدره را برخی از واژه اوستائی «وَسترَ» در چم رخت و جامه دانسته اند.در کتاب سوم نیرنگستان، فصل اول بند 5 آمده است:«سدره باید به اندازه ای بلند باشد که کارگری را در هنگام کار که به پا ایستاده رنج ندهد.» سدره در جای دیگر اوستا به صورت وهومنه واسترَه آمده که به معنی جامه نیک اندیشی است.سدره پوشیدن اشاره به جامه پاکی و پرهیزکاری دارد و به مانند زرهی است که انسان را از شر اهریمن نگاه میدارد.برای پی بردن به فلسفه و حکمتِ علائم مختاف در سدره میتوان آنها را به ترتیب زیر ذکر کرد:
1- نه تکه بودن سدره، به مراتب نه گانه عالم وجود اشاره دارد که در بند 1 یسنای 55 آمده است:
«گیتی ،تن ، استخوان ، پیکر ، توش (دین و وجدان)، بوی (دراکه)،روان و فروهر»

2- پیراهن سفید ساده و گشاد اشاره به این است که انسان قلب خود را از هرگونه آلودگی پاک ، ساده و نورانی نماید و برای تجلی رحمت خدا وسعت دهد.

3- نداشتن یقه اشاره به این اسن که انسان در این جهان ،قیدِ هوی و هوس را از گردن خود دور کند و با پیروی از تعالیم الهی از هربندی که باعث ذلت و زحمت است آزاد سازد.

4- چاک پیراهن اشاره به اینست که انسان پردههای اوهام را پاره کند و چاک بزند، و از زیر حجاب تیره نادانی و بیدینی خارج شود ، و داخل دنیای مینوی گردد.

در باره تکه های نه گانه سدره و درزهای آن و کیسه کرفه و غیره تفاسیر دیگری نیز موجود است که هرکدام دلالت دارد بر نگهداری حرمت دنیا ، به منظور کامیابی و بهزیستی و علم آموزی و هنروری و قدر دیگران شناختن و مغرور نشدن و حرمت بزرگ و کوچک داشتن.
سدره را دو دامن است و هر دامنی را دو درز میباشد:
دامن پیش و درز سمت راست اشاره به این است که حرمت بزرگ و کوچک بر همه واجب است، و باید سپاس خداوند ، پیامبران ،آموزگاران ، دانشمندان،خردگرایان را پاس داریم.دامن عقب و درز سمت چپ اشاره به آن دارد که به کهتر از خود در هر درجه و مقامی مهربانی کنیم.دو آستین کوتاه اشاره به این دارد که در هر جا و مقامی که هستید ، پایبند جاه و آز نشوید؛ تند نرفته و مغرور نشوید.آستین راست رمز دوری از آز و جاو مقام ، آستین چپ به معنی میانه روی است.در گوشه پایین سمت راست سدره دو تکه کوچک بین درز اصلی دوخنه شده که یکی اشاره به آفرینش انواع جانداران سود رساننده و رسیدگی به آنها دارد و دیگری اشاره است به نگهداری جانوران سودمند و دفع جانوران زیانمند.
بر سمت چپ دو تکه دیگر است که یکی اشاره به انواع میوه جات و خوراکیها و پرورش گیاه و سبزه داردو دیگری اشاره به بخشش خداوندی و دادن عقل و شعور است که با بکار بستن آن از پرورش حبوبات و استخراج معدنیات به نحو مقتضی بهره گیری گردد.واژه سدره را به معنی سودراه (راه سود) دانسته اند.
جستاری کامل در این مورد :
سدره پوشي آيين پذيرش دين زرتشتي
اموزش سدره پوشی و بستن کشتی
-------------------------------
فرانک گرامی من اصل و ریشه واژه سکه را نیافتم ، ولی دو واژه پیدا کردم که ممکن است سکه از آنها گرفته شده باشد:
سکاف:آهنگر،سکه زن،کسی که پول سکه بزند.
سکه : آلتی که با آن پول فلزی بسازند در پارسی درم میخ و درم دینار هم گویند.
نکته مهم آنست که اگر سکه واژه ایست تازی ،به هر حال باید واژه ای باید باشد که با سین شروع شود و به معنی و یا از جنس فلز باشد چراکه شهریور نگهبان فلزات است در نورز اهمیت ویژه ای دارد.

2005-04-01T21:38:00.000-08:00

2005-03-14T00:14:00.000-08:00

فرخنده مهرجان باستانی، نوروز برهمگان شاد باد.

آمده نوروز در ایران زمین .... خاک ماشد رشک فردوس برین
بوی عطر نارنج و ترنج و عطر بید ... میتوان از تربت حافظ شنید
هموطن نوروز تو پیروز باد ...ای وطن هر روز تو نوروز باد

خداوندا این کشور را از دورغ،خشکسالی و دشمن محفوظ دار.
(دعای شاهنشاه داریوش بزرگ)

مهرجان نوروز:

در آيين هاي باستاني ايران براي هر جشن و يا مراسم مذهبي خواني گسترده مي شد كه در آن علاوه بر آلات و اسباب نيايش مانند : آتشدان ، ماهروي و برسم ، فراوردهاي فصل و خوراكي هاي گوناگوني نيز بر سر خوان (Xwan) نهاده مي شد. زيرا خوردن خوراك مذهبي يكي از رسم هاي ديني بود و ميزد( Mayazd ) ناميده مي شد.
اين خوان را بر صفه اي بلندتر از سطح زمين مي چيدند. ترتيب قرار گرفتن اشيا بر روي خوان نظم ويژه اي داشت و نماد اعداد مقدس بود. هميشه كوشش مي شد خوان نوروزي كه مربوط به مقدس ترين روز سال است ، هر چه بيشتر رنگين باشد. معمولا در اين گونه خوانها از بهترين بافته ها (پارچه سفيد رنگ) براي پوشش زير خوان و نفيس ترين قاب ها ، شمعدان ها آتشدان ها استفاده مي شد. اكنون به شرح اجزاي مختلف خوان نوروزي مي پردازيم.

هفت سين ، هفت شين يا هفت چين :

خوان نوروزي هفت پايه اصلي دارد كه هفت سين خوانده مي شود و چيزهايي را شامل مي شود كه نخستين حرف آنها سين است. هر چند برخي از افراد در هفت سين بودن آن شك كرده اند و مي پندارند كه بعد از حمله اعراب و ايجاد تغييرات ديني در ايران ، اين سفره هم دچار دگرگوني شده است. ولي بر اساس اسناد تاريخي اين ادعاها واقعيت ندارند.
براي مثال آنها مي گويند ايرانيان پيش از اسلام ، هفت شين داشتند و بر سر خوان نوروزي شراب و شهد مي گذاشتند. ولي هر دوي اين واژه ها عربي هستند و ايرانيان اگر قرار بود شراب بر سر خوان نوروزي بگذارند بايد هفت ميم مي داشتند. چون معادل فارسي شراب ، مي است.
برخي ديگر گفته اند كه ايرانيان پيش از اسلام به جاي هفت سين ، هفت چين داشتند و مواد خوان نوروزي را بر روي هفت ظرف چيني مي گذاشنتد. اما گويا آنها فراموش كرده اند ، ايرانيان باستان تماس مستقيمي با چين نداشتند و حتي در برخي از كتاب هاي قديمي واژه كينيان را به جاي چينيان بكار برده اند كه بيشتر منظور اهالي سمرقند بوده است.
اين سفره هفت سين به ياد امشاسپندان برپا مي شود.

هفت امشاسپندانAmahraspandan :
1- Ohrmazd (هرمزد) اهورامزدا : به معني سرور دانا است. از آنجايي كه نزد ايرانيان باستان هر يك از گل ها و درختان ويژه يكي از امشاسپندان (به معني پاكان جاويدان) است پس درخت مورد (ياس زرد) كه هميشه سبز و خرم است ويژه هرمزد بوده و يك شاخه از آنرا سر سفره نوروزي مي گذاشتند.

2- Wahman وهومن : به معني انديشه نيك است. ياس سفيد گل ويژه بهمن ماه است پس شاخه اي از آن زينت بخش گلدان سفره نوروزي مي شد.

3-Ardwahishtارديبهشت : سومين روز فروردين ماه ارديبهشت (اشاوهيشته يا ارئه وهيشته)است كه به (چم ) معني بهترين پاكي و راستي است. از آنجايي كه آتش سوزانندهء تمام پليدي ها و روشني بخش است پس بر سر سفره نوروزي هميشه آتشداني افروخته گذاشته مي شد. چون گل مرزنگوش ويژه ارديبهشت ماه است پس آنرا بر سر خوان نوروزي قرار مي دادند.

4- Shhrewar شهريور : چهارمين روز فروردين ماه است. واژه شهريور (خشتره وئيريه) به معني شهرياري آرزو شده يا كشور جاوداني است. اين امشاسپند نگهبان فلزات و دادگري است.

5- Spandarmad سپندارمزد : روز پنجم فرودين ماه سپندارمزد (اسفند) است كه به معني عشق و فروتني پاك (پارسايي) است. اسپند نشانهء وفا و بردباري است و بيدمشك گل ويژهء اوست.

6- kHordad خرداد : روز ششم فروردين ماه خورداد يا خوردات (هئوره تات) ، به معني كامل ،بي كاستي و رساست. گل سوسن ويژه اين امشاسپند است.

7- Amurdad امرداد : هفتمين امشاسپند امرداد (امرتات) است. امشاسپند امرداد نگهبان گياهان است و هميشه همراه خرداد (نگهبان آب) است. گل ويژهء آن زنبق است.

هفت سين

سبزه نودميده : سبزه ها را به تعداد هفت يا دوازده كه شمار مقدس برج ها است ، در قابهاي گرانبها سبز مي كردند. در كاخ پادشاهان 20 روز پيش از نوروز دوازده ستون از خشت خام بر مي آوردند و بر روي هر يك از انها يكي از غلات را مي كاشتند ، خوب روئيدن هر يك از آنها را به فال نيك مي گرفتند و مي گفتند كه آن دانه در آن سال پر بار خواهد بود. در ششم نوروز آن غلات را مي چيدند و به نشانه بركت و باروري در تالار پخش مي كردند.

خانواده ها معمولا سه قاب از سبزه ها را به نشانه هومت ، هوخت و هورشت بر خوان مي نهادند و بر روي آنها گندم ، جو و ارزن كه خوراك اصلي مردم بود سبز مي كردند. رنگ سبز آنها رنگ ملي و مذهبي ايرانيان بود و خوان نوروزي را زينت مي بخشيد. سبز شدن دانه نماد امشاسپند امرداد است. مردم بر اين باورند كه فروهر نيكان باعث باليدن و سبز شدن دانه ها به هنگام بهار مي شود.

سمنو : از جوانه هاي تازه رسيده گندم ساخته مي شد از آنجايي كه فروهرها باعث روئيدن گياهان و جوانه زدن آنها مي شوند ، خوردن اين جوانه هاي بارور سبب نيرومندي و باروري در تمام سال مي گردد.

سنجد : يكي از ميوه هايي است كه در خوان نوروزي گذاشته مي شود. چون بوي برگ و شكوفه درخت آن محرك عشق و دلباختگي است كه از مقدمات اصلي تولد و زايندگي است ، پس وجود آن نشانه اي از زايش كيهاني است.

سيب : روستائيان سيب را در خمهاي وپژه اي نگهداري مي كردند و پيش از نوروز به يكديگر هديه مي دادند. سيب با زايش هم نسبت دارد. بدين صورت كه اغلب درويشي سيبي را از وسط نصف مي كردو نيمي از آن را به زن و نيمه ديگر را به شوهر مي داد. بدين ترتيب مرد از عقيم بودن و زن از نازايي رها مي شد.

سكه زرد و سفيد :نمادي از امشاسپند شهريور كه نگهبان فلزات است و بودن آن بر سر خوان موجب بركت و سرشاري در آمد انسان مي گردد.

اجزاي ديگر خوان نوروزي :
1- آتشدان : آتشدان كه از آتش خاندان مايه مي گرفت در همه آيين هاي مذهبي بكار مي رفت و بايد در ميان خوان نهاده مي شد و دانه هاي مقدس اسپند به همراه چوب هاي خوشبو در كنار آن جاي داشت.

2- ماهروي و برسمBarsom : ماهروي همان برسمدان است. به علت اينكه تيغه هاي نگهدارنده برسم ها شكل هلال ماه است. از اين رو آنرا ماهروي مي نامند. شاخه هايي كوتاه از انار ، بيد ، انجير و زيتون را به دارازاي سه بند مي برديدند و آنها را به تعداد سه ، هفت ، دوازده يا بيست و يك بر سر خوان در ماهروي جاي مي دادند. برسم را معمولا بر سر خوان غذا هم قرار مي دادند و نماد بركت گياهي بود. دسته اي از آنرا پيش از خوردن غذا بدست مي گرفتند و آفرين مي خواندند. در دوره ساسانيان براي اينكه خوان شاهان شكوه بيشتري داشته باشد اين تركه را از زر (طلا) مي ساختند و به آنها زرين تره مي گفتند. كم كم برسم هاي فلزي به آيين هاي ديني هم راه يافت.
3-كتاب مقدس : چون جشن نوروز يك جشن ملي بود هر خانواده اي مي توانست مذهبي ويژه خود را بر روي خوان نوروزي بگذارد. در دوران ساسانيان كتاب اوستا را بر سر سفره مي گذاشتند و پيش از فرا رسيدن سال نو قسمت فروردين يشت آنرا كه مربوط به فروهرهاي شاهان ، پاكان ، پارسايان ، دلاوران و شهسواران است ، مي خواندند. امروزه نيز مسمانان و كليميان قران و تورات بر سر خوان نوروزي ميگذارند.

4- كوزه آب : كوزه آب كه توسط دختران نو رسيده از زير آسياب ها پر مي شود با زيتني از گردن بند بر سر خوان نوروزي قرار مي دادند. امروزه به جاي كوزه از تنگ هاي كوچكي استفاده مي شود كه سبزي بر روي آنها سبز كرده اند و تنگ را با روبان هايي مي آرايند.

5- نان : نان نمادي از بركت است. در دوران ساسانيان نان هايي را به اندازه كف دست بود ، مي پختند و آنها را كه درون Dron مي ناميد بر سر خوان نوروزي مي گذاشتند. گاهي بر آنها آ‏فرين مي خواندند و آنها را بركت مي بخشيدند. امروزه ظرفي از نان يا نان سنگك بزرگي بر روي سفره قرار مي دهند كه در آيين زناشويي هم اين كار انجام مي شود. گاهي بر روي نان با دانه هاي كنجد « مبارك باد » مي نويسند.
در دوران ساسانيان بر گوشه هاي خوان نوروزي مي نوشتند « افزون باد » يا « افزا باد » كه موجب بركت خوان در همه سال مي شد. اين واژه ها را بر روي سكه هاي ساساني نيز ضرب مي كردند تا بركت پول را افزايند.

6- شمعدان : در دو سوي آتشدان شمعدان هاي گرانبها يا چراغ هايي مي نهادند و آنها را مي افروختند و اين نشاني از دنياي فروغ بي پايان بود كه جايگاه فروهران است. نور و روشنايي در مراسم مذهبي از جايگاه ويژه اي برخوردار بود. زيرا دنياي روشنايي قلمرو اورمزد و هر جا كه نور و آتش باشد ، اهريمن را بدان جا راهي نيست.

7- شير : شير تازه دوشيده شده نمادي از غذاي نوزاد كيهاني است. زيرا بر اساس اسطورهاي آفرينش انسان در گهنبار همس پت ميديم گاه يعني در روز 365 سال آفريده شده است. بنابراين در جشن زايش ، آدميان نيز به شير نياز دارند. شير در مراسم مذهبي مقدس شمرده مي شود و گاهي آنرا با عصار گياه هوم در مي آميختند. پنير تازه هم كه از فرآورده هاي شير است و داراي انديشه باروري است بر سر سفره نوروزي قرار دارد. پادشاهان ساساني در بامداد نوروز از خرمايي كه درون كاسه شير ريخته مي شد به همراه پنير تازه مي خورند كه بركت افزا بود.

8- تخم مرغ : انواع سفيد و رنگين آن بايد زينت بخش خوان نوروزي باشد. چون تخم و تخمه نمادي از نطفه و نژاد است و در روز جشن تولد آدميان تخم مرغ تمثيلي از نطفه باروري است كه بزودي بايد جان بگيرد تا زايش كيهاني انجام پذيرد. پوست تخم مرغ خود نمادي از آسمان و طاق كيهان است. ميترا نيز بنابر اسطوره از تخم كيهاني بوجود آمد.
در روستا ها رسم بر اين است كه يكي از تخم مرغها را بر روي آيينه مي گذارند و اعتقاد دارند كه در هنگام تحويل سال وقتي كه گاو آسماني كره زمين را شاخي به شاخ ديگر خود مي افكند ، تخم مرغ بر روي آيينه خواهد جنبيد.

9- آيينه : از نظر واژه شناسي از ريشه ادونك Advenakبه معني شكل و ديدار آمده است. در نخستين روز نوروز كه انسان كيهاني بر اثر آميختن فروهر مينوي با نيروهاي ديگر شكل مي گيرد ، بايد نماد آن در خوان نوروزي باشد تا شكل پذيري آسان گردد. از اين رو يك آيينه را در بالاي خوان نوروزي و آيينه را در بالاي خوان نوروزي و آيينه ديگر را زير تخم مرغ مي گذارند.

10- ماهي: اسفند ماه در برج حوت ( ماهي ) است و به هنگام نوروز برج حوت به حمل (شتر ) تحويل مي شود ، از اين رو نمادي از آخرين ماه سال در خوان نوروزي گذاشته مي شود. علاوه بر آن ماهي يكي از نمادهاي آناهيتا فرشته آب و باروري است و وجود آن در سفره نوروزي باعث بركت و باروري در سال نو مي گردد. خوردن غذاي ماهي در شب عيد هم به همين دليل است.
11-انار : از مقدس ترين درختان است. مردم به تك درخت انار نزديك زيارتگاه ها و بالاي تپه ها و كوه ها دخيل مي بندند و تركه هاي انار را به عنوان برسم مقدس در آيين بدست مي گرفتند. شكل غنچه و گل انار مثل آتشدان است و هميشه مقدس شمرده مي شد. پردانگي انار هم نماد بركت و باروري است.
12- گل بيدمشك : نمادي از امشاسپند سپندارمزد و گل ويژه اسفند ماه است.

13- نارنج : نمادي از گوي زمين است و هنگامي كه در ظرف آبي نهاده شود نمادي از زمين در كيهان است. گردش آن هم بر روي آب نمودار گذشتن برجهاي دوازده گانه و تحويل سال است.
14-دانه هاي اسپند : اسفند از واژه اوستايي Spanta به معني مقدس گرفته شده است. امروزه در خانواده ها براي دفع چشم زخم بر روي آتش پاشيده مي شود. دانه هاي اسپند به رشته كشيده زينت بخش خانه هاي روستايي است.
بر سر خوان نوروزي چيزهاي ديگري مثل شيريني و نقل كه نماد شيرين كامي است و آرد كه نمادي از بركت است ، گذاشته مي شود.

-----------------------------------------
با سپاس فراوان از تارنمای یتا اَهو
گیرشگاهها :
1-كتاب جهان فروري /دكتر بهرام فره وشي
2- جشنهای کهن ایران/دکتر پرویز رجبی
3- نوروز تا نروز/دکتر کوروش نیکنام
این تارنگار تا15فروردین ماه بروز نخواهد شد.

2005-03-12T11:59:00.000-08:00

جشن سوری(بخش پایانی)

از برافروزی آتش سوری سخن بی شمار آمد به دیگر مراسم نگاهی بیندازیم :
بلاگردانی
۱- بلاگردانی
الف- خرید اسپند و دود کردن آن
ب- کوزه شکستن

۲- فال بینی
الف- فال کوزه
ب- فال گوش

۳- قاشق زنی
4-آجیل چهار شنبه سوری و خرید اسپند

اسفند یا اسپند از سپنتا که واژه ایست اوستایی و به چم مقدس است گرفته شده است.
اسپند تخم بوته ایست که در ایران و کشورهای جنوب آسیا می روید . در لاتین آنرا Rute نامند . در فرهنگ ایرانی این تخم بوته از سه دیدگاه مورد توجه است :

۱- گیاهی است که نام امشاسپند سپندارمذ را را بر خود دارد و به همین دلیل ورجاوند و گرامی است و بر خوان نوروزی جای می گیرد ودر مکانهای مذهبی بر آتش ریخته می شود.
2- دود و بوی اسفند به عنوان ماده پلشت زا به کار برده می شود . در برخی شهرستانها برای جلوگیری و دفع سرماخوردگی ، خانه را با دود آن پلشت زدایی می کنند .

۳- به عنوان ماده ای که از چشم زخم جلوگیری می کند ، مورد باور مردم است .

حنظله بادغیسی گوید :
یارم سپند اگر چه بر آتش همی فکند
از بهر چشم تا نرسد مرو را گزند.

خداوند شاهنامه درباره رخش یا اسب ابرش ــ سرخرنگ با خال سپید ــ گوید :

چنان گشت ابرش که هرشب سپند همی سوختندی زبهرگزند

رند شیراز گوید :
هر آنکس را که بر خاطر زعشق دلبری باریست
سپندی گو بر آتش نه که دارد کار و باری خوش

در گیلان گاه ریختن اسپند بر اتش می خوانند :

اسفند سی و سه دونه اسفند سی و سه دونه
چشم حسود و بترکونه
در شهر بهبهان اسپند را کشار Koshar نامند ، آنرا سه بار دور سر گردانده و سپس به درون آتش می ریزند تا چشم شور را دور کنند .
مردم روستا دانه های اسپند را مانند دانه های تسبیح به بند کشیده و برای تزیین و هم جلوگیری از چشم زخم در اتاق آویزان می کنند . خریدن اسپند هم تشریفاتی دارد . دکتر قاسم غنی در جلد دهم یاد داشت های خود می نویسد : دخترهای دم بخت باید شب چهار شنبه سوری وقتی که هوا کاملا تاریک شد برای خرید اسپند به در دکان عطاری بروند » دکان رو به قبله باشد « آنوقت به عطار پول نشان بدهند و بگویند : کندروشا برای کارگشا می خواهند . عطار که بلند شد که کندروشا بیاورد فرار کنند . این کار را ادمه دهند تا سومین دکان که از او کندر و اسپند را بخرند و با تشریفات به خانه برده و دود کنند تا از چشم بد در امان و کار بسته شان نیز گشایش .
مرتضا هنری درکتاب آیین های نوروزی رویه ۲۲ می نویسد : خریدن اسفنددر گیلان به ویژه در رشت تشریفات ویژه ای دارد .به این ترتیب کسی که می خواهد اسفند بخرد - بیشتر دختر دم بخت-از خانه بیرون می آید از اولین مغازه رو به قبله می پرسد : اسفند داری ؟ و به راه می افتد تا هفتمین مغازه . سپس بر می گردد و از مغازه اولی می خرد ...

ب ــ کوزه شکستن : در گذشته تنها ظرف آبخوری کوزه بود . از نظر بهداشتی لازم بود که کوزه کهنه دور انداخته شود . در گاه نوروز که باید همه چیز نوگردد ، کوزه ها و کاسه های کهنه را هم می شکستند و به جای آن کاسه و کوزه نو خریداری می کردند . هر چند امروزه هم چون گذشته کوزه آبخوری کاربردی ندارد ، ولی شکستن کوزه غم به شکل یک سنت نوروزی باقی مانده است .شکور زاده در عقاید و رسوم مردم خراسان می نویسد :
پس از مراسم آتش افروزی برای دفع قضا و بلا مقداری زغال » علامت سیاه بختی « و اندکی نمک » علامت شوربختی « و یک سکه ده شاهی ، کوچکترین سکه رایج کشور » به نشانه تنگدستی « در کوزه سفالینی که از قبل برای این کار تهیه کرده اند ، انداخته و هریک از افراد خانواده یک بار کوزه را دور سر می چرخاند و نفر آخری آن کوزه را به بالای بام برده و از آنجا به میان کوثه پرتاب کرده و می گوید :
درد و بلا ی خنه رختم به توی کوچه « به این طریق سیاه بختی و شور چشمی و تنگدستی را از خانه خود دور می سازد .
هم میهنان کرد به گونه دیگر دفع بلا می کنند . اینان بامداد چهار شنبه سوری به آب پاک چشمه ها چشم دوخته و آنرا مروای نیک می گیرند ، تا آب که در پندار ایرانی ، آبادانی است و روشنایی، پشتوانه نیک روزی ها و بهروزی ها ی آینده باشد . زنان کرد چند تار موی بچه ها را چیده و به دست آب جویباران می سپارند تا آب هر گونه درد و بلا را به همراه خود ببرد .

۲ ــ فال بینی
فال یک واژه تازی است که معادل آن در فارسی شگون است .شگون هم خیر دارد هم شر » ازجهت مفهوم کلی فال عبارتست از آنکه سرنوشت انسان را یا واقعه ای را که رویدادنی است از روی نشانه هایی که آنها را امور غیبی می شمارند پیش بینی و پیش گویی کنند «
در اوستا فال و بخت بینی مطرح نشده است ، چرا که انسان بهدین بر مبنای گزینش خردمندانه ، آینده خود را پی ریزی می کند ، یعنی سرنوشت برایند گزینش ادمی است . فال هایی که در هنگام نوروز یعنی گاه سرکشی فرورها به خانه و کاشانه ، می گیرند یک جور مروای نیک است . به این نیت که فروهر ها » مارا به هنگامی که در تنگنا هستیم با پشتیبانی آشکار نگاهداری کنند « به دو نمونه از مراد خواهی نظری می اندازیم :

الف ــ فال کوزه : درین شب در بسیاری از خانواده ها ، فال کوزه گرفته می شود . این فال نیز پیوندی دارد با بازگشت فروهرها ، چرا که باوردارند درین هنگام فروهرها از آینده مژده خوهند داد .
چگونه فال می گیرند ؟
دختران و زنان پس از آتش بازی ، درکوزه آب ندیده ای که برای نوروز خریده اند
نشانه ای مانند انگشتری یا .... می اندازند . سپس در کوزه را با پارچه ای بسته ،و روی آن یک سینی که در آن صابون ، کیسه حنا، نقل و سرمه دان جا داده شده می گذارند . اصفهانی ها کوزه آب ندیده را که بولونی نامند تا نیمه آب می کنند .چون پندارمندند که نخستین گذرگاه فروهرها تنور یا آتش همیشه روشن خانواده خواهد بود به همین دلیل کوزه و سینی را درون تنور می گذارند . در برخی روستاها و شهرها کوزه را در زیر ناودان آب جا می دهند .
آنگاه پس از خوردن آش رشته یک دختر بچه به نوبت نشانه ای را از کوزه بیرون می آورد . یکی از باشندگان شعری از رند شیراز ، یا یک چهار بیتو » چهار بیتی « خوانده تا مروای نیک صاحب فال آشکار شود .در شهر شیرازبا دیوان حافظ فال می گیرند که به » فال دوره « معروف است .

در یک برسی کوتا ه متوجه دو اشارت سمبلیک درین فال گیری می شویم . یکی کوزه آب ندیده که بیانگر تازگی و نوجویی است و دیگری صابون و کیسه حنا و سرمه دان که وسایل عروس است و اشارتی است به زایش و تداوم نسل .

ب ــ فالگوش
فال کوزه و فالگوش ایستادن ویژه دختران نو بخت است . مراد خواه نیت کرده و در گوشه ای کز می کند و به سخنان رهگذران گوش فرا می دهد . اگر رهگذران سخن بر خیر برانند ، نیت خود را انجام شدنی تعبیر کرده با مروای نیک ، شادمان به خانه بر می گردد . معمولا برخی از رهگذران می دانند که درین شب ، مراد خواهان به فالگوش ایستاده اند ، شیطنت کرده سخن به خیر نرانند !!!.
در برخی از شهر ها دختران در چهار راه ، کلیدی را زیر پا گذاشته و به فالگوش می ایستند . درین فال سه گونه نشانواره هست :

الف ــ چهار راه نشانواره چهار جهت اصلی یا گذرگاه زندگی یا به تعبیر استاد فروشی » گذرگاه فروهرها « ست .
ب ــ کلید نماد گشایش کار و رسیدن به مرادست .
پ ــ کلید در زیر پاگذاشته شده ، نماد کار بسته است .

۳ــ قاشق زنی
دختر یا پسری در حالی که رخ پوشانده تا شناخته نشود به در خانه ها می رود و با قاشق به کاسه ای که در دست دارد می کوبد . صاحبخانه که صدای قاسق زنی را شنیده است ، درخانه را بازکرده و کاسه را از مواد غذایی یا آجیل و نقل پر می کند . هیچ خانه ای قاشق زن را دست خالی پس نمی فرستد . همانگونه که پیشتر آمد ، این خوراکی ها که به قاشق زن داده می شود ، در واقع نشانواره پیشکشی به فروهر در گذشتگان است . شخص قاشق زن که خود را پوشیده می دارد تا شناخته نشود ، می تواند نماد فروهر درگذشتگان باشد . به همین دلیل همگان خود را موظف می دانند که کاسه قاشق زن را پر کنند .
برخی از خانواده ها که بیماری در خانه داشته باشند ، درین شب با روی پوشیده به در خانه ها رفته قاشق زنی می کنند تا مواد اولیه آشی که به »ابودردا « شهرت دارد فراهم آورند . باور بر این است که چنین آشی شفا بخش است . در خراسان به جای قاشق از ملاقه استفاده می کنند و مراسم را ملاقه زنی نامند.

۴ــ آجیل چهار شنبه سوری یا مشکل گشا
از دیگر سنت های جشن سوری فراهم آوردن آجیل مشکل گشاست که خود دارای مراسم ویژه ای است . خراسانی آجیل مشکل گشا را از ترکیب کشمش ، ، توت خشکه فندق ، پسته ، انجیرو خرما فراهم ساخته و به آن آجیل بی نمک گویند . در آذربایجان افزون بر ترکیب هفت گانه خشکبار که بر سفره سوری می نهند ظرف آب ، آیینه و سکه ی خوان نوروزی را نیز در شب چهار شنبه سوری کاربرد می دهند .

زرتشتیان این مراسم رادر شب آخر سال به جای می آورند ، که از آن گفتگو شد .

سرچشمه ها :
۱- دیوان بهار جلد دوم ۳۹۸ .
2- به نقل از سرگرد سا طعی .
۳ـ به نقل از فرزانه سلیمان خاکزاد
4- مرتضا هنری ، آیین های نوروزی رویه ۲۸۹ .
5- خرده اوستا با ترجمه و تفسیر موبد آذر گشسب .
6- گرفته شده از نوشتارهای استاد تورج پارسی

2005-03-09T21:06:00.000-08:00

جشن سوری(بخش نخست)

سور واژه ایست پهلوی و به چم سرخ و جشن است . در گویش های سمنانی ، کردی ، لری لکی ، بویراحمدی و بختیاری به معنای سرخ بکار برده می شود ، چنانچه در بختیاری یک گونه برنج هست که به برنج سهر Sohr نامورست سهر در واژها سهراب دارنده چهره سرخ هم همین مفهوم را دارد .

حافظ گوید :
به چهره ی گل سوری نگاه می کــــــــردم ......که بود در شب تاری به روشنی چو چراغ

یا بهار گوید :
عندلیبان گل سوری به چمن کرد ورود .........بهر شاباش قدومش همه فریاد کنید
در سال شمار باستانی ایران هر روز را نامی بود به همین دلیل ایام هفته مانند شنبه و یکشنبه وجود نداشت . پس از اسلام که ایام هفته رواج یافت ، جشن سوری را در چهار شنبه آخر سال برگذار کردند .
ولی چون چهار شنبه ازنظر تازیان روزی حرام بشما رمی آمد ، ایرانیان به خاطر آنکه به ممنوعیتی برخورد نکرده و آیین را برگزار کنند ، انجام مراسم را در غروب سه شنبه سرانجام بخشیدند .
اصفهانی ها چهار شنبه سوری را چهارشنبه سرخی ، در اردبیل گول چهار شنبه و در گیلان گوله گول چهار شنبه گویند ، که در واقع همه یک معنا را می رسانند و آن چهار شنبه ایست با شعله های فروزان آتش . اماسور،به چم مهمانی و جشن که در واژه سورنا یا سرنا آمده است . سورنا یعنی سازی که که به هنگام جشن کاربرد دارد بر خلاف کارنای یا کرنای که سازی است که در کار و کارزار به کار گرفته می شود .پس جشن سوری ، جشن برپایی و فروزان ساختن آتش است و اغاز مجموعه ی برنامه های نوروزی است که روز سیزده بدر نقطه پایانی است .

برپایی آتش(جشن سوری):

در ایران باستان گله های آتش را به شمار هفت امشاسپندان یا به شماره سه که نمایانگرپندار ، گفتار و کردار نیک است یا به شمار یک که نموداریست ا ز یکتایی اهورامزدا افروخته می شد . امروزه نیز دربرخی از روستاهاو شهرها هیزم هاراسه دسته کرده و شعله ورمی سازند که بی گمان یادمانی است از اندیشه دیرینه . شکور زاده در کتاب عقاید و رسوم مردم خراسان رویه ۸۲ ــ ۸۱ می نویسد : » خراسانی ها در شب چهار شنبه سوری نزدیک غروب آفتاب هفت بوته یا سه بوته آتش در وسط کوچه یا در صحن حیاط گذاشته و به اصطلاح خودشان » بته روشن می کنند « سپس پیر و جوان و کوچک و بزرگ از روی بوته های آتش می پرند و برای دفع پلیدی این شعر را می خوانند : زردی من از تو سرخی تو از من ... در روستاهای اطراف خراسان در موقع پریدن از روی آتش می گویند : آلا به در بلا به در دزد و حیز از ده ها به در .پس از آن می گذارند آتش تا آخر بسوزد ، زیرا خاموش کردن آتش یا فوت کردن به آنرا بد می دانند . وقتی آتش تا آخر سوخت و خاکستر شد یکی از اعضای خانواده خاکسترش را می برد سر چها راه می ریزد تا باد ببرد سپس به در منزل آمده و در بزند . اهل خانه از او می پرسند کیه ؟ جواب می دهد منم .از کجا می آیی؟از عروسی . چه آورده ای ؟ تندرستی .از این رو باور دارند که پلیدی را دورکرده و در عوض شادی و تندرستی برای خود فراهم آورده اند .
در کرمانشاه یا به گفته خود کرمانشاهی ها «خاک خسرو» در چنین روزی آتش باز می کنند و در گاه پریدن از آتش می خوانند :
زردی مه ارای تو سرخی تو ارای مه . آش رشته نهار چهار شنبه کرمانشاهی هاست ، به این باور که آش رشته پیوند زندگی را استوارتر سازد .۲ در شهر خوی پسین سه شنبه آتش می افروزند و در حالی که سه بار از آتش می پرند زردی را به آتش که پاک کننده زردیها » درد و غم « است داده و از آتش » پاکی و آزدگی « را بهره می گیرند . روز چهار شنبه پیش ازباز آیی خورشید گیتی افروز به کنار چشمه ی جنر بلاغی Jener belaghi می روند و سه بار از آب می پرند.استاد شهریار نیز در حیدر بابایه سلام اشاره ای به جشن سوری دارد :
بخت من ، بخت سعید
بختیم بارک الله آغ الله قرمزی حنا باخریم بارک الله
آتیل ماتیل چرشنبه
آینه تکین بختیم آچیل چرشنبه .
بخت من ، بخت نیکی است
به دست های سپید ، حنای سرخ مالیدم چهار شنبه
چهار شنبه بخت مرا مانند آینه پاک و روشن کن .
در ایل قره پاپاق از شهرستان نقده واقع در آذربایجان غربی به عید نوروز آنچنان ارجی می گذارند که سرتاسر اسفند را ماه عید می نامند . ماه اسفند رابه چهار ، چهار شنبه بخش می کنند . نخستین چهار شنبه » دروغگو « می نامند . درین روز جوانان بر جای بلندی مانند پشت بام ها و تپه ها آتش می افروزند و در خلال برنامه تیراندازی و نشانه گیری تفریحی می کنند . دومین چهار شنبه را » راستگو« . سومین چهار شنبه سیاه نامیده می نامند ، این روز را به یاد در گذشتگان بر سر گور مردگان حاصر شده پس از فاتحه خوانی شیرینی به نیازمندان می دهند .چهار شنبه آخرین یا در واقع جشن سوری همگی با رخت نو و شادمانی به برافروزی آتش می پردازند .
در ایل قره پاپاق دو ویژگی که نموداری از گرامیداشت و ورجاوندی نوروزست چشمگیرست . یکی پوشیدن رخت نو ست .به طوریکه کسانی هستند که فقط سالی یک بار رخت نو به تن خود می بینند آنهم در گاه نوروز و به خاطر نوروز . دیگر اینکه به گرامیداشت چنین نوروزی برای نهار پلو می پزند که در واقع جنبه سنت به خود گرفته واز واجبات است . حتا همسایه ای که که تنگدست باشد به شکلی بر سفره همیشه خالی خود پلو می بیند .
این دو ویژگی نه به خاطر سیر شدن شکم ، یا پوشیدن تفننی رخت است بلکه باید راز آنرا در دیرینگی پندارها و باورها جستجو کرد ، در راز نوشدن زمین و زمان ، در باور به برگشت فروهر نیاکان و شرکت آنان در پاکی و رادی هایه خانواده است .» این مردم در روز جشن سوری هم چون روز اول سال به دید و باز دید همدیگر می روند و فردای آنروز پیش از آمدن خورسید به کنار رودخانه می روند و کوزه خودرا از آب چشمه پرکرده و برای سال نو بر می دارند .
دکتر ساعدی در کتاب خیاو یا مشکین شهر ، کعبه ی ییلاقات شاهسونها ، از چهار شنبه ها ی اسفند یاد کرده و سپس می نویسد » هوا که تاریک شد ، سدها ، هزارها آتش سرخ از وسط برف و یخ و بیشتر از پشت بام ها خانه ها زبانه می کشد . آنوقت باید از روی آتش ها پرید و بیماری و زردی و هر بدی را داد به آتش که می سوزاند و پاک می کند . باید گرمی آتش را گرفت تا دلت گرم و چهره ات گلگون بماند .صبح روز بعد با کوزه می روند لب چشمه ، همه آب آورند و به تبرک جلو خانه می پاشند . این آب تمام بلاهادر سال تازه دورمی کند ، فقر را ، بیماری را ، خشکسالی را در نورآباد و کوه دشت لرستان فرقه ای می زیند که خود را » ا هل حق « می نامند . اینان نیز آیین های ویژه ای دارند که می شود ریشه کردارشان را در دیرینگی باورها و پندار گذشتگان جستجو کرد . شاید به مرور زمان و ورود دین تازه در برخی از نشانواره ها ی اعتقادی جابجایی پیش آمده باشد ولی نمی توان نسبت به کلیت و ماهیت کردارها شک کرد .
ایزد پناه پژوهشگر لرستانی در باره این فرقه درکتاب فرهنگ لری رویه می نویسد :«در بلوران بر سر قله کوهی به این نام آتشکده ای هست که در سال و موقع جشن همه ازاین کوه بالا رفته و هرکس نسبت به توانایی خود ، حتا زنان آبستن برای فرزندی که در شکم دارند باید مقداری هیزم همراه برده بر این آتش مقدس بگذارند ... پس از روشن کردن آتش یکی از روحانیان یا پیشوایان مذهبی به خواندن ذکر و شعر پرداخته و باشندگان در حالی که کنار آتش زانو زده اند سر جنبانده و حق حق می گویند...اینان آتش را مقدس دانسته و آب ریختن به شعله آتش را گناه می دانند ..عید نوروز را عید سلطان یا عید شاه می نامند و آنرا با شکوه خاصی برگزار می کنند . پیروان این مذهب درچهار شنبه آخر سال آیینی ویژه ای برگزار می کنند .به این صورت که ابتدا کودکان به تعداد افراد خانواده خود مقداری ، حتا اگر هم یک شاخه چوب هم باشد همراه می برند و بر شعله آتش می گذارند و هر چوب به نام صاحبش در آتش افکنده می شود تا آتش تمام پلیدیها و زشتی ها ، سختی ها و تلخ کامی ها ی آن کس را در خود بسوزاند و آنگاه از روی آتش می پرند و مراسم دعا خوانی انجام می شود .
آنچه را ایزد پناه درباره ی آیین اهل حق گزارش می کند همانندی کامل با همازوری است که توسط زرتشیان در مراسم سده سوزی انجام می شود به این عبارت که در این مراسم هر فرد برای روشن نگهداشتن آتش ، هیزم می آورد و بر آتش می نهد ، این به شکل نمادی بیانگر افزون سازی قلمرو نور است که خیر عمومی را ضمانت می کند ،
در شیراز پسین چهار شنبه آخر سال آتش روشن می کنند و درآن بوخوش اسفند و کندر می ریزند . سپس از آن می پرند و زردی و غم را به آتش داده و تندرستی و پاکی آرزو می کنند . شکستن کوزه در کنار شعله آتش ، از جمله رسم های چهار شنبه سوری است . مراد از این کار این است که در سال نو گره ای به کارها نیفتد . از دیگر آیین های چهار شنبه سوری در شیراز یکی هم آب تنی درحو ض ماهی است . در گوشه غربی آرامگاه سعدی یک قنات آب گرم معدنی هست که چند پله می خورد تا به حوضچه ای می رسد که شیرازی ها آنرا » حوض ماهی« می گویند چون پر از ماهی های ریز و درشت است . در باور مردم دختر شاه پریون درین آب زندگی می کند و اگر کسی نیت بکند مرادش را می دهد .

ایرانیان زرتشتی:
همچون ایرانیان باستان نوروز و آیین های آنرا بسیار ارج می گذارند . در پنج روز آخر سال گاهانباررا برگزار کرده ، مراسم شب آخر سال را در پشت بام ها انجام می دهند . نخست ظرف پر از لرگ » هفت گونه میوه خشک مانند بادام ، گردو ، خرما ، کشمش و انجیر « و میوه تازه و شاخه های سرو و مورد ، گل و چند تا ظرف سفالی که در آن گندم و جو و عدس سبز شده و ظرفی پر از آب با چند برگ آویشن به پشت بام می برند . چراغی روشن بر لبه بام می گذارند وپاسی که از شب گذشت آتش را می افروزند . زرتشتیان همچون نیاکان خود از آتش نمی پرند چرا که آتش را گرامی می دارند . به دور آن گرد آمده و با باور و پاکی به نیایش می ایستند :
بر افروخته باش درین خانه ،
پیوسته افروخته ،
فروزان باش درین خانه تا دیر زمان ،
تا روز رستاخیز بزرگ .
به من ارزانی دار ای آتش ، ای پرتو اهورامزدا ،
رامش آسوده ، زندگی آسوده ، روزی فراوان ،
فرزانگی افزون ، شیوایی بیان و دین آگاهی ،
پس از آن دانشی که بزرگ و پیگیر و جاودانه باشد ،
پس از آن دلیری ، افتادگی ، هوشیاری ، وظیفه شناسی و بیداری .
فرزندانی برومند ، هوشیار ، نگهبان کشور ، انجمن آرا ، دانا ، نیک کردار که پیشرفت دهند خانه ی مرا ، ده مرا ، شهر مرا ، کشور مرا و سربلندی میهن مرا ...
تا دیدار دوباره خورشید این برنامه ادامه پیدا می کند . آنگاه آب اویشن را از پشت بام پایین ریخته وچراغ را خاموش کرده مراسم پایان می یابد ۵

کردها و جشن سوری:

برگزاری آیین های نوروزی در میان هم میهنان کرد همانندست با آنچه را که در ایران باستان و زرتشتیان امروزانجام می دهند .

همانندیها :
۱ــ بر افروختن آتش بر پشت بام ها ، تپه ها و کوه ها به این اندیشه که رهنمای فروهر نیاکان باشد .
۲ ــ آتش افروخته شده را تا فرارسیدن خورشید جهانتاب خاموش نمی کنند تا آتش به خودی خود خاموش گردد .
۳ ــ کردها به غیر از ــ مردمان گروس و یارسان » اهل حق « ــ از آتش نمی پرند بلکه در گرد آن به پایکوبی و و شادمانی می پردازند .
۴ــ شماله یا شمعی که که تا بامداد روشن است همانند چراغی است که زرتشتیان بر لبه بام می گذارند و تا بامداد روشن نگهمیدارند .
۵ ــ فراهم کردن آجیل هفت مغز لرک که هدیه ایست نمادین به فروهر ها . البته این آیین همگانی مردم ایرانست .

شکل دیگرنمادین هدیه به فروهرها پدیده ایست به نام شال اندازی که آیین سنتی مردمان باختر و شمال باختری ایران زمین است . شال اندازی که در مهاباد آنرا هلاوه ملاوه نامند بدینگونه است که از پشت بام » نماد آسمان ، جایگاه فروهرها « دستمال یا شال بزرگی به درون اتاق » نماد زندگان زمینی « وارد می سازند . خانه خدایان پیشکی های خود را مانند میوه ،آجیل ، بادام یا تخم مرغ رنگ کرده یا حتا پول ،جوراب پشمی در دستمال یا شال گذاشته و گره می زنند تا شال اندازان انرا بالا کشند .
رابطه های نمادین دیگر که در شال اندازی قابل بررسی است ، مساله ازدواج و زایش و تدا وم هستی است . از آنجایی که نوروز جشن زایش گیهانی است به همین انگیزه درین گاه پیوند زندگی میان جوانان بسته می شود . در روستاهای رضاییه دامادها کجاوه ای را آیینه بندی کرده و از پشت بام سرازیر خانه نامزد خود می کنند ، در حالی که پنهان می شوند چشم انتظار هدیه می مانند . بعضی مواقع به شال زنبیل می بندند و درون آن چراغ و شانه و سرمه دان می گذارند .

از تمامی دوستان برای بروز رسانی سریع جستارها پوزش میخواهم ...این تارنگار،نهایت تا 23 اسفند ماه بروز و تا 15 فروردین ماه بروز نخواهد شد.

2005-03-07T13:30:00.000-08:00

تیره های باستانی کرد و آذری(پاسخی به دموکراتها و پان ترکها)(بخش پایانی)

پیرامون واژه کرد :
در اوستا به سه واژه کُرته ، کُرتی و کُرتو برمیخوریم که به معنی کارد و شمشیر هستند ریشه کرد از ریشه همین واژه ها و به همین معنی است.
دو سنگ نبشته از دوره توکولتی اینورتا پادشاه آشور بدست آمده که در یکی از آنها واژه ی گوتی و در دیگری واژه کُورتی آمده است. واژه های باستانی کاردا،کاردوخی ، کورتوخی ،کُردی ، کارداک، سیرتی، کُردیای ، کردوئه، کارداویه ، کارتاوای، کاردایا، کارخو و کاردا همه از یک ریشه اند و به گروهی اتلاق شده که امروزه آنان را کُرد می خوانند.

سرزمینهای تاریخی و تیره های مرتبط با کردها:
گزنفون مورخ نامدار یونانی و از شاگردان سقراط حکیم در بازگشت ده هزار یونانی در 401 پ.م از سرزمین کُردوکها یاد میکند و مینویسد:«سرزمین آنها تا بوتان کشیده شده است.»، پانترکها اورارتوها را تُرک نامیده اند!! درحالی که چنین چیزی در تاریخ باستان و معاصر وجود ندارد .واژه ی اورارتو یا اوراشتو نخستین بار در آثار آشوریان آمده است.بسیاری از پژوهندگان تاریخی و باستان شناسان جهان واژه اورارتو را مترادف واژه خالدی یا کردی ذکر کرده اند .خالدیها براساس داده های باستان شناسی شاخه ایی از کُردان بشمار میروند که در شده نهم پیش از میلاد در کنار دریاچه وان ،کشوری بنام هالدیا(خالدی ،خالدیا) فراهم کرده اند.
یاقوت حموی بنقل از ابن اثیر مینویسد:«بلوک بقردی بخشی از سرزمین جزیره ابن عمر بوده و دویست روستا داشته و شهرهای الثمانین ، جودی ف فیروز شاپور در حاشیه چپ دجله روبه رو بازیدی در جهت راست دجله بوده است.در دوره فتوحات عمر ابن الخطاب سزمین یاد شده توسط مسلمانان گشوده شده و از آن پس سزمین بقردی ، جزیره این عمر نامیده شد.
واژهگوتی در هزاره سوم و دوم پیش از میلاد به مردمی گفته میشده که در کردستان و آذربایجان کنونی زندگی میکرده اند.یکی از آدم شناسان و باستان شناسان فرانسوی پس از پژوهش پیرامون اقوام کهن و تطبیق آن بامردمان فعلی و ساکنان کنونی کردستان و باملاحظه نگارهها و تندیسه هایی که از گوتیان و لولوبیان به جای مانده است مینویسد:«این تیپ مردم در میان مردمان زاگرس فراوان بوده و بجز دوگروه یاد شده انسانهای دیگری به نام ایلامی کمی پایین تر در سرزمین گوتیان و لولوبیان یعنی از مرز خرم آباد امروزی تا نزدیکی خلیج پارس میزیسته اند که آنها نیز پیش از آمدن به سرزمین ایران با گوتیان و لولوبیان در یکجا زندگی میکرده اند.از عبادت گاه های کهن گوتی ها در زاگرس میتوان غار کرفتو را نام برد که در خاک اوباتو ، میان شهرههای دیواندره و سقز قرار دارد.خانه های انبوه این غار مقدس دوهزار سال پیش پرستشگاه هراکلیس بوده و بروی دیوار یکی از این اتاق ها نام هراکلیس با وات های یونانی حفاری شده است.در زیر این نام تصویر سوارکاری حکاکی شده است که متعلق به گودرز اشکانی است و قصه ی غالب شدن او بر مهرداد پادشاه ارمنستان را میرساند، تاسیت رومی درباره ی این پرستشگاه مینویسد:«در جنگ گودرز و مهرداد پادشاه ایران به این پرستشگاه پناه برد و همین کاار انگیزه پیروزی او شد و سپس به یادگار این پیروزی پیکره جنگ یاد شده را بردیوار یکی از دیوار های پرستشگاه ساخت.»
قوم باستانی لولو که زیستگاه آنان در سنگ نبشته های بابلی تحت عنوان لولوبوم یاد شده شاخه ایی از کردان آرارت میباشند و نشستگاه آنان در مناطق زهاب، شهرزور و سلیمانیه بوده است .باستان شناس معروف پروفسور ادموندز در بررسی های باستان شناسی خود سنگ نبشته ای باستانی دربندگاور از حفاری های کوه قره داغ و دشت ذهاب به دست آورده و این سنگ نبشته از 28000سال قبل از میلاد حکایت میکند . ازسنگ نبشته های آشورناسیرپال دوم پادشاه آشور(سده نهم پیش از میلاد)چنین برمیآید که سرزمین لولو بسیار آباد بوده و ساکنان آن از صنعتگران و هنرمندان ماه بشمار میرفته اند.پادشاه آشور شماری از آنان را به آشور برده و از صنعت انان بهره مند شده است.دکتر پایزر مینویسد:«برخی از پادشاهان آشور در سده 19 و 20 پ.م از لولوبی ها بوده اند.
اقوام کاسی در خاک کرمانشاه زندگی میکرده اندو از اقوام کهن کردستان بشمار میروند.کاسی در دوران هخامنشیان در راه عبور و مرور از راه بابل به هگمتانه هرساله مالیات از حکومت ایران میگرفتند.الکساندر مقدونی گجسته با این قوم کهن جنگیده و سردار او بنام انتیفونوس از میان ایل کاسی از دربند پل تنگ گلو گزشته است.از گاندش یکی از پادشاهان کاسی سنگ نبشته ای بجای مانده که خود را پادشاه چهار گوشه جهان نامیده است.
میتانی ها نیز یکی از اقوام باستانی کُردان هستند که درسال 1500پ.م به پایه گزاری کشوری بزرگ از دریای مدیترانه تا کوه های غربی زاگرس امتداد داشته ، پرداخته اند.پایتخت میتانی ها نخست در واشوگانی(خابور)و سپس به شهر ارارپخا(کرکوک) کنونی تغییر یافته است.پیرامون تیره میتانی ، سوباری به عنوان نیکان ملت کُرد توسط باستان شناسان داخلی و خارجی هزاران سنگ نبشته و سند باستانی بدست آمده است .یکی از این سنگ نبشته ها متعلق به توشراتا ، پادشاه این تیره باستانی است و در 600سطر میباشد. یکی دیگر از نیاکان کُردان امروز تیره مقتدر سوباری میباشد که نام آنان در هزاره سوم پ.م در سنگ نبشته های مربوط به دوران لوگال آنی موند و با عنوان سوبیر امده است.در سنگ نبشته های دوره ی نارامسین از این تیره با عنوان سوباراتیم یاد کرده اند.این سنگ نبشته ها ،زیستگاه آنان را مرزهای غربی ایلام تا کوههای آمانوس در آسیای صغیر و در باختر تا اسکندرونه و آتانه نوشته است تیره نایری نیز از نیاکان کردان روزگار باستان بشمار میرود.تیگلات پلایزر نخستین پادشاه آشور با بیست و سه تن از فرمانروایان نایری در دشت ملازگرد جنگ بزرگی کرده و آنان را در کنر رودخانه دجله شکست داده است که در سنگ نبشته ای به درازا از آن یاد کرده است.
خاوزشناس نامی استاد سایس مینویسد:«مادها گروهی ار کُردان میباشند که در خاور سرمین آشور میزیستند و سرزمینشان تانیم وز دریای قزوین(خزر) کشیده میشد.زبان مادها بی گمان کردی بوده است»
باسیلی نیکیتین در تاریخ پرارزش خود مینویسد:«نژاد کُرد نمودار تیه های باستانی ،گوتی،لولو،کاسی،میتانی، سوباری،نایری،مانایی،کردوک و اورارتویی میباشد که همه این دودمانها آریایی و زبان آنان زبان مادی بوده و هریک گویش جداگانه ای داشته اند که با آن گفتگو میکردند.»در کتاب عشق و سلطنت نیز آمده است:«زبان مادها زبان کُردی بوده است و بیشتر خاور شناسان آن را تایید کرده اند.»دامستتر ایران شناس نامی مینویسد:«آویستا در زمان مادها نوشته شده و زبان مادی همان زبانی است که اوستا با آن کتابت یافته و زبان کُردی را میتوان بازمانده همان زبان دانست.»
در کارنامۀ اردشیربابکان همواره از یک پادشاه کرد ماد«کُردانشاه مادی» نامبرده شده که دشمن وی بوده و اردشیر با اوجنگیده ولی شکست خورده و به روستایی پناه برده و پس از آرایش سپاه خود به کردانشاه مادی شبیه خون زده و شکست داده است.
حمدا...مستوفی القلوب مینویسد:«پایتخت کردستان در دوره گزشته شهر بهار بوده .پس ازآن سلطان آبار چمچمال نزدیک کوه بیستون جایگزین آن شده است.» احمد ابن یحیی بن جابر مشهور به بلاذری در فتوح البلدان در سده دوم هجری مینویسد:« بن شعبه به عنوان والی از جانب عمربن خطاب به کوفه آمد و نامه یی به همراه آورد که در آن حذیفه بن یمان به ولایت آذربایجان منصوب شده بود ،نامه را برای وی ارسال داشت و او در نهاوند یا نزدیکی آن بود.پس از آنجا برفت تا به اردبیل رسید که کرسی آذربایجان در آنجا میزیست و خراج آن دیار به همان جامیرفت.مرزبان جنگجویانی از مردم باجروان و میمذ و نریر و سرا و شیز(گزن)و میانج و جاهای دیگر نزد خود گردآورده بود و چند روز با مسلمانان جنگ شدیدی کرد.سپس مرزبان ازسوی مردم آذربایجان صلح کرد.برقرار که هشتصد هزار درهم ادا کند و کسی کشته نشود و به بردگی برده نشود و آتشکده ای ویران نگردد . متعرض کُردان «بلاسبحان»و«سبلان»و«ساترودان»نشوند و به ویژه مردم شیز(گزن) از رقصیدن در معبدهای خود و انجام مراسمی که بجاب میآورند ممنوع نشوند.»
آنچه ذکر شد معلوم مینماید تمام اقوام بلوچ ،لر ،گیلک ، آذری و کرد و.... همه ایرانیان در تاریخ کردستان و آذربایجان ما شاهد دلاوری های وصف نشدنی از سوی این دو تیره هستیم این سرزمینها در گزشته خود آبستن حوادث مهمی بوده اند : جنگ صفویه با عثمانی موسوم به چالدران ،قیام شیخ عبیدالله نهری شمیدیانی ،قیام حمزه آقامنگور،شورش اسماعیل آقاسمکو ، دلاوری های ستارخان و باقرخان در جریان انقلاب مشروطه و.... همگی نشان دهنده مهر و عشق آنان به این سرزمین است.نژاد فارس با دیگر نژادها تفاوتی ندارد و این بحثی است که تنها از سوی پانترکها و دموکراتها بیان میشود.
برای اطلاعات بیشتر در این مورد به جستارهای زیر مراجعه کنید:
تیره گوران
قبایل پاسارگاد و اسگرتی(تبارکرد)
زبان فارسی عامل وحدت ایرانیان
عارف قزوینی و پانترکیسم
خطوط و زبان پیش از اسلام و گویشهای مردم ایران
گیرشگاهها:
پژوهشهای دکتر صفی زاده
فـرهنـگ ايرانيــان باستــان
فـرهنـگ نیاکان مــا
فرهنگ ايران باستان

2005-03-04T08:46:00.000-08:00

تیره های باستانی کرد و آذری(پاسخی به دموکراتها و پان ترکها)(بخش نخست)
الف) آذربایجان
ب)کردستان

پیشگفتار:
رویای ترکستان واحد :
در ژوئن 1918 م. عده ای از ترکان ترکیه ، حکومتی را به نام مساوات پدید آوردند و با هدف اشغال سرزمین مادی کُردها و ارامنه نام ترکستان متحد را بر خود نهادند ودر دوره جنگ جهانی دوم تُرکان عثمانی عنوان کردند که ترکستان به دونیمه گشته و نمی در شمال و بخشی در جنوب رود ارس باقیمانده است و در آرزوی تصرف آن برآمدند و از آن زمان رویای ترکستان واحد جز آرزوهای برباد رفته حکام لاییک ترکیه بشمار میرود.چندی پیش از تارنمای حزب دموکرات بیانه ای صادر شد مبنی از بیرون آمدن تیره های ایرانی از زیر فشار فارسها که خواستار جدایی آذرها و ترکها از ایران بودند ، مرا بر اینداشت که جستاری درمورد ایرانی و نه تُرک بودن این دو تیره بنویسم.

الف)زبان و لهجه آذری:
مطمئنا به استناد اوراق تاریخی ، داده های باستانشناسی ، پژوهشهای مستشرقین و مورخین داخلی و خارجی همگان نیک واقفند که ما در ایران نژاد تُرک نداریم بلکه نژاد مردمانی که ازآنان به نام ترک اسم برده میشوند آذری است ، که در سراسر نوشته های این سرزمین جز شرح دلاوری های آنان چیزی درج نیست.بدیهی است زبان مردم آذربایجان ، گویش ایرانی و وابسته به زبانهای باستانی است و هر مورخی به زبان آذری و مردم غیور آذربایجان به عنوان زبان ایرانی و مردمی ایرانی تبار مینگرد.
زبان مردم آذربایجانی را به سه جنبه میتوان مورد بررسی قرار داد:
1- به لحاظ فنوتیک یا ادای لفظ : شیوه بیان زبان کنونی آذربایجان ممزوجی از گویش آذری باستان و فارسی میباشد که در آن مقداری اصطلاحات تُرکی تاثیر داشته است.
2- از دیدگاه صرف و نحو یا استخان بندی زبان: زبان رایج فعلی آذری با وجود غلبه مواد زبانهای باستانی ایرانی ، تصاویری از گویش تُرکی را با خود دارد.
3- ازلحاظ مواد تشکیل دهنده ی لفظی و معنوی زبان غلبه با عنصر ایرانی است.
زبان فعلی آذربایجان برخلاف درگرگونی ها ، بادیگر زبانهای ایرانی همراه و با تغییرات و اصطلاحات و امثال ، وجوه مشترک دارد و این حاکی از آن است که شهروندان آذری همانند دیگر هموطنان خود میاندیشند ، تعبیر و تمثیل میآورند . چنانچه نیک میدانیم ؛اهالی آذربایجان در سخن گفتن تلفظ خاصی دارند و فارسی را به نحو خاصی ادا میکنند. این طرز تلفظ و بیان در لهجه «هرزنی» کاربرد داشته است و ایرانی بودن گویش را میرسناد.

نامها و واژه شناسی آذربایجان :
نام آذربایجان به شکلهای زیر در نسکهای(کتاب) تاریخی آمده است :
آتور پاتکان، استرابو، آتورپاتنه ، هرودت ، آذربایجان ،مورخین بیزانس(سده ششم میلادی) این چنین نامبرده اند: آذرباداقان / آثار ارمنی : آذربایجان / ابن خردادبه و مورخین عرب : آذرپیکان شیروانی ،ریاض السیاحه/شاهنامه : آذریادگان.
آذربایجان یا اتور پادگان در چم نگهبان آتشکده آذرگشنسپ است ، "آتر" به معنای آتش ،" پات" به چم پاییدن و "آتور پات" به چم آتش نگهدار است ، "گان" نسبت است به معنی مکان و زمین نییز بکار میرود.این واژه ی مرکب در لهجه های زبان کردی فعلی به همین عنوان دربخش کُرد نشین تخت سلیمان تکاب افشار قرار دارد، به کار برده میشود.

آذربایجان در تاریخ :
یاقوت حموی در سده هفتم هجری در کتاب معجم البلدان مینویسد «آران نامی است ایرانی ،دارای سرزمینی فراخ و شهرهای بسیار که یکی از آنها گنجه است و...» مولف تاریخ گزیده در مورد وجه تسمیه آذربایجان مینویسد :«مردی آذزبادنام ، ،دردوران شاپور ذوالاکتاف ،در آذربایجان ، دعوی پیغمبری کرد ،اهل ان ولایت تابع او شدند.آذربایگان را به او بازخوانند»(مستوفی – تاریخ گزیده)«نویسنده فرهنگ آنندراج ، آذرباد را نام موبدی میداند که آذربادگان را به او منسوب کرده اند » استرابو جغرافیدان نامی یونان در کتاب نامی خود ، نام سرداری موسوم به آتروپات/ اتروپاتوس را ذکر میکند که در نبرد میان داریوش سوم و اسکندر مغانی در گاوگیا /اردبیل کنونی فرمانده سپاه داریوش سوم هخامنشی بوده است. تُرک در ادبیات منظوم آذری به معنی بیگانه است .قطران تبریزی از مشاهیر و شعرای به نام آذربایجان در قصاید زیبای خود از انبوه تُرکان و خرابی های آنان در سرزمین آذربایگان یاد میکند : «اگرچه امروز از توتُرکان هرزمان خواهند باج باز فردا نعمت تُرکان تورا گردد مدام/اگرچه داد ایرانی را بلای تُرک ویرانی نبود از عدلش آبادانی ، چو یزدانش کند ایرانی»
ابن اثیر درباره ی رویداد سال 45 ه.ق و غارت و کشتار مردم آذربایجان توسط ترکان مینوسد «قبایل نیمه وحشی تُرک در همه سرزمین آذربایگان پراکنده شدند و از آزار مردم فروگزاری نکردند» در اشعار همام تبریزی ، شیخ صفی الدین اردبیلی ،ماما عصمت کشفی ، یعقوب اردبیلی ، عبدالقادر مراغه ای و.... هیچ واژه ترکی وجود ندارد و تمامی واژه های دیوان آنان را آذری تشکیل داده است.

پیرامون واژه ی ترک :
واژه ی ترک در زبان پهلوی به معنی تورانی یعنی بیگانه آمده است . ترک در زبان فارسی به معنی کلاهخود و واژه تورک به معنی نیرومند و استوار ذکر گردیده است . در سده ی پنجم میلادی قبایل و اردوهایی با اقوام آشینا در هم آمیخته و نام تورک بر خود نهادند . این واژه در میان چینی ها به صورت توکیو و کم کم به تورک و ترک تبدیل گشت . اعراب ، همه ی کوچ نشینان آسیای مرکزی را ترک نامیدند . واژه ی ترک در شاهنامه ی فردوسی در همه جا به معنی تورانی و بیگانه آمده است . در برهان قاطع تالیف محمد حسین خلف تبریزی این واژه با عناوین ترک به معنی دوشیزه و ترک به معنی معشوقه و غلام آمده است . واژه ترک در دیوان حافظ شیرازی : ترک قومی مهاجم . « به تنگ چشمی آن ترک لشکر می نازم که حمله بر من درویش یک قبا آورد . » « یکی است ترکی و تازی در این معامله ، حافظ حدیث عشق بیان کن بدان زبانی که تو دانی » برابر دستاویز ها و منابع تاریخی تاثیر زبان ترکی در ایران از دوره ی غزنویان و سلجوقیان آغاز گشته و در سالیان نخستین سده ی هفتم هجری با آمدن مغولان تهاجم این زبان گسترش یافته است . زبان آذری ، گویش رسا و ایرانی بوده که در پی تهاجمات فرهنگی بیگانگان و قتل عام قوم دلاور آذری تحت تاثیر قرار گرفته است . لیکن ریشه ی این گویش بسیار عمیق و پویا است .
در برخی از آثار تاریخی اعراب در مورد زبان آذربایجان چنین آمده است :
ابن حوقل در سفرنامه اش در سده چهارم هجری مینویسید «زبان مردم آذربایجان و بیشتر ارمنیه ، فارسی است و عربی نیز میان آنان رواج دارد »ابوسحاق ابراهیم اصطخری (متوفی 322ه.ق) به نقل از صور الاقالیم ابوزید سهل بلخی مینویسد :«و این حدود (آذربایجان)همه زبان فارسی و تازی دارند و مردمان اردبیل زبان ارمنی میدانند، فارسی ایشان فهمیدنی است. »
لازم است بدانید قبل از ماد قوم ماننا(مانا)، هیت و قبل آنها هوری ها در این سرزمین که ایشان ارومیه نام برده اند ، زندگی میکرده اند که نشانه های آن در تپه حسنلوی سولدوز و گوی تپه ارومیه واسکو دیده میشود .

ب)کردستان:
در آثار تاریخی ایرانی ، عربی ، یونانی، آشوری ، سومری، به نام کُرد در تمامی ادوار تاریخ باستان بر میخوریم .در پیشگفتار تاریخ شرفنامه تالیف امیر شرف خان بتلیسی صفحه 13-1343 آمده است : «شولگی یکی از پادشاهان نامدار ، پس از جلوس به اریکه ی سلطنت به گسترش کشورش پرداخت و در بیست و هشتمین سال سلطنتش سرزمین آنشان را فتح کرد و در واپسین سالهای پادشاهی اش مردم کوهستان کردستان شوریدند .او به آن سامان لشکر کشی کرد و و بسیاری از شهرهای آنجا را غارت نمود.در روزهای سلطنت گیمیل سین جانشین شولگی ، اوضاع دامنه زاگرس آرام بود و بازرگانی لاجورد از خاور ایران تا میانرودان در جریان بود .در همین دوران گیمیل سین برای استوار کردن فرمانروایی خویش سرزمین شوریده ی کردستان را به فرمانروایی توانا به نام وارادننر varad nannar به انضمام حکمرانی ایل سوبارتو و سرزمین کرد را به وی واگزار کرد .» تورودان ژن Thureau Dakgin مینویسد : ایل سوبارتو در همسایگی ایل سو قرار داشته است.درایو از خاورشناسان نامی مینویسد:«سو SU در نیم روز دریاچه ای وان بوده اسن» تاریخ شرفنامه از قلعه ای به نام سو یاد میکند که در سرزمین بتلیس قرار دارد «آرامی ها شهر سو را بیت قردو نوشته اند و شهری که به نام جزیره ابن عمر مشهور است به نام "گزرتادوقردو" نامیده اند»
هنگامی که تیگران دوم پادشاه ارمنستان در سده یکم قبل از میلاد سرزمین کرد و خوی(درزبان ارمنی چبیره است) را گرفت و زریی نوس حکمران آنجا را به قتل رساند ، پادشاهی در کُردوئن به نام مانی ساروس حکمرانی میکرده است.استرابو تاریخ نویس یونانی مینویسد : جوانان انشانی را چنان پرورش میدهند که در سرما وگرما و بارندگی بردبار ، پرورش یافته و ورزیده میباشند .شب در هوای آزاد به نگهبانی گله و رمه میپردازند و میوه های جنگلی میخورند .اینان را کُردک Kurdak میگویند.و مردم کُردک از چپاول زندگی میکنند و کُردک در چم مرد جنگی و دلیر است.در زبان آشوری نام کُرد را با دو واژه کاردو و کاردوا میبینیم که به چم نیرومند و پهلوان و قدرت میباشد. این واژه ها با نام کرد و منطقه کردستان هماهنگی کامل دارد .کُرداک ها یا کُردوک ها نیاکان کردان امروزیند.استرابو از اینکه میگوید جوانان پارسی را دلیر بار میآورند و آنها را کرداک مینامیدند به دلیل شجاعت کردها و به معنی مرد جنگی و دلیر بوده است .این را هم باید دانست که نام سرزمین کُردکها را در زمان اشکانیان و ساسانیان کردون و گردون یاد کرده اند.
در جستار پسین بیشتر در مورد کردستان و نژاد آنها گفتگو خواهم کرد.

-----------------------------
جستارهای بیشتر در این مورد :
زمان سلجوقیان یا روزگار کوچ ترکان
مبدا تاریخ ترکان
زبان ایرانی آذری

2005-03-01T06:26:00.000-08:00

دین و باورهای دینی شاهان هخامنشی(بخش پایانی) :

ارت – ارش – دروغ و اشاره به تجمل پرستی در دوره ی هخامنشی

در تمام کتیبه ها خدای آفریننده و خالق بزرگ : آهوره مزدا است و به هیچ وجه حتا یک بار نیز از «ارت»Arat به عنوان یک خدای بزرگ یا اصولا یک خدای سخنی نرفته است . آهوره مزدا آفریدگار کل است . در یکی از کتیبه ها ، خشایار شاه از «ارت» در کنار آهورمزدا یاد کرده است : «من در اونجا اورمزد ارت را با فروتنی ستایش کردم» .
در کتیبه بزرگ خشایارشاه ؛ که هشت پند دارد ، دو بار از ایزد ارت فرشته ی دادگری و عدالت و ثروت و دارایی در آوستا ، یاد شده است . پس پرستش «ارت» عبارت از عدل و داد و ثروت از راه درست بدست آمده . در واقع پرستش راستی و درستی است و راستی و درستی اراده ی آهورمزدا میباشد .
دلیل روشن بر این امر ، که ارت تنها یک فرشته و ایزد است ، یعنی صفت نیک و خصیصه ی عالی ؛ نه یک خدا ( چه خدای کوچک و یا بزرگ ) آن است که حتا برای یک بار در امر آفرینش ، نه با او ، حتا به هیچکس دیگر اشاره نشه ، بلکه تنها گفته شده : ارت را نیز بایستی پرستش ( پریستاری ) کرد .«ارت یا ارد» شکل پهلوی نام ایزد است . در آوستا این نام «اشی و نگوهی» Asi Vanguhi و گاه بت اختصار «اشی» Asi آمده است که در گاثاها نیز از وی نشانی نیست . ایزد ارد در تقویم و تاریخ مزدایی نقش جالبی دارد .
«اش» در مقابل «دروچ» است (دروچ ، دروگ در چم دروغ است). اش ، نظم و قانون راستین و داد و پارسایی است و دروغ ، درست نقطه مقابلش، یعنی بی نظمی، بی قانونی، ستم و هرج و مرج میباشد . مفهوم ارت نیز در کتیبه های هخامنشی ، درست همان مفهوم اش از نظر زرتشت میباشد و همچنین کاربرد دروجDruj در کتیبه ها نیز با مفهوم گاثایی آن یکسان میباشد . هنگامی که در کتیبه ها می خوانیم : «ای آهورمزدا این کشور را از دروغ در امان نگه دار» یعنی از بی قانونی و آشوب و هرج و مرج و بی نظمی حفظ کن . در سراسر«آوستا» از «اشی گاثایی» ایزد توانگری بسیار گفتگو شده است ، اما همه ی آگاهی های ما از یشت هفدهم که ویژه ی این ایزد و به نام او موسوم است ، بدست می آید .
یشت هفدهم ؛ «ارت یشت» راجع به ایزد اشی است و توصیفی است از زندگی با شکوه و مقرون به وسعه و فراخی نمان پتی Nimana Pati ، یعنی صاحب زنان ، زیبا ، گردونه ای که به اسبان تندرو بسته شده ، اشیای نفیس و پوشش های عالی . همه به خوبی با تمدن دوره ی هخامنشی سازگار است . در زمان هخامنشیان ، تجمل و ثروت و شکوه در زندگی ایرانیان به اوج خود رسیده بود و به همین سبب ، به این ایزد آوستایی توجه فراوانی شده است . در زبان سنسکریت ریتا Rita معادل ارت می باشد . نکته ی دیگری که در کتیبه ها جلب توجه میکند یاد کردن خدایان و خاندان شاهی در کنار نام آهورمزدا است . در واقع باید گفت : این عناصر ، فره وشیان یعنی ارواح و روان های نیاکان آریایی بوده اند . ایرانیان همواره روان های بزرگان خانواده را ناظر بر اعمال و افعال و کردار خود می دانستند و بر آن بودند تا به گونه ای عمل کنند که از یاری ارواح برخوردار باشند . چرا که ارواح هر خانواده ای ، جزو ایزدان خانگی همان خانواده به شمار می رفتند . ( این فقط یک نظریه است )

بغان و دیوان

کتیبه های داریوش و دو جانشین وی ، ذکری از نام هیچ بغی به جز اهورمزدا نمی کنند و ممکن است در زمان هخامنشیان ، بین آیین رسمی و دین بقیه ی مردم فرقی وجود داشته باشد . از زمان اردشیر دوم آیین رسمی با بغانی که در کتیبه ها در ردیف آهورامزدا یاد شده اند ، توسعه یافته است که مهر و ناهید میباشند . در برخی از کتیبه ها عبارت «بغان» دیده میشود . این عبارت توسط شاهان در مقام دعا و استغاثه به کار رفته است . اگر دیوان را در برابر بغان قرار دهیم ، در ایران ایزدان دیو و ستایشگران آن ها به کلی از بین نرفتند . در گاثاها زرتشت از دیوها و ستایندگان آنها نام میبرد . در کتیبه خشایارشاه در تخت جمشید از «دئیودانا» Deiva dana پرستشگاه خدایان دروغی نام رفته است و در پارسی میانه لغت Deves به معنی پرستنده ی خدای دروغین است .

مغان
وظایف مغان در زمان هخامنشیان ، طبق همه قوانین و شواهد ، روحانیت را ازمادها به ارث برده بودند، بسیار مهم بود. نقل شده که همه قربانی ها با حضور مغان که آن ها همگی از قوم ماد بوده اند ، انجام میگرفته است.آنها دارای برخی مزایای دینی و سیاسی بوده اند ، خواب تعبیر میکردند و در تاج گزاری پادشاه جدید شرکت میکردند همچنین مسئول تربیت جوانان و نگه داری از مقابر شاهی – مانند آرامگاه کوروش بودند. در باره اصل دین انان که با پارسیان فرق داشته ، اطلاعات اندکی در دست است، آنها گروه اندکی تشکیل میدادند .در برابر پارسیان که مردگان خود را دفن می کردند ، مغان اجساد را در دخمه می گزاشتند. از دوره اسلامی به این طرف ، کلمه مغ به معنی آتش و پیرو کیش زرتشتی آمده است. تعبیر هرودت اینست که مغان قبیله ای هستند با معتقدات مذهبی و مراسم دینی خاص که پارسیان و مادی ها کاهنان خویش را ازمیان افراد آن قبیله انتخاب می کنند . هرتسل و هرتفلد مغان را نمایندگان کاهنان قدیمی که با تعالیم زرتشت دشمنی می ورزیدند ، میدانند. از پژوهشها چنین بر میآید که گرچه پادشاهان پارس (ایران) به زرتشتی گری نزدیک بوده ولی با کیش زرتشت کاملا منطبق نبوده است ، ولی با تعالیم مغان که با زرتشتی گری دوران متاخر بسیار نزدیک بوده ، با وجود نفوذی که مغان در دربار و در میانمردم داشتند ، انطباق کامل نداشته است. در زمان هخامنشیان «آزادی مذهب» وجود داشته است و پادشاهان و بزرگان ، این آزادی را رعایت میکردند، ما در جامعه ی روحانیون زرتشتی (مغان) اینگونه گرایشهای مذهبی ، قابل چشم پوشی و اغماض نبوده و مغان همیشه درصدد بوده اند تا با قدرت سیاسی و نفوذ خود در دربار لانه ی دیوان ( پرستشگاه های غیر زرتشتیان) را ویران کنند.مغان نه تنها روحانیون مادی به شمار میرفتند بلکه رهبری مذهبی جامعه پارسی را بر عهده داشتند، ما بین اعتقادات مادی ها و پارسی ها ، تفاوتهایی به چشم میخورد و همچنین کارهایی که گئوماتای مغ(1) در زمان کوتاه به حکومت رسیدن خود انجام داد، یک سری اصلاحات اجتماعی و مذهبی بود ؛ از جمله ویران کردن پرستشگاهای متعددی که توسط اقوامی با اعتقادات غیر از مذهب مغان بنا شده بود.داریوش پس از سقوط وی ،معابدی را که ویران شده بود تجدید بنا کرد، این حرکت نه به عنوان ضدیت وی با مغان بلکه سیاست تسامحی بود که برای ایجاد وحدت امپراطوری خود لازم میدانست وی فردی بود که به آزادی باورها احترام میگزاشت.

تسامح و بردباری در دین هخامنشیان:
در مورد رفتار شاهان هخامنشی با ملل خارجه ، این مطبل مسلم است که نظر آنان به مذاهب خارجی مبنی بر تسامح و تساهل بوده است. بای اثبات کافی است که رفتار کوروش و کمبوجیه را در چند ماه اول در وصر و داریوش اول را در این مملکت بازگو کنیم.آنها تمام آدای و مراسم دینی یا ملی را بجا میآوردند و مانند پادشاهان مصر و بابل رفتار میکردند، نظر ملاطفت کوروش نسبت به یهودیان در تورات منعکس شده استو بنا بر شواهد در دوره هخامنشی تعصب مذهبی اصلا وجود نداشته و مقدسات ملل و عادات آنها را شاهان هخامنشی محترم میشمردند.هخامنشیان خدایان خارجی را در سرزمینهای ملی آنان ستایش میکردند و سعی داشتند حرمت ایشان را رعایت کنند و دین ایرنیان اصولا یکتاپرستی بود.
به هر حال دین زرتشتی، دینی که هرودت ذکر میکند و مزداپرستی خاص ، بین مردمان عهد هخامنشی سه دینی بوده که احتمالا همگی رواج داشته است مزداپرستی هخامنشی را نیز میتوان به سه گروه تقسیم کرد.
1.مزداپرستی گاتاهایی
2.مزداپرستی ایران در یشتها
3.مزداپرستی هخامنشی موجود در کتیبه ها
-------------------------------
1- گئوماتای همان شخصی است که خود را جای بردیا پسر کوروش جا زد و به سلطنت رسید داریوش شاه وی را با کمک شش تن از یارانش به پایین کشید.

2005-02-25T08:35:00.000-08:00

دین و باورهای دینی شاهان هخامنشی(بخش نخست) :

آنچه امروزه از آن به«دین» تعبیر میکنیم ، در روزگار قدیم جلوه های گوناگون حیات انسانی را شامل میشد؛ قوانین ، اصول اخلاقی ، قواعد مملکت داری ،آرای فلسفی و انواع علوم و هنرها هریک از ملل قدیم جهان بر عقاید دینی یا به عبارت دیگر «جهان بینی» آنان استوار بود و از آن مایه و نیرو میگرفت. دین علاوه بر توجیه مسائلی از قبیل چگونگی آفرینش ، ذات آفریدگار ، ماهیت خیر و شر ، مبدا و معاد ، پاداش و کیفر و وضع انسان را نیز در عالم هستی معین میکرد ، به قوای عقلانی و نفسانی او جهت استقامت و فعالیتهای فکری او را معنا و غرض مییبخشید.
واژه دین از واژه « Daena » «دانا» به معنای شناختن و اندیشیدن و وجدان است.حقیقت این است که شناخت دین ایرانیان ، به خصوص در عصر هخامنشی ، به جهت تنوع آرا و افکار و همچنین تنوع گسردگی سرزمین آنان بسیر دشوار است.

باور شاهان هخامنشی :
سنگ نبشته های دوران هخامنشی و آثار باقی مانده آن تنها منابعی است که میتواند به روشن ساختن وضعیت دین در دوره هخامنشی کمک میکند. این کتیبه ها درواقع اسنادی سیاسی است که در آن پادشاهان بزرگ به شرح وضع قلمرو خود پرداخته اند ؛ با این همه در برخی از آنها ، خاصه کتیبه مربوط به داریوش و خشیارشا درباره مذهب و باورهای دینی خانواه سلطنتی نیز نکاتی به چشم میخورد . اما ماخذ کاملا دینی مهمی که از قدیمیترین صورت مذهب در ایران نشان میدهد ، مجموعه متون مقدسی است که «اوستا» نام دارد وجود این مجموعه مرهون و مبین این حقیقت است که زمانی احتمالا مقارن با ایجاد سلسه هخامنشی ، در نقطه ای از شرق ایران ، پیامبری به نام زرتشت ظهور کرده است ، اما نظرقطعی و مجمل اینست که ظهور زرتشت باید 800 تا 1000سال قبل از دوران هخامنشی رخ داده باشد.از اخبار مورخان یونانی بر می آید که نریسنایان(اوستا) کتاب آسمانی مزدیسنایان در زمان هخامنشیان مدون بوده و ایرانیان براساس آن رفتار میکرده اند.
اوستا در زمان هخامنشیان شامل دو نسخه بوده است که یکی در آذربایجان و دیگری در تخت جمشید نگه داری میشده است.(1)
میان آنچه از آثار زرتشتی به زبان اوستایی باقیمانده و سنگ نبشته ها و آنچه نویسندگان یونانی درباره آداب و آرای دینی ایرانیان آن روزگار آورده اند ، ناهماهنگی ، گوناگونی ها و تضادهایی به نظر می آید ؛ به عنوان نمونه در گاتاهای زرتشت که کهنترین بخش اوستا است ، از امشاسپندان نامبرده شده ، اما در بخش های تازه تر ائستا اگرچه هنوز اهورامزدا ، بزرگترین ایزدان است ولی از ایزدان ایرانی دیگری چون «میثره»«آناهیتا»«آذر»«وایو»و جز آنها نامبرده شده است که زرتشت با آوردن یگانه پرستی مزدایی و تعالیم اخلاقی خود ، آنها را از ساحت خود دور کرده بود ، اما میبینیم باز آنها ظاهر میشوند .شاید بتوان گفت که شاید گرایش به آیین قبل از زرتشت باعث بوجود آمدن ایزدان شده است اما این را نیک میدانیم که امشاسپندان در دوره ساسانی (اواخر) که نفوذ و فساد موبدان بیش از اندازه بوده است مانند ادیان سامی جلوه زمینی گرفته اند.برای آشنایی بیشتر به دو جستار :
امشاسپندان
و فرشتگان وزیران خدامراجعه کنید. در آثاری که هخامنشیان از خود بجای گزارده اند ،در هیچ کجا نه نامی از زرتشت آورده اند ، نه امشاسپندان که ارکان آیین زرتشتی اند ، اشارتی کرده ، نه از اهریمن که در سراسر آثار دینی مزداپرستان خودنمایی میکند ، به نام سخنی گفته اند .شکی نیست که میان مزداپرستان شاهان هخامنشی به آن گونه که در آثار و کتیبه های آنان و نیز از نوشته های مورخان یونانی برمیآید ودین و آیین زرتشتی ، به آنگونه که در اوستا و نوشته های دینی دوره های بعد آمده ، تفاوتهایی هست. همین تفاوتها موجب شده تا پژوهندگان و ایرانشناسان معاصر ، درباره دین و آیین هخامنشیان ،نظرات مختلف و گاه غیر قال قبول ابراز دارند ؛ نخستین بار «امیل نبویست» در کتابی به نام «دین ایران» از روی مهمترین متون یونانی ، شاهان اهورامزدا را از خدایانی به شمار آورد که پیش از عهد زرتشت در میان اقوام ایران پرستیده میشدند. پس از او محققانی همانند کریستین سن ، ویدن گرن ، نیبرگ ، کوپر و.....از این نظریه پیروی کردند ، گروهی دیگر همچون لومل ، تاوادیا ، کای بار ف زینر مزداپرستی هخامنشیان را با آیین زرتشت یکی دانسته و تفاوتهای میان این قوانین را اچیز شمردند.کسان دیگری همچون هرتسفلد و گریشویچ ، نخستین شاهان این سلسله را غیر زرتشتی و داریوش و شاهانپس از او را پیرو آیین زرتشت خوانده اند . دوشن لیگمن و ماریان لومه نیز آیین شاهان هخامنشی را نوع خاصی از نژادپرستی زرتشتی به شمار آورده اند. «به نظر دوشن لیگمن نیز تفاوتهایی میان این دو آیین از دو جهت است یکی تحولی که دین زرتشتی گاهی از زمان زرتشت تا عصر شاهان هخامنشی فراهم کرده بود و دیگری کوششی ک داریوش برای هماهنگ کردن این دین با اوضاع و مقتضیات شاهنشاهی وسیع و ناهمسان خود بکار بست. پیوند شاهان هخامنشی با دیانت زرتشتی ، تنها از آنرو قابل قبول است که پرستش اهورامزدا محور و مرکز هردو میباشد وگرنه تفاوت میان آن دو اندک نیست.»
به هر حال شکش نیست که طرح این بحث نیازمند یافتن پاسخ به این پرسش است که آیا پیش از زرتشت ،ایرانیان خدایی به نام اهورامزدا میشناخته و میپرستیده اند یا آنکه نخستین بار زرتشت خدای دانا و توانای آیین خود را به ایین نام خوانده است ، زیرا اگر اورمزدایی که شاهان هخامنشی میپرستیده اند همان اهورامزدای زرتشت باشد جای تردید نخواهد بود که هخامنشیان به نوعی مزداپرست زرتشتی بوده اند و در این صورت براتوجیه تفاوتهایی که میان آیین زرتشتی و مزداپرستی شاهان مشهود است ، باید راه دیگری جست.
این نکته هم قابل توجه است که نمیتوان پنداشت کهپیش از زرتشت پرستش خدای اهورامزدا دربین مردم رواج داشته است ، هر چند همه ایزدان بزرگ ایرانی مانند میثره ، ناهید ، وایو و ورثرغنه پیش از زرتشت ، ایزدان مرد بودند و پس از روزگار او همچنان برجای ماندند و باگزشت زمان در مزدا پرستی زرتشتی راه یافتند که هریک یشتی مخصوص به خود دارند و نظر تاوادیا ، دانشمند پارسی هند، اگر اهورامزدا نیز از خدایان پیش از زمان زرتشت می بود ، باید یشتی به سبک و اسلوب یشتهای کهن به نام خود داشته باشد! در صورتی که چنین نیست . در بخشهای کهن اوستا ، آیین زرتشتی مزدیسنه خوانده شده و روشن است که زرتشتیان ، از روزگار قدیم این نام را به دین و آیین خود اختصاص داده بودند.
بنابرین دین زرتشت و دین هخامنشیان هردو مزداپرستی یا مزدیسنی بوده اند و باید پذیرفت اورمزدایی که شاهان هخامنشی میپرستیده اند ، همانخدایی است که در گاتاهای زرتشت و بخش های دیگر اوستا پرستش میشود و در کتیبه داریوش اشاره به اهورامزدا نکته دیگری است که میتواند موید پیوند شاهان هخامنشی با آیین زرتشتی باشد ، نام «ویشتاسپ» فرزند آرشامه پدر داریوش میباشد که بانام پیشینیان زرتشت و نخستین شهریار زرتشتی – یعنی «گشتاسپ» شاه اوستایی یکی است( در جستار های بعدی در مورد نام و نسبتش با داریوش شاه گفتگو خواهد شد) . نکته دیگگری که موید گرایش شاهان هخامنشی به آیین زرتشت میباشد ، تقویم اوستایی است که در سلطنت اردشیر اول جایگزین تقویم رسمی پارس شد . در این تقویم چنان که میدانیم ، روزهای ماه و ماههای سال به نام ایزدان اوستایی مرسوم گشت. این تغییر تقویم و نامگزاری روزها و ماهها برحسب نامهی ایزدان اوستایی اگر بادین شاهان هخامنشی ناسازگار بود ، در قلمرو شاهی انتشار نمی یافت.
عدم واژه اهورامزدا در آثار قبل زرتشت ، خود دلیل بارزی است بر این که خدایی که دردوران هخامنشیان ستایش میشده و در کتیبه پادشاهان از او نام برده شده ، همان اهورامزدایی است که مورد پرستش و ستایش زردشت بوده است.
از تمامی اطلاعات ، اسناد و مدارک و یافته های باستان شناسی میتوان نتیجه گرفت که ایرانیان در درجه اول به خدایی بزرگ که او را اهورامزدا یعنی خدای هستی بخش دانای بزرگ مینامیدند، معتقد بودند و سپس به موجودات فردی که در ردیف خدای بزرگ نبوده اند باور داشته اند.اگر جز این بود در کتیبه ها اهورامزدا را خدای بزرگ مینوشتند.
کریستین سن مینویسد : بعدها در عصر هخامنشی، درباره حقیقت وجود این خداوند یا ایزد اندیشه های مختلفی بوجود آمد ، چنانکه بعضی او را همان مکان مطلق(ثواش) و برخی اورا زمان مطلق (زروان) دانسته اند و این اندیشه ی اخیر است که بعدها توسعه و تکامل یافت. خانم مری بریس معتقد است «اصول و تعالیم» امروزی دیانت زرتشت با آنچه در عصر هخامنشیان و ساسانیان رایج و متداول بوده و درکتب اوستایی و پهلوی مندرج است ، تفاوتی ندارد اما زبان این کتیبه برای مردم عادی قابل فهم نیست و جز برخی موبدان دانشمند و دیگران به مفهوم آن دسترسی ندارند.
پس از سلطنت آریامنه ، نوبت به پسرش آرشام رسید ، در سال 1299 خورشیدی در همدان ، کتیبه ای با این مضمون کشف گردید : «آرشام ،شاه بزرگ،شاه شاهان ، شاه پارس ، پسر آریامن شاه هخامنشی»
آرشام شاه گوید:«اهورامزدا خدای بزرگ که برزگترین خدایان است ،مراشاه کرد .او کشورش پارس را که دارای اسبان خوب و مردمان خوب است، به من عطا فرمود. بخواست اهورتمزدا من این کشور را دارم ،مرا اهورا مزدا بپاید و خاندان مرا و این کشور را که دارم بپاید»
درباره کوروش نظرات گوناگونی هست .برخی از مورخان در مورد باورهای کوروش در شک و تردیدند و درست نمیدانند وی به چه آیینی بوده است.آیا اصلا به خدای خاص و واحد اعتقاد داشته ، یا معتقد به خدایان گوناگون بوده است.
به عقیده هستینگز ، کوروش از نظر گزنفون، برای خدایانی چون ناهید و غیره قربانی میکرده و ایزدانی را مورد پرستش و ستایش قرار میداده و روح طبیعت پرستی کوروش را در اوستا متقدم میداند. خدایان مورد نظر او پس از اهورامزدا،میترا، آتر و آناهیتا بوده اندو در واقع مزدا پرستی او با دفن مردگان در پاسارگاد ، از عقیده مزداپرستی اولیه جدا میشود.
داریوش بر پایه ی کتیبه ها یک زرتشتی کامل است کسی که به حقیقت آموزشهای زرتشت پی برده و به آنها عمل کرده است او در کتیبه خود میگوید«خدای بزرگ است اهورامزدا که آسمان آفرید که این زمین را آفرید ، که شادی را از برای مردم آفرید« در اینجا باید اشاره کرد که در کتیبه های داریوش بسیار به شادی و شادمانی که از خصایل ایرانیان و باورمندیهای آیین زرتشتی است اشاره شده است .شادی آفریده اهورایی و سوگ و اندوه آفریده اهریمن است. این باورمندی به اهورامزدا از داریوش بزرگ تا اردشیر سوم در کتیبه های آنان دیده میشود.

--------------------------------------
1- آذرگشنسپ نام آتشکده ای بوده که در آن کتابخانه ای به نام شیز وجود داشته یکی از نسخهای اوستا در آن قرار داشت ، همچنین در تخت جمشید کتابخانه ای با نام دژنپشت قرار داشته و نسخه نخست اوستا در آن قرار داشته است گویند اوستا را بروی 12000پوست دباغی شده نوشته بودند که توسط حمله گجسته اسکندر از بین رفت.
جستاری درباره دین زرتشت
گاهنبار در زمان هخامنشیان

2005-02-21T01:50:00.000-08:00

کروات و تاریخچه پیدایش آن در ایران باستان

با نگرشی بر تاریخ پر افتخار ایران زمین ، در میابیم که ایرانیان آریایی در درازای تاریخ پرافتخار خود ، ابداع کننده و کاشف و بانی هزاران دستاورد علمی و فنون بوده اند.اختراع خط ، کتابت ، علوم ستاره شناسی ، پزشکی ، فلسفه ، دانش اندازهگیری و .... همه و همه را برای نخستین بار ایرانیان بوجود آورده اند.تا پیش از حمله تازیان به ایران، کتابخانه های ایران زمین ، انباشته از هزاران هزار کتاب در زمینه های مختلف علوم ، فنون و تکنولوژی بود که با تازش عربهای بی دانش ، همه این کتابها سوزانده و یا با آب رود و دریا شسته شد. پس از اسلام ما در قرن دوم و سوم ، دانشمندان بسیار بزرگی داشتیم که هرکدام بزرگترین خدمت را به بشریت کرده اند. در اوستا کتاب مقدس زرتشتیان ، به کروی بودن زمین اشاره شده است . ابوریحان بیرونی در کتاب التفهیم خود به قاره آمریکا اشاره دارد و هزاران کشفیات دیگر که توسط ایرانیان پس و پیش از اسلام به جهانیان عرضه شد.
ایرانیان نخستین مردمی بودند که پوشاک را نیز ابداع کردند. ایرانیان باستان برای پوشاک و لباس اهمیت فراوانی قائل بودند . بانگاهی به لباس امروزه کردان ، آذریها و گیلکی ها با قدمت پانزده هزار ساله ، در میابیم که ایرانیان چه اندازه در زیبایی و دوخت پوشاک مهارت داشته اند.لباس بسیار زیبای زنان و مردان کرد بازمانده ای از پوشاک مادها و آریاییان باستان میباشد.
دستمال گردن و یا کروا Karwa یکی از بخشهای پوشاک زنان و مردان ایرانی بوده است.ایرانیان باستان برای زیبایی پوشاک خود ، دستمالی را دو قسمت کرده و انرا به گردن می آویختند . نام این دستمال گردن کروا بوده است (1). ایرانیان هرنوع دستاوردی را که اختراع و به کار میبردند دارای فلسفه ای زیبا بوده است.کَروا یا کروات نیز دارای فلسفه ای آیینی است که به آن اشاره میگردد.
مانترا یا ذکر ، جز اصول آیینهای زُروان ، مهر و مَزدیَسنان در ایران باستان میباشد.هر شخص در ایران باستان دارای یک مانترای شخصی بوده است . بجز مانترای شخصی که بر مبنای روز تولد شخص مشخص می شد ، مانتراهایی نیز بوده که در مزگت ها و آتسکده ها به کار برده میشد. مهمترین این مانترا ، مانترا یا ذکر هی اوما Hioma میباشد.هئومه یا هومه یکی از گیاهان مقدس است که ایرانیان از شیره این گیاه ، شرابی مقدس درست کرده و آن را قبل از عبادت مینوشیدند.ذکر و مانترای هئومه از نام این گیاه مقدس آمده است.تبتی ها امروزه این مانترا را به شیوه اوم Oum به کار میبرند.این مانترا در میان مسیحیان و مسلمانان آمین = آم شده است. Om را آغاز همه چیز میدانند.در آیین های باستانی این واژه پیش از همه چیز خلق شده است. Om یا اوم ارتباط نزدیک با گروه خونی آریایی های اصیل : O+ دارد.
نشانه ای مادینه-زنان- نیز ♀ از o+ و اوم گرفته شده است که همان نژاد برتر آریایی را میرساند.بر همین پایه ، کروات یا دستمال گردن نیز ، به همین نشانه و مانترای مقدس بستگی دارد. دایره ، به منزله خورشید ،جهان هستی ، حلقه مهر ، زمانه بی کرانه ، کمر بست ( کُشتی) ؛ خلقت جهان در زمان ابدی میباشد و دورشته کروات ، همان دو جنبه ی منفی و مثبت جهان یا انگره مینو و سپنتامینو(دوگوهر همزاد) در آیین مهر و مزدیسناست.(2)
پس کروات یک نوع مانترای جالب از Om و خون نژاد برتر آریایی O+ و نشانه مادینه ♀ میباشد. ایرانیان بر این باور بودند که هستی و خداوند نیز مادینه است و زن ، پیش از مرد خلق شده است.(3)
واژه کروات از قوم ایرانی کروات گرفته شده است.کرواتها قوم ایرانی ساکن یوگسلاوی هستند که در فرانسه این دستمال گردنی را رواج دادند و این نام ، با نام خود این قوم ماندگار شد.در اوستایی و کردی باستان ریس به معنی زیور برای گردن و سینه ، سینه بند ، گردن بند آمده است.
واژه دیهیم نیز در زبان های ایرانی به معنی نوار درو تاج پادشاهان است.ریشه ی آریایی این واژه : di ,de,ei,dda به معنی بستن آمده استکه صورت اوستایی آن دیا dya است از این ریشه در فارسی ، واژه دام و دامک ، دامنی ؛ مقنعه و روسری زن ها را دایم. در سنسکریت از همین ریشه واژه های Dita : بند، ریسمان ساخته شده است.
در فرهنگ نظام آمده است «داهیم : تاج پادشاهان(4)....دیهیم اماله ی همین لفظ است» در سنسکریت دامن ، به معنی گردن بند گل و سربند گل است(از ریشه دم به معنی بستن).داهیم نیز از همان ریشه است و سلاطین قدیم نیز تاج گل بر سر میبستند(5).
دیهیم به شکل حلقه ای ، با نوار بلند مواج(دستمال گردنی-کروات) استو عموما در تصویر شاهان ساسانی در رزم و بزم و شکار وجود دارد که در حجاری ها ، سکه ها و ظروف عهد ساسانی دیده میشود. در لوح هامورابی سنگی با ارتفاع بیش از دو متر با نوشته خط میخی وجود دارد در این سنگ مراسم تاج گزاری نشان داده شده است .روی مهر با شال دیهیم روی شانه هایش ، با دست راست حلقه دیهیم و قلم را به هاموراب میدهد. وجود حلقه مهر که سمبلی از فره ایزدی و نشان شاهی است کهاز آیین مهر یادگار مانده است.در قدیمی ترین آثار حلقه در دست مهر دیده میشود و نوارها بر کلاه مهر قرار دارد . این حلقه دست به دست در سلسله شاهی می گردد.
-----------------------------
1- کروا : وصل کردن دو چیز باشد باهم (برهان قاطع)،(آنندراج) در ناظم الاطبا نیز آمده است.
2- کروات از حلقه و یک رومان تشکیل شده بود که از میان حلقه میگزشت و دوسر آن نماد دو گوهرهمزاد بوده و حلقه نیز نماد خورشید و.....
3- شاید به همین دلیل خدایگان خود را به صورت زن تصور میکرده اند( الهه مهر یا میترا و.....)
4- از تاج پادشاهان ساسانی نیز دو رومان آویزان بوده است.
5- دَیدم diadam انگلیسی از همین ریشه است.

+دانش نامه ایرانشناسی

2005-02-18T00:16:00.000-08:00

جشن سپندارمذ(اسفندگان)

سپندار مقدس:
امروز زرتشتيان سفيد مي پوشند و موبدان اسپند در آتش دود مي كنند. امروز روز نگهبان زمين است، روز زن.جشن اسفندگان روز سپندارمذ از ماه اسفند است. «سپنته آرمئي تي» عشق پاك و مقدس است و بيشتر از زنان سرچشمه مي گيرد. اين روز به زنان و مادران اختصاص دارد. به احترام ويژگي هاي فداكاري، فروتني و مهرباني مادر جشن ويژه اي در روز مادر برپا مي شود. «گاهنبار»ها جشن هاي فصلي و مربوط به زندگي كشاورزي و دامپروري هستند كه در فرهنگ ايران باستان شكل گرفته اند و شش مرحله در سال برگزار مي شود. زرتشتيان در هر مرحله گاهنبار پنج روز به داد و دهش مي پردازند و با گردهمايي در اين جشن ها داده هاي آفريدگار را سپاس مي گويند.
واژه «سپنته آرمئي تي» كه فروتني و بردباري معني مي دهد يكي از فروزه هاي اهورايي است كه انسان نيز مي تواند آن را در خود پرورش دهد، اين واژه در فارسي به سپندارمذ و اسفند تبديل شده كه نام پنجمين روز از هر ماه در گاه شماري زرتشتي است بنابراين در روز اسفند از ماه اسفند از زمان هاي بسيار دور تااكنون جشن برگزار مي شود كه آن را جشن اسفندگان و روز مادر ناميده اند زيرا فروتني، شكيبايي و مهرباني در سرشت زن و مادر باشكوه تر جلوه مي كند.
در اين روز مادران از فرزندان خود و زنان از مردان پيشكش هايي دريافت مي كنند و زنان نيكوكار، پاكدامن و پرهيزگار مورد تشويق قرار مي گيرند. در سفره اين جشن جامي از شير و تخم مرغ كه نشانه ماه بهمن است قرار دارد. به جز آنها ميوه هاي فصل به ويژه انار و سيب، شاخه هاي گل، شربت و شيريني، برگ هاي خشك آويشن با دانه هايي از سنجد و بادام در چهار گوشه سفره قرار مي دهند و مواد خوشبو و كندر بر روي آتش مي گذارند و مقدار كمي از هفت گونه حبوبات و دانه ها كه در جشن مهرگان براي سفارش كاشتن در آن فصل در سفره جشن مهرگان قرار داده اند مي گذارند.

فروزه از خودگذشتگي:
آنچه از اين جشن مكتوب مانده ويژگي اين جشن است كه به نام «سپنته آرمئي تي» يا «فروزه» از خودگذشتگي و فروتني و مهر بي پايان، شناخته شده است. «سپنته آرمئي تي» يا سپندارمذ يا اسفند امروزي، نام چهارمين امشاسپند و نام پنجمين روز هر ماه است كه در جهان مادي به خاطر داشتن صفت پاك و ارزشمند «سپنته آرمئي تي» نگهبان زمين نام گرفته است. در كتاب هاي مربوط به آيين زرتشتيان آمده است: «سپنته آرمئي تي، فروزه اي است با ويژگي هاي زنانه و مادرانه يعني مهر و عشق بي پايان و تواضع و فروتني كه به راستي زمين نمادي نيكو بر آن است.»
طبق سالنامه زرتشتي، روز اسفند از ماه اسفند يعني پنجمين روز از اين ماه و بنا بر تقويم امروزي، ۲۹ بهمن ماه روز سپاسداري از جايگاه زنان و مادران است.
در آيين زرتشت، به دليل برخي ويژگي هاي مشترك زمين با زن همچون آفرينندگي و زايندگي، اين روز به نام «زن و زمين» نام گرفته است.

دكتر كوروش نيكنام: در فرهنگ و سنت مردم ايران باستان جشن و شادماني يكي از جلوه هاي نيك زندگي بوده و شادمان زيستن براي همگان آرزو شده است.با پژوهش در كتاب اوستا و تاريخ ديني ايران باستان و با بررسي سنت هاي ملي اين سرزمين درمي يابيم كه جشن هاي بسياري از روزگاران دور و نيك در ايران وجود داشته است و نياكان فرزانه ما به پيروي از سفارش اشوزرتشت (پيامبر ايران زمين) همواره بر آن بودند تا جشن و شادماني را گسترش دهند.به همين انگيزه جشن هايي به مناسبت هاي گوناگون تاريخي، ملي و ديني برپا داشته اند. برخي از آنها چون جشن نوروز، مهرگان و سده از آئين ها و جشن هاي ملي ايران به شمار مي آيند.در گاهشمار (تقويم) ويژه زرتشتي هر سال ۱۲ ماه دارد و هر ماه سي روز است كه هر روز با نامي ويژه شناخته مي شود.
از سوي ديگر نام دوازده ماه نيز در بين نام هاي سي روزه وجود دارد. بدين ترتيب نام هاي دوازده گانه ماه با دوازده نام از اسامي روزها مشترك هستند و در هر ماه برابر شدن روز و ماه را زرتشتيان جشن مي گيرند. به عنوان مثال روز فروردين از فروردين ماه، فروردينگان جشن گرفته مي شود. و روز تير از تيرماه جشن تيرگان نام دارد. در اين صورت در هر سال ۱۲ جشن ماهيانه پديد مي آيد. يكي از جشن هاي برجسته و فرخنده كه نياكان ما با شور و سروري ويژه آن را برپا داشته اند «جشن سپندارمذ» يا «جشن اسفندگان» است. جشن اسفندگان براي گراميداشت فروزه پاك و ارزشمند سپنتَه آرمَئيتي يا سپندارمذ است. سپنته آرمئي تي مظهر ايمان، فداكاري، فروتني، بردباري، وفاداري، مهر و محبت، تواضع، جانبازي، انديشه رسا و حامي زنان نيك و پارسا است.
در كتاب گات ها، سروده هاي جاودانه اشوزرتشت از فروزه سپنته آرمئي تي بارها ياد شده و ويژگي هاي آن برشمرده شده است:
«اي آرمئي تي، اي مظهر ايمان و محبت، آن پرتو ايزدي كه پاداش زندگاني سراسر نيك منشي است به من ارزاني دار...»(گاتها هات ۴۳ بند۱)

«...پروردگارا مرا به سوي راستي و پاكي كه نهايت آرزوي من است رهبري كن تا با پيروي از آرمئي تي مظهر ايمان و محبت به رسايي نايل آيم.» (هات ۴۳ بند ۳)
«... آرمئي تي نور محبت و ايمان را در دل رادمردان روشن كرده آنان را به سوي حقيقت رهبري خواهد كرد.» (هات ۴۳ بند ۶)
آرمئي تي چون نماد مهر و محبت، عشق و پاكي، ايمان به خدا و فكر رسا است پس به هنگام ترديد و دودلي با ياري از او مي خواهيم تا نور ايمان و عشق به خدا را در دل هاي ما به وجود آورد و ما را به سوي رسايي راهنمايي كند.
در فرهنگ زرتشتي شش فروزه و صفت بين انسان و خداوند مشترك است به گونه اي كه انسان مي تواند با بهره مندي و به كارگيري هر يك از اين صفت ها به اهورامزدا نزديك تر شود. در بين اين ويژگي ها چهارمين صفت و فروزه سپنته آرمئي تي نام دارد كه در فارسي به سپندارمذ و اسفند تبديل شده و به معني عشق پاك و آرمان مقدس است و از آنجا كه عشق، فداكاري، مهر، محبت، ايثار و از خودگذشتگي همواره با نام زن و مادر همراه بوده است به همين روي در ايران باستان برابر شدن روز سپندارمذ از ماه اسفند را جشن مي گرفتند و آن را اسفندگان مي گفتند.

ابوريحان بيروني در كتاب آثارالباقيه آورده است:«اسفندارمذ فرشته موكل بر زمين است... روز سپندارمذ در ماه سپندارمذ به جهت يكي شدن نام روز و ماه، عيد زنان بوده است و مردان به زنان هديه مي دادند و هنوز اين رسم در شهرهايي چون اصفهان، ري و پهله (ناحيه مركزي و غرب ايران) باقي مانده است و به فارسي مزدگيران گويند.» چنانكه بيروني نيز اشاره كرده است سپاس و ستايش مادران و زنان از ويژگي هاي اسفندگان است. در اين روز مردان و فرزندان با برگزاري مراسم شادمان و هديه دادن از محبت و مهر مادران سپاسگزاري مي كنند. در اين روز زنان و مادران لباس نو مي پوشند و انجام كارهاي خانه بر عهده پدران و فرزندان است. در اوستا مجموعه نوشته هاي دين و آئيني نيز بارها به زنان پارسا و نيك، درود فرستاده شده و جايگاه و مقام بلند معنوي براي آنها آرزو مي شود.»
«... از بين زنان و مردان، كسي كه برابر آئين راستي ستايشش بهتر است، مزدا اهورا از آن آگاه است. اينگونه زنان و مردان را ما مي ستاييم.... اين زمين را با زناني كه بر روي آن زندگي مي كنند مي ستاييم. اي اهورامزدا، مي ستاييم زناني را كه در اثر درستكاري و راستي نيرومند شده اند.... ما مي ستاييم مردان و زنان نيك انديشي را كه در هر كشور با وجدان نيك بر ضد بدي قيام كرده يا مي كنند.... كدبانوي خانه را كه اشو و سردار اشو هستند مي ستاييم.زن پارسايي را مي ستاييم كه بسيار نيك انديش، بسيار نيك گفتار، بسيار نيك كردار، فرهيخته و ياري رسان شوهر خود و اشو باشد. اي اهورامزدا ما مي ستاييم زنان ياري رسان را...»و از سوي ديگر سپنته آرمئي تي در نقش مادي خود نگهبان زمين شناخته مي شود و اين به دليل برخي ويژگي هاي مشترك زمين با زن مانند زايندگي، فروتني، مهرباني، بردباري و مهر و محبت شايسته است كه روز سپندارمذ، روز زن و زمين ناميده مي شود.پس اين روز كه هم اكنون در گاهشماري خورشيدي با روز بيست و نهم ماه بهمن برابر شده است براي گراميداشت زمين و زن جشن گرفته مي شود.اسفندگان روز مادر، روز زن و زمين و روز گراميداشت همه فروزگان پسنديده و نيكوي انساني در كيش زرتشت است و اكنون شايسته است ما نيز چون نياكان فرزانه خود اين جشن فرخنده را برگزار كرده و از مهر و مهرباني همه مادران و بانوان ايران زمين سپاسگزاري كنيم.»
------------------------------------------------
+نسک نوروز تا نوروز/دکتر کوروش نیکنام
+نسک جشنهای ایرانی/دکتر پرویز رجبی
+روزنامه شرق

2005-02-15T12:31:00.000-08:00

قرص بالدار ، نماد مقدس مشترک بین تمدن های باستانی

مقدمه :
قرص بالدار یکی از نقوش و نمادهای باستانی است که حتا امروزه هم به عنوان نمادهای گرافیکی در بسیاری از مناطق دنیا دیده میشود.نشان آن در دنیای باستان ، دایره ای با بالهای گشوده بود که گاهی با پیکره انسان در وسط آن ، تصویر میشده است. ریشه های اصلی این نماد را میتوان در تمدنهای باستانی ایران ، میان رودان(بین النهرین) ، و مصر یافت.این نماد در اصل برای مردم آن زمان به منزله رابطه ای میان جهان مادی و معنوی بشمار می آمده است به همین دلیل از آن برای تزیین بناها و متبرک ساختن موضوعهایی که مبوط به امر سلطنت و مذهب بوده به وفور استفاده میشده است.نماد قرص بالدار در تمدنهای نام برده با اندکی تغییر دارای وجوهی مشابه است که خود گواهی برا ارتباط فرهنگ و اجتماعی بین این سرزمین هاست.

قرص بالدار در ایران :

یکی از پرمعناترین نقوش عصر هخامنشی ، نقش قرص بالدار خورشید است که مفهوم معنوی آیین زرتشتی را به خوبی نشان میدهد، مفهومی که در اوستا از آن به عنوان حامی جهان که در همه جا حضور دارد و همه چیز زیر سلطه پر توست ، همان فروهر است.در تخت جمشید و جاهای دیگر مظهر قدرت معنوی است که حامی شاهان ایرانی بوده و همیشه بالای سر پادشاهان و جایی که برتخت مینشستند یا تاج گزاری میکرده اند ترسیم میشده است. واژه فَروَهر با مفهوم دفاع و ایستادگی مربوط است و فروشی درچم دلاور و برجسته است.علت این نامگزاری را باید در وظایف دفاعی عمومی بر ضد اهریمن و اعمال دلاورانه ی فروشی ها در دفاع از خویشاوندان و نزدیکان دانست . در آغاز ، تنها دلاوران و پرهیزکاران و بزرگان دارای این نماد بودند ولی بعدها مردمان نیز دارای فروهر شدند.
این نیرو در اوستا فره وَشی و در سایر متون با نامهای فروتی ، فروهر، فرود، فرور آمده و خود زرتشتیان آنرا فَروَهر مینامند.سیزدهمین یشت اوستا نیز به نام فروردین یشت به این نیرو اختصاص دارد.فروهر از واژه "فر" در چم(=معنی) پیش و "ور" در چم نگاهداری کردن و پوشانیدن است و به این مفهوم است که پیش از هر انسانی فروهر او قبلا آفریده شده و پس از مرگ به عالم بال میرود. این فره وشی ها به باور ایرانیان باستان ، ده روز به آخر سال مانده برای دیدار خان ، مال و بستگان خود از آسمان به زمین فرود میآیند و از برکات خود خانه آنان را پر میکنند.(1)
قرص بالدار یا فروهر ایرانی در برخی موارد همراه با پیرمردی در وسط آن تصویر میشود که گل نیلوفر آبی یا حلقه ای دردست دارد.غربیان به اشتباه این نگاره را ، تمثال اهورامزدا میدانند که درواقع فرضیه ای کانلا غلط و نادرست است ، زیرا که فروهر مانند روان نادیدنی است و نمیتوان برای آن پیکره و شکلی ساخت از طرفی در آیین مزدیسنا اهورامزدا نه خانه ای در زمین دارد و نه شکلی برای ان متصور شده اند بلکه به منظور آشکار ساختن این نیرو ، آن را به صورت پیرمردی نمایانده اند، چراکه تنها ریش سپیدان و بزرگان سزاوار رهنمایی کردن و پندو اندرز دادن هستند.

قرص بالدار در سومر :
نقش اوتو به معنای خورشید و آن از خدایان باستانی سومر است(2). جایگاه اصلی او در شهر لارسا در معبدی به معنای اِیَبَر به معنای منزلگاه تابناک بوده است.در دوره نئوسومری از اوتو به عنوان پسر نانا (خدای ماه) یاد میشود که خود این موضوع نشانگر تصوری بود که روز ، زاده ی شب پنداشته میشد. اوتو یا لقب دیگر او بابَر به معنای درخشان و تابان نیز هست و این اسم برای نامگزاری اشخاص آن زمان هم به کار گرفته میشده است. در اساطیر باستانی از اوتو به عنوان یاری دهنده کسانی که در معرض خطر و دشواری هستند یاد میشود ، شخصیت اوتو با شمش خدای بابل به مرور بکی میشود. در سومر باستان ، نانا (خدای ماه) نگهبان شهر اور و پسرش اوتو ، خدای خورشید که سامیان آنرا شمش میخواندند، حامی شهرهای سیپار و لارسا بود. هردو خدا باعث محو شدن تاریکی بودند .بنا به باور سومریان باستان ، به همان صورت که ماه (نانا) ماههای سال را پدید می آورد ، خورشید روزها را خلق میکرد .اوتو هر ورز صبح از درهای آسمان مشرق ظاهر میشد و در زیر گنبد فلک شروع به سفر خود میکرد تا در شب دوباره داخل درهای آسمان غرب ناپدید شود.او در حالی که نور و گرما میخشید سرچشمه عدالت و داگری در میان مردمان بود ، اوتو در شکل انسانی خویش به صورت مردی نشان داده میشد که پرتوهای خورشید به صورت اشعه هایی از پشت شانه های وی ساطع بود و در شکل غیر انسانی به صورت قرص بالدار به نمایش در می آمد.

قرص بالدار در بابل :
شمش یا شاماش ، خورشید – خدای بابل است که ریشه نام او ار حروف SMS میباشد که ریشه ای سامی دارد و به مفهوم خورشید است.اولین بار نام این خورشید (خدا) در متون آکادی پیش ساگونی(3) درمیان اسامی مختلف اشخاص دیده شده است. با مطالعه اسامی که برای نامگزاری اشخاص استفاده میشده مانند اومی- شمش (شمش مادر من) چنین به نگر میرسد که این خدا ، یک خدای مونث بوده است و احتمال دارد که تاثیر خورشید – خدای سومری یهنی اوتو سبب شده که شمش به هیبت خدایی مردانه روی مُهر یا لوحهای سنگی باستانی دیده شود.
شمش آکادی به عنوان خدای دادگری و ایزد کیهان شناخته میشد و از اهمیتی ملی و عمومی ، تحت عنوان خدای بهشت و زمین برخوردار بود.اما در لیست خدایان دیگر ، هیچ گاه در مقام خدایی اصلی یا عالی قرار نگرفت ، میزان محبوبیت شمش را میتوان از نامگزاری اشخاص که از ام او برخوردارند ، مهر های استوانه ای و مقادیر قابل ملاحظه ای سرودها و نمازهایی که برای نیایش و احترام او خوانده میشد ، دریافت.
برای مردم باستان شمش(خدا) حامی منافع طبقه زحمتکش و فقیر بود و به آنان یاری میرساند. پدیدار شدنش درصبح ، زندگی را تجدید حیات میبخشید و به همان صورت که در آسمان اوج میگرفت تمام موجودات زنده را زیر نگر داشت،او از تمامی دریاها و کشورها میگزشت و بادانش جهانی خود تمامی زبانها را میفهمید.شمش جنگجویی تمام عیار بود در متون نئو – آسوری از او به نام خدای بهشت ، زمین و تمام موجودات بشری یاد میشود.شمش در حماسه گیلگمش(4) نزدیکترین خدا به اوست.گیلگمش در طول سفر افسانه ایی خود تماما متکی به خدای خورشید است و در همه مراحل راه از او کمک میخواهد.
شخصیت خورشید ، خدای شمش به مرور با خورشید ، خدای سومری یعنی اوتو یکی میشود و در نهایت در دوره نئو آسوری با خدای آشور پیوند و ارتباطی نزدیک میابد.

قرص بالدار در آشور :
آشور خدای ملی آشوری ها و ایزد جنگ و نگاهبان و عادی سلاطین رزم آوران بوده که به آنان فتح و پیروزی عطا کرده و از تخت و تاج ایشان نگداری می کرده است. پس از پیروزی قوم آشور بر بابل(5)، آشور نیز بر ماردوخ (مردوک) و دیگر خدایان بابلی تفوق یافت و خدای سرسله ی پایتخت آشور شد.بدین ترتیب با افزایش قدرت سیاسی آشوری ها ، ایزد آشور در میان خدایان دیگر تبدیل به خدایی اصلی شد ، در حالی که شخصیت و ویژگی دیگر خدایان چون انیل(ایزد زمین) و آنو(ایزد آسمان) و شمش را به خود گرفت. عبادت و پرستش ایزد آشور در میان رودان تا سه سده پس از میلاد ادامه یافت.
پادشاهان آشوری تصویر خدای آشور را روی نگین انگشتری ها و نیز بر پیشانی ابنیه و قصور و معابد خود منقوش و منقور میکردند.دایره(قرص) درنشان خدای آشور ، نماد ابدیت و جاودانگی است ، گستردگی بالها نشان گر حضور همیشگی خداست ، و پیکره انسانی نماد خرد یا آگاهی است.

قرص بالدار در مصر :

در مصر ، کیش خورشید – خدا در مقایسه با آیین و اساطیر سومری و اکدی هم ارز خود ، جایگاهی به مراتب بالاتر را اشغال میکرده است.خورشید مهمترین و اصلی ترین خدای مصریان بود و نامهای بسیاری داشت و در روایات مختلف کارهای متفاوتی را بدو نسبت داده اند.خورشید در اوج آسمان "رع" خوانده میشد که خدای بزرگ هیلوپولیس بود و هنگامی که به سان پیرمردی غروب میکرد آتوم نام داشت. "هیلوپولیس" مرکز اصلی آیین رع بود.دراین زمان به القاب شاهان فراعنه برمیخوریم که نشان میدهد پادشاه پسر رع است.در مجسمه فرعون "خافَر" یا "خَفرَع" ، هوروس را به شکل شاهینی ترسیم کرده اند که از سر فرعون محافظت میکند. بمرور با ترکیب هوروس و رع ، رع هَراختی پدید آمد.این حالتهای ترکیبی اسامی خورشید مثل رع ، آتوم یا رع هراختی نشانگر تکثر صورتها و کوششهایی بود که به منظور جمع کردن جنبه هایی از خورشید خدای آفریننده در یک نام بود.( شاید برای دست یابی به سیاست یگانه پرستی!)
در حالت انتزاعی تر هوروس خورشید(خدا) به شکل قرص بالداری نمایش داده میشد که مارهای مقدس کبرانشان خدا بانوی مصر سفلی و علیا(نخبت) ، از دو طرف آن محافظت میکنند.
در روایات باستانی مصر ، خورشید هربامداد به سان گوساله ای از ماده گاو آسمان زاده میشد و شبانگاه بانوی آسمان اورا میبلعید تا بامداد، دیگر بار او را بدنیا آورد.

نتیجه گیری :
مردم باستان ، شاهین(عقاب) را تیز پروازترین و قدرتمندترین پرندگان آسمان میدانستند و برای آن احترام و تقدسی خاص قایل بودند. برای آنان خورشید هم چون الهه ای بود که سرچشمه نور و باروری بود، مصریان خورشید را آفریننده جهان و انسانها نخستین را فرزندان او میدانستند.ایرانیان باستان نیز خورشید را سپاس میداشتند اما نه به عنوان خدا بلکه به عنوان یکی از آفریده های مفید اهورامزدا ، در اوستا بخشی به نام «خورشید یشت» برای ستایش خورشید وجود دارد.و همچنین خورشید یکی از نمادهای ایزد مهر(میترا) نیز به شمار میرفت.
-----------------------------------
1- این همان رسمی است که ایرانیان و غیر زرتشتیان از آن به عنوان خانه تکانی نام میبرند و چند روز مانده به تحویل سال نو به تمیز کردن خانه های خود میپردازند.
2- نقش اوتو (خدا) ، مربوط به دوره آکادی است.
3- سومر در حدود 3000 پ.م اکد را زیر نفوذ و سیطره خود داشت تا اینکه با فتح آن بدست سارگون ، پادشاه سامی اکدی در سال 2316 پ.م با اکد دولت واحدی به نام سومرواکد را تشکیل داد . به دوره قبل سارگون ، دوره پیش سارگونی گویند.
4- گیلگمِش پادشاه و قهرمان افسانه ایی شهر اوروک (سومر) در هزاره سوم پ.م بوده است.
5- به احتمال این دوره زمان هجوم آسور بانیپال پادشاه آشور به بابل بوده که کوروش شاه آن را شکست داده و مردوک را گرامی داشت.

برداشت این جستار تنها با ذکر آدرس اینترتی تارنگار عرب ستیزی مجاز میباشد(دانیال.پ)

2005-02-09T23:30:00.000-08:00

تاریخچه پزشکی ایران باستان (2)

قوانین پزشکی در ایران باستان:
رعایت بهداشت آب و محصولات کشاورزی و از بین بردن هرچیزی که سبب بیماری مردم میشده است بر عهده حکمرانان بود. در ایران تشکیلات منظمی وجود داشت و پزشکان مجبور بودند از قوانین و دستورهای واحدی پیروی کنند. به رئیس پزشکان "دروستبد" گفته میشد که وزیر بهداشت و درمان بود.آتروان به کسانی گفته میشد که آمار پزشکی را میگرفتند ، یا در تاریخچه ی بیماری ها پژوهش میکردند. پزشکان باید هنگام کار پارچه ای را به صورت میبستند که به آن پنام میگفتند.
قوانین پزشکی ایران باستان را سری الگود (تاریخ پزشکی ایرن) ، با فرمان پر آوازه "حمورابی" بابلی سنجیده است. دلیل این امر ، تعیین حق درمان ، دادن جواز کار به پزشکان و مجازات پزشکانی بود که مرتکب خطا میشدند.

میزان مزد پزشکان :
مزد پزشک در برابر هریک از طبقات جامعه رعایت میشد ، و مردم حق درمان را بنابر توانایی خود میپرداختند. برای درمان پادشاه و خانواده سلطنتی ، درشکه چهار اسبه ، روسای لشکری ، استادار و فرمانداران ، یک اسب و بازرگانان یک شتر ، کشاورزان یک گوسفند و یا معادل آن سکه های رایج و برای مردم تنگ دست رایگان درمان میشدند.

اخلاق پزشکی :
یک پزشک باید نیک آموخته و در فن خود مهارت کامل داشته باشد ، از ویژگی داروها به خوبی آگاهی داشته باشد و پیوسته در پی کامل کردن دانش خود باشد.به شکایت بیمار گوش کند و در دردشناسی استاد باشد. پزشک باید شیرین زبان ، نجیب ، صبور ، قانع ، فروتن و قابل اعتماد باشد. هرگز برای مزد بیشتر دوره بیماری را افزایش ندهد.

حق پزشک :
محل زندگی ، وضع لباس و خوراک پزشکان باید خوب کافی و تمیز باشد ، هریک دارای یک اسب تندرو باشند تا در هنگام خطر به کمک بیمار بشتابند ، پزشکان همیشه باید به مقدار زیاد دارو و وسایل همراه خود داشته باشد.

دانشگاه گندی شاپور :
دانش پزشکی نه تنها در ایران باستان ، بلکه در تاریخ پزشکی جهان با دانشگاه گندی شاپور خوزستان پیوند ناگسستنی و استوار بود. این دانشگاه یک مرکز علمی تحقیقاتی پزشکان ایرانی پهلوی زبان و مسیحیان ایرانی سریانی زبان بود. این مرکز علاوه بر دانشکده پزشکی که بیمارستانهای وابسته به خود را داشت ، دانشکده ای برای نجوم و رصدخانه ای هم در کنار خود داشت ، زیرا از ستاره شناسی نیز برای درمان استفاده میشد. مکتب پزشکی دانشگاه گندی شاپور دنبال رو مکتب پزشکی سینایی – مغانی مادستان ایران زمین بود ، که به وسیله مغان فرزانه اداره میشد.
در زمان خلافت مامون عباسی بیت الحکمه ی معروف یا دانشگاه بغداد از دانشگاه گندی شاپور الگوبرداری و پایه گزاری علمی دانش پزشکی در دانشگاه بغداد شد.

جشن سپندارمذگان :
درمیان جشنهای بزرگ ایران ، سپندارمزدگان جشن اَمشاسپند سپندارمذ ، مهین فرشته نگهبان زمین است. این جشن هرسال پنچم اسفند برگزار میشد و درطی آن کارهایی برای دفع آسیب گزندگان صورت میگرفت. سپندارمذگان «روز پزشکی» هم میدانستند. ابوریحان بیرونی در شرح جشنهای ایرانیان ، درباره سپندارمذگان میگوید :
روز پنجم از ماه اسفند ، به سبب اتفاق این دو اسم با هم ، خرد و شکیبایی است.مردم در این روز دانه های مویز و انار کوبیده را خشکاخشک میخورند و میگویند که پادزهر و دفع آسیب و گزش همه خرفستران (گزندگان و خزندگان) است.این جشن نویده روییدن گلهای بهاری است که نخستین آن گل بیدمشک میباشد.سالها قبل پرستاران ایرانی از استاد پورداوود خواستند که روزی را برای سپاس از مقام پرستار برگزیند ، که هیچ گونه وابستگی به کشورهای دیگر نداشته باشد و با سنتهای ایران باستان در ارتباط باشد او روز پنج اسفند را به عنوان روز پرستار ، و گل بیدمشک را سمبل پرستاری در ایران پیشنهاد کرد ، که مورد استقبال فراوان پرستاران قرار گرفت .

+دانش و مردم /شماره 3و4/سال پنجم

2005-02-05T01:50:00.000-08:00

تاریخچه پزشکی ایران باستان(بخش نخست) :

نخستین ریشه واژه پزشکی در ایران باستان "بیشه زه" به معنای «آسیب زدا» است، این واژه در پهلوی بشیه زک و بعدها به پزشک تبدیل شد. در اَردیبهشت یشت پزشکان ایرانی به پنج دسته تقسیم میشدند ؛
داتو بیشه زه یا داد پزشک : پزشکانی بودندن که در زمان شیوع بیماریهای واگیر دار مردم را با اصول بهداشت آشنا میکردند.
کرتو بیشه زه یا جراح : پزشکانی بودند که مسئول بستن استخوانهای شکسته ، اصلاح جابجایی استخوان ، دوختن و قطع کردن عضو آسیب دیده بودند.قدیمی ترین عمل جراحی به وسیله تاریخ ایران ،ازطریق شاهنامه است ، درشاهنامه نخستین عمل جراحی روی رودابه برای زاییدن رستم انجام گرفت ؛
بیامد یکی موبد چیره دست ....... مران ماهرخ را به می کرد مست
بکافید بی رنج پهلوی ماه ........... بتابید مر بچه را سر ز راه
چنان بی گزندش برون آورید ....... که کس در جهان این شگفتی ندید

اشو بیشه زه یا اشو پزشک :
آسیب زدایی به وسیله اشویی (راستی و پاکی).درشاهنامه ی فردوسی از نوش دارو ، زخم بندی و بخیه زدن زخمهای عمیق خنجر و تیر و شمشیر سخن زیاد به میان آمده است.سینای حکیم پور، پسر "اهوم ستوت" ، پزشکی بود که در دوره خود از حکمت و دانش بی نظیر بود و شاگردان زیادی را آموزش میداد.بعد ها از وی در شاهنامه به نام سیمرغ یاد شد که زخمهای رستم را در جنگ با افراسیاب درمان میکرد. در منطق الطیر عطار هم از سیمرغ به عنوان پزشک بزرگ یاد شده است که صد شاگرد داشت و به آنان فلسفه ، پزشکی و نجوم می آموخت ، شاگردان او در سراسر جهان پراکنده شدند و به آموزش پزشکی و درمان پرداختند.
شهاب الدین سهروردی دررساله «صفیر سیمرغ» می گوید:
صفیر او خفتگان را بیدار کند ، سایه ی او درمانگر دردها و رنجهاست.سینا از واژه "سئنه" گرفته شده است که همان سیمرغ است و خاندان پزشکی در ایران ه این نام خوانده میشدند. مسیحیان سریانی ایرانی سیمرغ را جبرئیل نامیدند و تا آنجا پیش رفتند که او را مظهر روح القدس دانستند.
سینا یا سئنه با قوم سایینی هم ریشه است ، وجود کوهستان سایین در منطقه اورال و آلتابی به معنای کوه شاهین یا سیمرغ والموت آشیانه سیمرغ است.
سینا از اسمهای رایج هندو ایرانی ( آریایی) ، به ویژه در میان سکایان شرقی است و توتم نیاکان هخامنشی شاهین بوده است .سیمرغ مرغی است که از خرد و منطق بهره کافی دارد و در حقیقت به مفهوم فلسفی عنقاست که مظهر خرد بزرگ است.
سیمرغ رودابه را به هنگام زاییدن رستم از درد میرهاند و رهنمودهای او به زال هم پزشکی است و هم ایزدی :
بیاور یکی خنجر آبگون/ یکی مرد بینادل و پرفسون/ نخستین به می ماه را مست کن/زدل بیم و اندیشه را پست کن/تو بنگر که بینادل افسون کند/به صندوق تا شیر بیرون کند/بکافد تهیگاه سرو سهی/نباشد مر او را از درد آگهی/وزو بچه شیر بیرون کشد/همه پهلوی ماه در خون کشد/واز آن بدوزد کجا کرد چاک/ز دل بیرون کن ترس و تیمار باک/گیاهی که گویمت با شیر و مشک/بکوب و بکن هرسه در سایه خشک/بساو و برآلای و بر خستگیش/ببینی همان روز پیوستگیش/بدو مال از آن پس یکی پر من/خجسته بود سایه فر من( فردوسی بزرگ)
در این نه بیت تمام روشهای سزارین شرح داده شده است سزاوار است آن را رستمیک یا رستمین بنامیم چراکه این روش از ایران به یونان برده شد سپس بعد ار زایمان سزار با همین روش آنرا سزارین نامیدند که هم اکنون با این نام در واژه نامه پزشکی ایران وارد شده است.
اورور بیشه زه یا اورو پزشک : پزشکانی بوند که از خواص گیاهان آگاه بودند و به وسیله گیاهان بیماران را درمان میکردند. نخستین پزشکی که به وسیله گیاه بیماران را درمان کرد پور آبتین بود.
در بندهش آمده است: «هربیماری را یک گیاه درمان بخش است و و هردارویی را آفریدگان، برای از بین بردن درد میخورند.اهورامزدا ده هزار گیاه درمان بخش بسود بشر آفرید و به آب خاصیت شفادهندگی داد.»
اهورا مزدا فریدون را از خواص نباتات و گیاهان درمان بخش اگاه ساخت و فریدون بسیار از بیماری هارا نابود کرد و از خواص میلیونها گیاه و نباتات باخبر بود.(ناسخ التواریخ)
هوم ، پزشک بزرگ و کاشف گیاه هوم بود که به نام خود نیز معروف شد.درتمام یشت بیستم از خواص گوناگون فشرده این گیاه صحبت میشود.( یشت بخشی از کتاب اوستا است)و فردوسی هوم را عابدی مینامد که در زمان کی خسرو در کوهی مسکن داشت.
در هردو آیین بودایی و ایرانی با فشرده هوم و شیره آن نوشابه ای شفابخش میساختند و در نوشته های ایرانی به آن هوما و در نوشته هندوان به آن سوما میگفتند در هوم یشت که جز یسناهاست ( 9-11) این گیاه مقدس نامیده شده است و جمشید و فریدون و تریت که هرسه پدران پزشکی ایران به شمار می آمدند از شیره آن استفاده میکردند.
هشتاد نوع داروی گیاهی و مایه های میوه ایی در دانشگاه گندی شاپور به کار میرفت.ایران یکی از کشورهای گیاه پزشکی بشمار می آید، درکتابهای عربی و یونانی نام ایرانی گیاهان باید نوشته میشد ، چه این نوشته از خود ایرانیان و اقوام دیگر بود.

مانتره بیشه زه یا مانسره پزشک :
این نوع درمان به وسیله مغان فرزانه ی مادستان انجام میشد، مغی که مانتره درمان میکرد چنانکه در یسنای 9، 31،44 امده است ، اهوبیش نام داردکه بدرستی به معنای درمانگر زندگی است (اهو: زندگی ، بیش: پزشک) ، همین واژه بعدها به پزشک زندگی برگردانده شد.مانتره درمانی از ویژگی پزشکی مغان بود.

نوشتار بعدی در مورد قوانین پزشکی خواهد بود.

2005-02-02T08:05:00.000-08:00

تهاجم تازیان و حوادث پس از آن(2)

نخستین ضربتی که به علامت نارضایتی ایرانیان بر پیکر حاکمیت عرب وارد آمد و جهان اسلام آن روز را سخت شگفت زده ومتحیر نمود ، کشتن خلیفه دوم اسلام عمر ابن خطاب بود که موقع نماز درمیان مسجد ، با خنجری آب دیده بدست یک ایرانی اصیل و از جان گزشته اتفاق افتاد.
و این نخستین زنگ خطری بود که در همان دهه های تسلط عرب بر کشور ایران به صدا در آمد ، و تازیان که مست از باده غرور بودند به سختی تکان داد.این جوانمرد ایرانی نامش فیروز (پیروز) بود که تازیان اورا ابولولو مینامیدند و از بد حادثه در طول زندگانیش دوبار اسیر شد نخست در جنگ ایران با روم و دگر با هامگامی بود که تازیان به جنگ با رومیان او را دوباره اسیر کردند.
روزی عمر ابن خطاب خلیفه مسلمین او را میبیند و از او سوال میکند که از هنرهای زمان چه میداند ؟ او پاسخ میگوید : انواع کارهای دستی درودگری ، آهنگری کنده کاری و نقاشی.
عمر گفت چنین شنیده ام که گفته ای میتوانی آسیابی بسازی که با نیروی باد گندم را آس کند. فیروز میگوید آری چنین است .
عمر میپرسد میتوانی چنین آسیایی برایم بسازی ؟
فیروز درجواب میگوید ای خلیفه بزرگ اگر زنده باشم برایت آنچنان آسیایی خواهم ساخت که تمام مردم در شرق و غرب عالم در باره اش گفتگو کنند.
و عمر در همان موقث به همراهانش میگوید این غلام با این سخن مرا سخت هراسان کرد .
قضا چون زگردون فرو ریخت پر........همه عاقلان کور گردند و پر
قتل عمر دوسال پس از جنگ نهروان که ان جنگ اخرین ستیز میان تازیان و ایرانیان بود ، اعراب آن جنگ را فتح الفتوح نامیدند . زیرا پس از آن جنگ شیرازه کشور ساسانی از هم پاشید و تازیان بر قسمتهای اصلی ایران دست یافتند.
پس از دوسال اسیران تازیان اسیران ایرانی را که مانند حیوان به هم قفل زنجیر کرده بودند به شهر مدینه می اوردند فیروز که دل خویش را در گرو عشق ایران و ایرانی داشت و روزهای زیاد شاهد شکنجه و آزار اسیران بود تصمیم گرفت به تلافی جور و ستمی که بر ایرانیان وارد میشد ، خلیفه اسلام را از پای درآورد.او خنجری داشت دوسویه که دسته کارد در وسطش قرار داشت آنروز ان را زیر شالش پنهان نمود و به مسجد آمد.هنگامی که عمر به عنوان امام جماعت جلوی صف نماز گزاران قرار گرفت فیروز به سرعت خنجرش را کشید و همه قدرت شش ضربه کاری بر بدن عمر وارد نمود.یکی از زخمها که زیر ناف وی وارد شده بود بسیار عمیق و مهلک بود که از همان زخم جان کاه به هلاکت رسید.فیروز آن رشید مرد ایرانی که میخواست با این اقدام گوشه ای از درد و رنجی که به وسیله ستمگران به هم وطنانش وارد شده بود به یاد سران تازه به دوران رسیده تازی بیاورد ، تابلکه برایشان درس عبرتی بشود.
از آن روز که فیروز عمر را به قتل رساند تا هنگامی که ابومسلم مرد رشید خراسان در مقابل بنی امیه قیام نمود و سلسله انان را برانداخت کمتر از یک قرن میگزشت که در نظر تاریخ فقط یک لحظه است و در این فاصله بیش از شش نهضت ایرانی برضد تازیان در سراسر ایران بپا گردید.
که همه آنان با تیغ بیداد ستمگران تازی از پای درآمدند.آری با تیغ همان مردمانی که شعار برابری و برادری میدادند.

2005-01-28T14:17:00.000-08:00

جشن سده

سده جشن ملوک نامدار است..........زافریدون و از جام یادگار است
واژه سده: بيشتر دانشمندان نام سده را گرفته شده از صد مي دانند. ابوريحان بيروني مي نويسد: “سده گويند يعني صد و آن يادگار اردشير بابكان است و در علت و سبب اين جشن گفته اند كه هرگاه روزها و شب ها را جداگانه بشمارند، ميان آن و آخر سال عدد صد بدست مي آيد و برخي گويند علت اين است كه در اين روز زادگان كيومرث، پدر نخستين، درست صدتن شدند و يكي از خود را بر همه پادشاه گردانيدند” و برخي برآنند كه در اين روز فرزندان مشي و مشيانه به صد رسيدند و نيز آمده : “شمار فرزندان آدم ابوالبشر در اين روز به صد رسيد .”
نظر ديگر اينكه سده معروف، صدمين روز زمستان از تقويم كهن است، زمستان در تقويم كهن 150 روزه و تابستان 210 روزه بوده است و برخي گفته اند كه اين تسميه به مناسبت صد روز پيش از به دست آمدن محصول و ارتفاع غلات است.
زنده ياد استاد مهرداد بهار معتقد است كه واژه سده از فارسي كهن به معني پيدايش و آشكار شدن آمده و آن را برگزاري مراسمي به مناسبت چهلمين روز تولد خورشيد (يلدا) دانسته و مي نويسد: … جشن سده سپري شدن چهل روز از زمستان و دقيقا در پايان چله بزرگ قرار دارد. البته به جشني ديگر كه در دهم دي ماه برگزار مي شده و كمابيش مانند جشن سده بوده هم بايد توجه كنيم كه در آن نيز آتش ها مي افروختند. اگر نخستين روز زمستان را پس از شب يلدا – تولد ديگري براي خورشيد بدانيم، مي توان آنرا هماهنگ با جشن گرفتن در دهمين و چهلمين روز تولد، آيين كهن و زنده ايراني دانست. (در همه استان هاي كشور و سرزمين هاي ايراني نشين، دهم و چهلم كودك را جشن مي گيرند) و اين واژه “sada” (اسم مونث) كه به معني پيدايي و آشكار شدن است ، در ايران باستان sadok و در فارسي ميانه sadag بوده و واژه عربي سذق و نوسذق (معرب نوسده) از آن آمده است.
پيشينه اسطوره اي پيدايش آيين و جشن سده: از اسطوره هاي جشن سده تنها يكي به پيدايش آتش اشاره دارد. فردوسي مي گويد: هوشنگ پادشاه پيشدادي، كه شيوه كشت و كار، كندن كاريز، كاشتن درخت … را به او نسبت مي دهند، روزي در دامنه كوه ماري ديد و سنگ برگرفت و به سوي مار انداخت و مار فرار كرد. اما از برخورد سنگها جرقه اي زد و آتش پديدار شد. هم در كتاب “التفهيم” و هم “آثارالباقيه” ابوريحان، از پديد آمدن آتش سخني نيست بلكه آنرا افروختن آتش بر بامها مي داند كه به دستور فريدون انجام گرفت و در نوروزنامه آمده است كه : “آفريدون … همان روز كه ضحاك بگرفت جشن سده برنهاد و مردمان كه از جور و ستم ضحاك رسته بودند، پسنديدند و از جهت فال نيك، آن روز را جشن كردندي و هر سال تا به امروز، آيين آن پادشاهان نيك عهد را در ايران و دور آن به جاي مي آورند.”
برگزاري جشن سده:
الف) تا دوره ساساني: فردوسي آنرا به هوشنگ نسبت مي دهد و ابوريحان بيروني و نوروزنامه آنرا از فريدون مي دانند و همچنين رسمي شدن جشن سده به زمان اردشير بابكان منسوب گرديده است، اما در هيچكدام به شيوه برگزاري آن اشاره اي نشده است.
ب) بعد از ساسانيان: مورخان و نويسندگاني چون بيروني، بيهقي، گرديزي، مسكويه و … از شيوه برگزاري جشن سده در دوران غزنويان، سلجوقيان، خوارزمشاهيان، آل زيار و … تا دوره مغول بسيار نوشته اند. از آيين هاي عامه مردم سندي نداريم اما در حضور شاهان، رسم شعرخواني بود و نيز پرندگان و جانوراني به آتش انداخته مي شدند و گياه خوشبو تبخير مي كردند تا مضرات آن را برطرف كنند.
ج) در عصر حاضر: در مازندران، كردستان، لرستان،و سيستان و بلوچستان؛ روستاييان و كشاورزان و چوپانان و چادرنشينان نزديك غروب يكي از روزهاي زمستان (آغاز نيمه يا پايان زمستان) روي پشت بام، دامنه كوه، نزديك زيارتگاه، كنار چراگاه و يا كشتزار آتشي افروخته و بنا بر سنتي كهن پيرامون آن گرد مي آيند بدون آنكه نام جشن سده بر آن نهند.
ولي در كرمان جشن سده يا سده سوزي در بين تمامي اقشار مردم كرمان، مسلمان، زرتشتي، كليمي … رواج دارد كه همه ساله در دهم بهمن ماه برگزار مي شود. در بين چادرنشينان بافت و سيرجان سده سوزي چوپاني برگزار مي شود كه شب دهم بهمن آتش بزرگي بنام آتش جشن سده، با چهل شاخه از درختان هرس شده كه نشان چهل روز “چله بزرگ” است در ميدان ده برمي افروزند و مي خوانند: سده سده دهقاني/ چهل كنده سوزاني/ هنوز گويي زمستاني.
چنانكه از كتاب ها و اسناد تاريخي برمي آيد جشن سده جنبه ديني نداشته و تمام داستان هاي مربوط به آن غيرديني است و بيشتر جشني كهن و ملي به شمار مي آيد و وارث حقيقي جشن سده نه فقط زرتشتيان، بلكه همه ايرانيان اند، ميراثي كه به بسياري از كشورهاي همسايه نيز راه يافت.
+ تارنمای یتا اهو
+ نسک از نوروز تا نوروز

2005-01-24T07:16:00.000-08:00

تهاجم تازیان و حوادث پس از آن

بسیاری از تاریخ نویسان و پژوهندگان در باره علت سقوط ساسانیان و کیفیت زندگی تازیان در آن روزگار مینویسند که : تازیان هنوز از تمدن و فرهنگ و اخلاق انسانی بویی نبرده بودند.
زبان تازی در کام فرمانروایان صحرا از ریگ های تفته بیابان هم خشک تر و بی حاصل تر بود در سراسر بیابانهای فراخ و بی پایان ، اگر نغمه ای میافکند سرود جنگ و غارت بود و نوای راهزنی و آدم کشی.
در آن روزگار تازیان در زیر چادرهای مونین و در میان صحرای خشک ، فقط میتوانستند برای سد جوع به شکار درندگان وحشی که در کویر زندگی میکردند بپردازند ، و با شیر شتر رفع عطش نمایند.
زشیر شتر خوردن سوسمار ......عرب را به جایی رسید است کار
که تاج کیانی کند آرزو .....تفو برتو ای چرخ گردون تفو
ولی در ایران آن عصر ، شهرت و آوارزه دانشمندان و دلیرمردان ( بزرگمهر ، انوشیروان، بهرام چوبین و...) در دنیای متمدن آن روزگار ، زبان زد دربارها و مردمان دیگر کشورها بود. به طور کلی زیان تیره ایرانی ، زبان شعر و ادب ، زبان ذوق و خرد و فرهنگ دوهزار ساله بود. زبان تیره ای بود که از دانش و خرد به قدر کفایت بهرهمند بودند:
تو به صد نغمه ، زبان بودی و دلها همه گوش
چه شنفتی که زبان بستی و خاموش شدی
غالب پژوهندگان وقتی به مرز برخورد عرب و ایرانی میرسند ناگزیر از تاریخ میپرسند که آنهمه تمدن و فرهنگ و بزرگی چه شد ؟که به محض حضور پا برهنگان تازی ، وهمنشینی با تازه مسلمانها آنچنان در تنگنا و مغاک فرو افتادند که همه درخشندگی های اجتماعی و فرهنگیشان تبدیل به سیاهی و مناهی شد!
آنچه از آثار تاریخی برمیآد آنکه : ایرانی متمدن ، شهرنشین و صاحب فرهنگ ، نرم گوی و صلح جو در مقابل زبان خشک و تلخ تازی ها ، سختی و خشنونت بیابانگردها و طی دسیسه های عوامل درونی (سلمان و مرزداران و عده زیادی از موبدان) دچار یک دگرگونی اجتماعی و متقابلا فرهنگی شد که اجبارا به آن تن در داد.
سران عرب واقف شدند که تمدن و فرهنگ و زبان استوار پارسی به آنان مجال نخواهد دا تا در ایران پای بگیرند و زبان ناقص خود را به ایرانیان تحمیل کنند در نتیجه درصدد برآمدند تا با همه قدرت مخرب خود زبان و فرهنگ و سیستم اجتماعی ایرانیان را تضعیف نمایند.به همین جهت در هر شهری که وارد میشدند و به خط و زبان و نسکس که برمیخوردند به سختی با آن به مخالفت برمیخاستند.
چنانکه وقتی "قتیبه ابن مسلم" سردار عرب به خوارزم رسید و و آن درخشندگی زبان غنائی خوارزمیان رادید دستور داد تا هرکس را که به زبان و خط خوارزمی مینویسد و از تاریخ و علوم آگاهی دارد بدون ملاحظه از دم تیغ بگزرانند.با وجود همه فشار ها و سختگیریها مردم خوارزم در مقابل تازیان ایستادند و دست از خط و کتابت خویش برنداشتند.
مردم بخارا که ظاهرا به زور شمشیر مسلمان شده بودند ، و در امور جاری از تابع حکام تازی بودند اما قرآن و نماز را به پارسی میخواندند که سخت خشم عربها را بر می انگیخت.
زمانیکه سعد ابن وقاص سردار عرب بر مدائن پایتخت ساسانی ها تسلط پیدا کرد در انجا به کتابخانه های بزرگی برخورد نمود که در آن ده ها هزار نسک (کتاب) به زبانهای مختلف فهرست بندی شده بود هنگامیکه این وقاص با آنها برخورد کرد نامه ای به مولایش عمر فرستاد که با این همه نسک چه کند عمر ابن خطاب در پاسخ وی نوشت : که نسکهارا به آب بیافکن و یا در آتش بسوزان ، زیرا خداوند برا ما قرآن را فرستاده که برای هدایت و راهنمایی مسلمانان کافیست. سردار عرب که در تمام عمرش ، جز نهب و غارت و کشتار کار دیگری را نمیشناخت و طبیعتا اهل علم و ادب نیز هم نبود ، نه سواد داشت و نه کتاب را چیز مفیدی میدانست دستور داد تا با پیروی از دستور مولایش تمام نسکها را به آب بیافکنند و یا در آتش بسوزانند.بدینگونه بود که زبان تازی با پیام تازه برادری و برابری و نشان دادن راه بهشت به ایرانیان به جامعه متحیر و درعین حال از هم پاشید ایران رخ نمود ، و هر باور و نگر مخالفی را با شمشیر آخته به دوزخ و آتش جهنم حواله نمود.بدین طریق زبان خسروان و موبدان و اندرزگویان بتدریج درتنگنای خاموشی فرو رفت ، ولی تازیان با آنهمه خشونت هرگز نتوانستند درخشندگی و جلادت زبان پارسی را از بین ببرند.
ادامه این جستار پس از نوشتاری در مورد جشن سده پیگیری میشود.

2005-01-20T01:11:00.000-08:00

جنبشهای ضد فئودالی ایرانیان در اوایل خلافت عباسی

با فروپاشی شاهنشاهی ساسانی نظام اجتمائی ایران که در حال انتقال به بورژوائی بود بر افتاد و نظامی بسیار عقب افتاده و ابتدایی که تازیان جهاد گر از ژرفای بیابانهای عربستان با خود آورده بودند برقرار شد .نظام پسندیده جهادگرانی که ایران و عراق را به تصرف خود در آورده بودند براستی نظامی شبه برده داری بود.
نظامی که در ایران پس از تهاجم تازیان بر ایران حاکم شد ایران را تازمان قبل ماد به عقب بازگرداند .تنها قیام ابومسلم خراسانی بود که امیدهایی را در ایران پدید آورد ، که شوربختانه با مطالبات فئودالی همخوانی نداشت. البته این نکته گفتنی است هم اکنون ابومسلم از این جهت دارای ارزش و نامی است که 600 تازی را از لب تیغ خود گزراند. پس از او :

استادسیس :
نخستین تلاشی که در مقابله با نظام فئودالی نوین ، نهضتی بود که به رهبری دو بزرگمرد ایرانی ، یکی استادسیس از خراسان و دیگری حریش از سیستان به راه افتاد. بنا بر گزارشها ( تاریخ یعقوبی) در سال 142 استادسیس در بادغیس به پاخاست ( اکنون در مرکز افغانستان). مردم بادغیس خراسان و سیستان همه با او بودند.وی به مرورود حمله برد و «اجشم مرورودی» را کشت ، و مردم مرورود ( تازیان) را به قتل رساند.
افسرانی چون معاذ ابن مسلم ، جبرئیل ابن یحیا و حماد ابن عمرو و ابوالنجم سیستانی و داود ابن کراز را شکست داد . دستور مقابله با استادسیس را خلیفه عباسی به خازم ابن خزیمه ( یکی از سرهنگان تازی ارتش عباسی) سپرد و به پسر ولیعهدش مهدی که در آن هنگام در نیشابور بود دستور فرستاد که همه گونه همکاری را با خازم ابن خزیمه به عمل آورد . یک نیروی 28 هزار نفری همراه خازم بودند .ترارخداه از شاهزادگان سرق سغد نیز همراه خازم بود ، سلاح مردان استادسیس بیل و تبر و ریشه و چوبدستی بود.
مورخان تازی که علاقه به شرح پیروزیهای پیاپی سپاه وحشی اسلام دارند ، درباره چگونگی جنگهای استادسیس و شعارها و اهداف او سخنی به میان نیاورده اند.این شیوه ای است کهنسبت به همه قیامها و جنگهای ایرانیان از زمان فتوحات تازیان به بعد در همه نوشتارهایشان به چشم میخورد.
گزارش جنگهای استادسیس با تازیان ، رشادتهای مسلمانان را در برمیگیرد ، و در نهایت به آنجا میرسد که پس از سه سال و کشتار بیش از هفتاد هزار تن از روستائیان شورشی توسط خازم ابن خزیمه و اسارت بیش از بیست هزرا تن از یاران استادسیس در نهایت وی به محاصره خازم ابن خزیمه در آمد و در طی کذاکراتی که با خازم انجام داد قرار شد سی هزار تن از یارانش کشته و یا اسیر نشوند. در گزارشها و اسناد تاریخی آمده است خازم یاران استادسیس را بخشود تا به روستاهایشان برگردند. استادسیس را خازم به بغداد فرستاد ، و در آنجا به دستور خلیفه منصور وی به تیغ سپرده شد.

یوسف برم :
پس از استادسیس روستائیان سغد (میانرودان) پیرامون مردی به نام یوسف برم گرد آمدند ، که به نوشته یعقوبی از موالی ثقیف بود ؛ یعنی از خاندانهای ایرانی بود که در زمان حجاج ثقفی زیر قیموت عرب قرار گرفته و مسلمان شد. منابع تاریخی ما با یک اشاره کوچک از قیام وی از آن گزشته اند.ولی دامنه شورش برم را میتوان از آنجا درک کرد یکی از برادران هرثه ابن اَعَین (از سرهنگان بالارده عباسی) در شورش او کشته گردید.فرجام این قیام مانند هرقیام روستایی ، شکست همراه با کشتار روستاییان بود .یوسف برم در سال 156 ( تاریخ یعقوبی) پس از مذاکراتی تن به تسلیم داد ، او را به بغداد فرستادند و در همانجا دست و پاهایش را به دستور خلیفه بریدند و تن وی را بدار آویختند.

2005-01-16T02:07:00.000-08:00

زرتشت و آموزشهاي او

پژوهنده دانشمند آقاي دكتر حسين وحيدي دركتاب خود مي فرمايد : " همان گونه كه مي بينيم در سرودهاي اشوزرتشت ديالكتيك را نخست درهستي تشخيص ميد هد و سپس بنياد انديشه و منش آدمي را بر چنين نگرشي استوار ميكند و متاسفانه در درازناي تاريخ بويژه در پايان دوره ساساني و پس از آن و تا به امروز درباره انديشه هاي اشوزرتشت كه در گاتها آمده برداشتهاي بسيار بادرستي مي شود و نگرش ديا لكتيكي اشوزرتشت به هستي و انسان ، به چهره جنگ اهورامزدا و اهريمن در ميآيد ، حال آنكه در گاتها آنچه هست پيكار بين سپنتا من و اهرمن است كه "سپنتا " به معني پاك و سازنده است و" انگره " به معني زشت و ويرانگر و "من " كه درواژه هاي دشمن و بهمن بجا مانده به معناي انديشه ناپاك و ويرانگر ، نه جنگ بين اهورا مزدا و اهريمن يا ثنويتي كه برخي به آن معتقدند.
درفرهنگ زرتشتي نيكي دريك واژه فشرده مي شود و آن اشا يعني راستي و بدي هم در يك واژه فشرده ميشود و آن دروج يا دروغ است . اولي سازنده هستي و دومي ويرانگر آنست نيروي سازنده در انديشه " سپنتا من " و نيروي ويرانگر در انديشه انگره مينوست .
راستي سازنده تن و روان و دروغ بي ساماني و كژ انديشي است . در ديدگان اشوزرتشت جهان آورده گاه دو كشش همزا د و هميستار (ضد ) است كه يكي سازنده و ديگري ويرانگر است و اين دو درهر زمينه و آوردگاهي ، از انديشه آدمي گرفته تا ساختمان اجتماعي و جهاني پيوسته بر ضد يكديگر در تكاپو و پويش اند و آدمي پيوسته به سود سپنتا من و بر عليه انگرمن تلاش كند .
موبد فيروز آذرگشسب در ترجمه گاتها يا سرودهاي آسماني اشوزرتشت درباره نيكي و بدي مي نويسد:
" اشوزرتشت جهان هستي را ميدان مبارزه و كشمكش دائم دو نيروي ضدين سپنتا مينو و انگره مينو دانسته و مي فرمايد : اين دو گوهر همراه و همزا د در عين حال كه با هم مخالف و درستيزند لازم و ملزوم يكديگر نيز مي باشند . و جود اين دو گوهر با هم آفرينش و هستي را پديد مي آورند . مثلا نيروي مثبت و منفي در عين مخالف بودن با يكديگر موجب بوجود آمدن برق ميگردند .

نيروي جاذبه و دافعه موجب ثابت ماندن كرات آسماني درجاي خود ميبا شند . نيك و بد و زشت و زيبا بستگي به طرز انديشه ما دارند . آنچه به سود ما است نيك و آنچه به زيان م باشد آن را بد و نا زيبا مي شماريم .
بنا به فرموده " اشوزرتشت " آنچه دراين جهان وجود دارد از آفرينش خداوند يكتا ميباشد و در ذات خود نيكوست و به منظور خاصي آفريده شده اند .
به عبارت ديگر نيك و بد و زشت و زيبا از زماني بوجود ميايند كه بشر پا به عرصه وجود ميگذارد و نيروي تشخيص و تميز او به كار مي افتد و به طوري كه در بند سوم از هات 30 يسنا آمده است : آن دو گوهر همزاد درآغاز درعالم تصوير پديدار مي گردند كه يكي نيكي و ديگري بدي در انديشه و گفتار و كردار .
چنانچه از مفاد بند بالا روشن مي گردد دو گوهر سپنتا و انگره دو مينو و دو گوهر همزادي هستند كه در برابر هم قرار گرفته اند و درعالم انديشه به صورت نيك وبد ظاهر ميگردند . اصلا مفهوم خود " مينو " انديشه و منش ميبا شد كه يكي گوهر پاك يا انديشه فزاينده و سازنده است و ديگري گوهر ناپاك يا انديشه ويرانگر و تباه كننده .
انگره مينو كه بعدها درزمان ساسانيان به صورت اهريمن تغيير شكل يافته است نميتواند خالق شر باشد و در برابر اهورامزدا ، هستي بخش داناي بزرگ و سر چشمه نيكيها قرار گيرد .اهريمن در نهاد بشر وجود و بستگي به انديشه ويرانگر شيطان صفتان و دد منشان داشته و به هيچ وجه وجود خارجي ندارد .
به عبارت ديگر ميتوان سپنتا مينو و انگره مينو را به فرشته خوئي و اهريمن صفتي تعبير كرد كه هردو در خوي و خصلت و انديشه و نهاد انسان قرار دارند و ازو جدا نيستند منتها بنا به آخر بند 3 همين يسنا دانايان و فرزانگان راه نيك و درست را برميگزينند ولي نابخردان چنين نخواهند كرد و به بيراهه خواهند رفت " شخص نادان و كود دل گرفتار هواي نفس و كج خيالي خود شده و به راه خطا خواهد رفت و در نتيجه كارهاي ناشايست و غير انساني ازو سر خواهد زد و رفته رفته ددمنشي و اهريمن صفتي دراو ظهور و بروز خواهد نمود و تجسمي خواهد بود از اهريمن انسان نما ولي شخص فرزانه و دانشمند راه نيك اختيار خواهد كرد و بر هوسهاي نفساني خويش مهار خواهد زد و با كارهاي انساني و شايسته خود فرشته اي خواهد شد به صورت انسان ".
+زرتشت و تعالیم او
+دین بهی
+سرودهای زرتشت

2005-01-13T01:44:00.000-08:00

تاثیر موسیقی ایرانی در موسیقی تازی

برخی نویسندگان عرب زبان, دانسته یا ندانسته میکوشند همه دانشها و هنرهای رایج در عصر درخشان اسلامی را از آن قوم عرب و زاده اندیشه ایشان وانمایند و هیچگاه دوست نمیدارند اعتراف کنند که این دانشها و هنرها در ایران روزگار ساسانی شناخته و رایج و پیشرفته بوده است و همانها است که با دست گروهی از خود ایرانیان تازه مسلمان در قالب زبان عربی ریخته شده است و همانها است که پایه و مایه تمدن و فرهنگ عصر اسلامی گردیده است و حتی خشنود میشوند اگر بتواند پیشینه برخی وسایل تمدنی را به عبریان و سریانیان حتی حبشیان نسبت دهداما به ایرانیان نسبت ندهد.
باری بی شک چنانکه نویسندگان قدیم و نیز دانشمندان بی طرف عرب زبان در عصر ما نوشته اند , در میان عربهای روزگار جاهلی از موسیقی جز "حدا" که برای شتران خوانده میشد و "نصب" که یک گونه حدا ولی با آهنگ تندتر است, چیزی شناخته نبوده است.
ابزارهای موسیقی نیز از بوقهای شاخی و دهلهای ساده و دفهای چهارگوشی زنان مویگر همگام مویگری بر مردگان می نواختند,برتر نبوده است.
برعکس آنجا , فن موسیقی در ایران تا آنجا به والایی گرایده بود و جنبه علمی داشت که برای نوشتن آوازها الفبای ویژه ای مانند نت نویی در امروز بوده و با آن الفبا چنانچه محمد بن اسحاق در گذشته به سال 378 هجری در کتاب الفهرست نوشته است , نوای پرندگان و شر شر آبها و غریو بادها و هراس جانوران را نیز می نگاشتند.
علی بن حسین مسعودی در گشته به سال 345 هجری شماره نشانه های این خط ایرانی را 160 نشانه نوشته است .باری هنر موسیقی در عصر ساسانی هم از جنبه علمی تا آنجا پیش رفته بوده است که هنگام ترجمه کتابهایی که در این هنر بوده است از فارسی به عربی مایه ها و راهها و بهره ها و بیشتر سازها به همان شکل فارسی یا با اندک شکستگی در واژه , به زبان عربی در آمده و به کار رفته و تا کنون رایج مانده است.
درباره پیشینه آواز خوانی در عرب ,همه تاریخ نویسان نوشته اند که ابن سریج خواننده معروف حجاز آوازه خوانی را از بنایانی یاد گرفته است که به فرمان الله بن زبیر برای نوسازی خانه کعبه از ایران به مکه آورده بودند . اینان به فارسی آواز می خواندند و ابن سریج آوازها را از آنان یاد گرفت و به عربی برگردانید.
آقای عباس عزاوٌی که از نویسندگان مشهور عراق است نوشته : آهنگهای موسیقی ایرانی در شهر مدینه بوسیله نشیط فارسی و طویس سائب خاثر که همه ایرانی مهاجر بوده اند رواج یافته و و معبد و ابن سریج در مکه شاگردان اینان بوده اند.
باری پس از آنکه موسیقی ایرانی در سده اول هجری رواج یافت و در مدینه و مکه آواز خوانانی نظیر طویس و ابن مسحج و معبد و سائب خاثر پدید آمدند , موسیقی مجاز شناخته و آزاد شد . آنگاه نوبت به بغداد میرسد.
عراق کانون فرهنگ و تمدن ایران در عصر ساسانی است "دول ایرانشهر "نامیده میشده است .در اینجا بوده که نوابغی در فن موسیقی پدید آمده که بیشتر ایرانی اند. در پیشاپیش این نوابغ نام ابراهیم و پسرش اسحاق که از مردم شهر ارگان (ارجان نزدیک بهبهان کنونی) بوده اند مشهور است.
هنر موسقی ایرانی و هنرهای وابسته به آن رقص در محیط متمدن بغداد تا آنجا پیش رفت که که حتی بانوانی از دودمان عباسی از این هنر بهره داشته اند.در این مورد داستان علیه دختر مهدی عباسی زبانزد همگان است.
در زمینه سازها , محمد بن نباته مصری نوشته است که نصربن حارث بن لکده پزشک مشهور عرب زبانی که در دانشگاه گنده شاپور (جندی شاپور ) خوزستان درس می خوانده است در همانجا نیز با موسیقی و آواز ایرانی آشنا شده و بربط نوازی را که یکی از وسایل درمان برخی بیماریهای درونی و روانی بوده , آموخته و و چون به مکه باز میگردد در آنجا بربط نوازی را رایج میکند.
پژوهشی ساده در کتابهای موسیقی که به زبان عربی نوشته شده است آشکارا نشان می دهد که نود در صد نام آوازها و نام سازها در عربی ,ایرانی است و به همان شکل ایرانی و گاهی با اندک شکستگی در زبان عربی رایج مانده است. واژه خنیاگر که در عربی به شکل( خنیاکر) و ( هنیاکر ) به کار رفته و از آن مصورهایی به شکل "خنگره "و "هنکره " و فعلها ساخته و به کار برده اند, معنی موسیقی دان به طور مطلق نداشته است , خنیاگر به خوانندگان و نوازندگانی گفته شده که در بزمها و شادیها گونه ای موسیقی سبک (به اصطلاح امروزی بزن بکوب) می نواخته اند .اینگونه آوازها در فارسی ماحوزه و ماحوزی می گفته اندکه بیشتر در میخانه و خرابات خوانده میشد,همین واژه نیز در عربی رایج بوده . واژه (ماهور) که امروز نام یکی از دستگاههای شادی آفرین موسیقی ایرانی است صورتی از واژه (ماحوز) در این معنی است.

اینک به نام برخی از سازها اشاره می شود:
بربط:
این ساز در موسیقی عربی ساز اصلی به شمار می آمده و همه تعریفهای آوازها در کتابهای موسیقی از روی داستانهای (پرده ها) این ساز و چهار سیم آن بیان گردیده است . گاهی بربط را عود و مذهر هم ترجمه کرده اند.
جای سرانگشت نوازنده را بر دسته بربط یا سازهای دیگر دستان می نامیده اندو این واژه را در عربی به (دساتین) جمع بسته اند.
لفظ پرده در عربی بیشتر به معنی گام در موسیقی به کار رفته و آنرا به شکل "برده" جمع "بردوات" به کار برده اند.

شستا:
نام سازی است که دارای شش تار است و همان است که امروز آنرا "تار"می گوییم.
تنبور:
این واژه به شکل طنبور در زبان عربی راه یافته است.
چنگ:
واژه چنگ به دو شکل عربی شده است:
1) صنج که جمع آن "گصنوج" است که دو صفحه گرد فلزی است که از صدای به هم زدن آنها مایه هر آواز را نگه می دارند و آواز را پاره پاره می کنند.
2) جنک که جمع آن "جنوک"است.
رباب :
که به همین شکل در عربی به کار میرود.
کمانچه :
که به دو شکل کمنجه و کمنجا وارد شده است.امروزه در کشورهای عربی به جای ویلون لغت فارسی کمان را به کار می برند.
سرنا:
که به شکلهای صورنا, سرنا, زرنا و صرنایه به کار رفته و نیز واژه صور که به معنی شیپور استسبک شده این کلمه فارسی است.
گاودم:
این ساز که یک ساز رزمی ایرانی بوده و نام آن در شاهنامه بسیار آمده است به شکل جاودم عربی شده است.

قانون:
این ساز که میگویند مخترع آن فارابی است به همین شکل و معنی در زبان عربی به کار رفته است.
سنتور :
نام سنتور در عربی به شکل "سنطیر"آمده است.
داره:
نام داره که به غلط در ایران (دایره و داریه )گفته می شود در عربی به شکل "طاره"و"طار" آمده.داره زن را "طاریه"میگفته اند.

باسپاس فراوان تارنمای :
يتا اهو

2005-01-10T01:43:00.000-08:00

اندیشه نیک

موریس مترلینگ میگوید : " قوانین اخلاقی که زرتشت تعلیم داده است یکی از عالیترین و ساده ترین مقررات اخلاقی جهان است."
شاید منظور وی از مقررات ساده اخلاقی زرتشت ، گفتار ، پندار و کردار نیک باشد که در واقع جوهر اخلاق است و با پیروی از آن میتوان به کمالات انسانی رسید . این سه اصل آنچنان پایه و اساس محکمی دارد که بقول پروفسور ویتنی " کاخی که زرتشت بروی سه ستون بلند و زیبای گفتار ، پندار و کردار نیک استوار داشته هیچگاه ویران نخواهد شد."
او در ستایش از این سه اصل میگوید : " .....از برای عیسی چگونه ممکن بود آئینی که زرتشت در جز آن اندیشه ، کردار و گفتار نیک را بیان نموده بود ، بهتر و پاک تر از او بیان دارد.آیا این سه کلمه دارای همه چیز نیست و اساس کلیه مذاهب بشمار نمیرود؟ آیا ممکن است کسی از مرسلین پارسا چیزی به آن بیفزاید. شاید کسی پاسخ گوید آری ، عشق عیسی را میتوان ضمیمه آن نمود ، ولی کسی را که اندیشه خوب و پاک است نه تنها عیسی بلکه سراسر جهان و خالقش را دوستار خواهد بود. کسی را که اندیشه پاک است لاجرم دل هم پاک است.همیشه اندیشه نیک بنیان حقیقی کردار و گفتار نیک است ."
گایگر ، یک اوستا شناس دیگر با اشاره به نقش مهمی که اندیشه نیک در زندگی ایفا میکند میگوید : پایه و اساس آیین مَزدَیَسنا ابرام بر این نکته است که پاکی اندیشه پایه و اساس کلیه رفتار ها و گفتار ها در طول زندگیست.
آری ، پاکی اندیشه سنگ بنای کاخ باشکوه اخلاق است.بقول نگر کار " زرتشت روح حقیقی دین خود را در شعار معنوی و سه اصل خود گنجانیده است."
در مورد این سه اصل مکرر به مطالبی در کتابهای مقدس به دینان برمیخوریم. مثلا در "زاداسپرم" کرحله اول کمال اندیشه نیک مرحله دوم ،گفتار نیک و مرحله سوم کردار نیک است.
و درستی وظیفه لذت بخشی است که یک زرتشتی را به Vohu vuhistem و یا بزرگترین نیکی میرساند و تنها از این راه است که او قادر میگردد به Vohu vuhistem ( بهترین زندگی) برسد.
امروزه زرتشتیان راه راستی را " اشویی" میخوانند و پیرو راستی را "اشون" مینامند. آنها دراین کلمه معنی اَشا را محدود کرده اند به پاکی جسمی و روحی و اخلاقی درنتیجه معنی برتر عرفانی اش گم گشته است ، برای دسترسی پیدا کردن به معنی برتر این کلمه که باید به آثار بجای مانده از آذرباد مهراسپند مراجعه کرد.

2005-01-06T02:05:00.000-08:00

جشن دیگان (2 ، 9 و 17 دی)

واژه دی ، آفریدن و آفریدگار معنی میدهد . در ماه دی ، غیر از روزِ ماه که اورمزد نامیده میشود و نام خداونداست ، سه روز دیگر به نامهای دی بآدُر ، دی بهمر و دی بدین وجود دارد. بنابرین جشن دیگان برابرست با یکی از این روزها در ماه دی که دوم ، نهم و هفدهم در تقویم خورشیدی است . در ایران باستان جشن دیگان نخستین بار در روز اومزد در ماه دی ، که خرم روز نیز نام داشت برگزار میشده است.در این روز کعه روز پس از شب چله است ، پادشاه و حاکم شهر دیدار عمومی با مردم داشته اند . اکنون نیز برخی از زرتشتیان در برخی از شهرها و روستاها یکی از روزهای دی یا همه آن را جشن میگیرند. همانند جشنهای ماهیانه دیگر ، کوشش میکنند تا در محلهای عمومی مانند آدریان و آتشکده گرد هم آیند و جشن دیگان را با سرور و شادمانی برگزار کنند.

2005-01-02T23:04:00.000-08:00

نادر گیتی ستان ( بخش پایانی)

نادر به همراه لشكرش به سوى اصفهان حركت كرد و در نزديكى اصفهان اردوى خود را در بيرون شهر زده و شاه طهماسب را به بهانه سان ديدن از سپاه به اردوگاه دعوت كرد و همگى افسران ارتش خود را نيز پيش خواند و در پيش روى همه از شاه طهماسب بازخواست كرد كه چرا به ميهن خيانت كرده و به افسران گوشزد كرد كه در پيمان بغداد نامى از افسران و سربازان ايرانى كه در دست دشمن اسير شده اند، برده نشده و اين براى يك پادشاه بزرگترين ننگ است كه برادران و هم ميهنانش را به دست دشمن دهد كه هر رفتار ناشايستى با آنها بكنند. سرانجام افسران ايران در برانداختن شاه طهماسب هم راى شده و شاه چون هيچ چاره ديگرى نداشت، از پادشاهى مستعفى و صورت مجلس تنظيمى را امضا كرد.
با اينكه همگى افسران تقاضا كردند نادر تاج شاهى برسرنهد، نادر نپذيرفت و شاهزاده عباس ميرزا فرزند هشت ماهه طهماسب را به نام شاه عباس سوم به پادشاهى برگزيد و شاه طهماسب را به همراه خانواده اش به مشهد اعزام و خود زمام امور را به دست گرفت. نادر بلافاصله به سمت غرب كشور جهت عقب راندن اشغالگران لشكركشى كرد و شهرهاى بغداد و كركوك را محاصره كرد. امپراتورى عثمانى براى جلوگيرى از سقوط بغداد، بزرگترين سردار تاريخ خود را به نام توپان عثمان پاشا به همراه يكصد هزار تن از سربازان ورزيده به بغداد اعزام كرد كه در اين زمان نادر پس از مطلع شدن با پنجاه هزار تن از سربازان خود به سوى دشمن شتافته و پس از راهپيمايى ۱۱۰ كيلومترى، در نزديكى سامره به دشمن تا دندان مسلح خويش كه در حال استراحت و تازه نفس بود، رسيد. سپاه عثمانى پس از مشاهده لشكر خسته ايران بلافاصله حمله ور شد و در نهايت ايرانيان در اين جنگ شكست خورده و عقب نشينى كردند. شكست ناگهانى نادر از ارتش عثمانى گروهى از دشمنان او و هواخواهان شاه طهماسب را گستاخ كرد. برخى از بزرگان كشورى چون آب را گل آلود ديدند، مردم را نسبت به نادر بدبين نموده و خودسرى آغاز كردند. نادر براى خوابانيدن شورش احتمالى، طهماسب قلى خان جلاير افسر دلير و باوفاى خود را به فرماندارى نظامى اصفهان برگماشته و در همدان از لشكر شكست خورده خويش سان ديده، تمامى آنان را به فراخور حال انعام داد و هنوز سه ماه از شكست ايران نگذشته بود كه نادر با لشكرى عظيم به سمت بغداد حركت كرد و در نهايت نادر در بزرگترين نبرد خود با عثمانى در محله اى به نام «سورتاش» موفق به شكست عثمانى و كشتن توپان عثمان پاشا بزرگترين سردار نامى آنان گرديد. پس از مرگ توپان عثمان، نادر پيكر بى جان و سر بريده وى را با احترامات كامل نظامى به سوى عثمانى فرستاد و بدين ترتيب موفق شد كليه شهرهاى اشغالى را آزاد و اسيران دربند را به آغوش ايرانيان بازگرداند.نادر پس از آزادى كليه مناطق اشغالى در غرب و شمال غرب به سمت شمال ايران لشكركشى كرد كه بلافاصله روسيه تمامى شهرهاى متصرفه ايران را بدون درگيرى تخليه و مجدداً به صاحبان اصلى خويش بازگرداند.
سپس نادر در هنگام مراجعه، در دشت مغان در سال ۱۱۴۸ هجرى قمرى زمانى كه بزرگان كشورى و لشكرى تجمع كرده بودند براى حاضرين سخنرانى و اظهار نمود كه تاكنون من آنچه لازمه كوشش و جانفشانى بود به جاى آوردم، دشمنان ايران مانند افغان، روس و عثمانى را از ميهن بيرون كردم اكنون مى خواهم به خراسان بازگشته آسايش نمايم. طهماسب ميرزا و پسرش عباس ميرزا هر دو زنده هستند شما هر يك از آن دو يا هر كسى را مى خواهيد به پادشاهى برداريد. در اين هنگام تمامى حاضرين متفقاً اعلام كردند، كسى جز نادر سزاوار شاهى نيست و پس از يك ماه در ۲۴ شوال ۱۱۴۸ هجرى قمرى نادرقلى افشار فرزند امامقلى به عنوان نادرشاه افشار، تاج شاهى را بر سر نهاد.

2004-12-31T02:32:00.000-08:00

نادر گيتى ستان ( بخش نخست)

در هنگام پادشاهى شاه سلطان حسين كشورهاى همجوار ايران (روسيه و عثمانى) از طريق گزارش محرمانه جاسوسان خود پى به ضعف شديد دولت مركزى ايران برده و جنگجويان خود را براى حمله و اشغال ايران آماده مى كردند تا اينكه ضعف، سستى و بى خبرى ايرانيان از اوضاع داخلى و خارجى آن زمان به حدى رسيد كه افاغنه نيز به سرپرستى محمود افغان غلزايى خيال تصرف تاج و تخت ايران را نمودند. آنها گوى سبقت از كشورهاى همجوار ربوده و از طريق قندهار و كرمان به اصفهان پايتخت ايران حمله و آن را همانند نگين انگشترى محاصره كردند. در اين زمان شاه سلطان حسين و ايرانيان متاسفانه داراى لشكرى ثابت، مجهز و ورزيده نبوده و در هنگام بحران و جهت جنگيدن با دشمنان اقدام به جمع آورى سرباز از روستاها مى كردند كه به علت حمله غير مترقبه افاغنه جمع آورى سپاه نيز ميسر نگرديد. لازم به ذكر است از سال هاى بسيار دور كشور عثمانى داراى ارتشى بزرگ، ثابت و منظم و مخوف به نام «ينى چرى» بود و آن لشكر در زمان خاقان گيتى ستان شاه اسماعيل صفوى در نبرد چالدران بسيارى از ايرانيان را از دم تيغ گذرانده، ولى متاسفانه درس عبرتى براى ايرانيان نشد و پس از دويست سال نيز به دليل فقدان تشكيل سپاه ثابت، اصفهان محاصره و شاه سلطان حسين نيز پس از اين مهم با فالگيران، رمال ها و اطرافيان بى خبر از زمانه و نالايق تشكيل جلسه داده و برابر نظريه آنان جهت مقابله و نابودى محاصره كنندگان به عوض جنگيدن با دشمن دستور پختن آش نخود همراه با گفتن قل هو الله را مى دهد و پس از صرف و خوردن آش، نه تنها افاغنه از محاصره اصفهان خسته نشده بلكه به دليل كمبود آذوقه و سختى شرايط، دزدى و غارت و كشتار در داخل شهر، شاه سلطان حسين نيز مجبور به تسليم شده و در يك اقدام بى سابقه در جهان ابتدا يكى از دخترهاى خود را براى محمود افغان به عنوان هديه فرستاده و سپس خود با پاى پياده از شهر خارج و به سمت لشكر محمود رفته و تاج كيانى را تقديم وى مى كند و يكى از شرم آورترين روزها را براى ايران به ثبت مى رساند.
پس از سقوط اصفهان و تسلط افاغنه، كشورهاى روسيه و عثمانى از فرصت استفاده كرده و به ترتيب تمامى شهرهاى شمالى ايران را روسيه و شهرهاى جنوب غربى، غرب و شمال غرب را عثمانى تصرف و اشغال مى كند. در اين هنگام عده اى از افراد فرصت طلب و خائن به عوض جمع آورى لشكر و مقابله با متجاوزان در اقصى نقاط ايران اعلام خودمختارى مى كنند. و از اين زمان ديگر كشورى به نام ايران وجود نداشته و مملكت تجزيه كامل مى گردد و جالب اينكه افاغنه و عثمانى در خصوص غنائم و سهم بيشتر در ايران با يكديگر نبرد خونين مى كنند.
لذا در اين زمان نادر كه آوازه اش در خراسان شنيده شده به خدمت طهماسب ميرزا پسر سوم شاه سلطان حسين كه پس از حمله افاغنه جهت جمع آورى سپاه به مازندران اعزام شده بود، مراجعه و با تشكيل سپاهى ورزيده ابتدا خراسان را در يك جنگ خونين از دست ملك محمود سيستانى كه با فرصت طلبى اعلام خودمختارى كرده خارج و سپس با حمله و لشكركشى به هرات، پشت جبهه و تغذيه كننده نيروهاى افاغنه را مغلوب، سپس بلافاصله در يك نبرد خونين در منطقه مهمان دوست دامغان اولين شكست را به اشرف افغان كه پس از مرگ محمود، شاه ايران شده بود مى دهد و مجدداً با تعقيب وى دومين نبرد و شكست را در حوالى اصفهان و در محله مورچه خورت تحميل و اشرف بلافاصله پس از شكست، خود را به اصفهان رسانده و به سرعت كليه طلا و جواهرات سلطنتى را غارت و به همراه باقيمانده لشكر شكست خورده اش به جنوب ايران متوارى مى گردد. نادر پس از آزادى اصفهان، بعد از ۷ سال و ۷ ماه وارد شهر شده و پايتخت ايران را آزاد مى نمايد و مردم با استقبال باشكوه خود يكى از تاريخى ترين روزها را براى ايرانيان ثبت مى كنند. سپس نادر به دنبال اشرف به شيراز رفته و آخرين نبرد را در زرقان شيراز همراه با شكست سنگين به اشرف تحميل مى كند. وى سپس بدون هيچ درنگى به سران كشورهاى روسيه و عثمانى اعلان جنگ داده و به سمت غرب ايران لشكر كشى مى كند و بلافاصله در شهرهاى همدان، نهاوند، تويسركان در چندين نوبت با ارتش عظيم عثمانى روبه رو شد. با شكست آنان كليه شهرهاى غرب و شمال غرب ايران را آزاد مى كند. در هنگام پيروزى در آخرين مناطق اشغالى، به نادر خبر مى رسد كه افاغنه ابدالى شهر مقدس مشهد را محاصره و قصد تصرف شهر را دارند. در اين رابطه نادر مجبور به لشكركشى از شمال غربى ايران به سمت مشهد مى شود و در يك اقدام منحصر به فرد، خود و لشكرش را شش روزه به مشهد رسانده و افاغنه را غافلگير و مشهد را از محاصره آزاد مى كند. در اين زمان در اصفهان شاه طهماسب فرزند شاه سلطان حسين كه به جاى پدر بر تخت شاهى تكيه زده از فتوحات فرمانده سپاه خويش (نادر) ترسيده و با تحريك اطرافيان اقدام به لشكركشى براى آزاد سازى باقيمانده شهرهاى اشغالى در شمال غرب مى كند، ولى در غياب نادر كه به دليل محاصره شهر به آن منطقه رفته بود، سپاه عثمانى در يك نبرد خونين، شكست سنگينى به قواى شاه طهماسب تحميل مى كند و تمامى شهرهايى كه نادر با خون دل آزاد كرده بود، مجدداً به همراه تمامى سكنه به كشور عثمانى تحويل و عهدنامه ننگين «رشت و بغداد» را امضا مى نمايد. چون نادر از پيمان هاى ننگين شاه طهماسب آگاه مى شود سخت خشمگين شده فرمانى به نام همه ايرانيان به استان هاى كشور فرستاده و دستور مى دهد كه هيچ يك از ايرانيان نبايد زير بار چنين پيمان ننگينى بروند. سپس يادداشت سختى به دربار استانبول فرستاده و در آن گوشزد مى كند كه پيمان شاه طهماسب هيچگونه ارزش سياسى نداشته و نيروهاى عثمانى بايد همه شهرهاى متصرفى را بدون هيچگونه گفت وگو پس داده وگرنه آماده جنگ باشند.

2004-12-28T01:22:00.000-08:00

جشن زایش میترا

یلدا ( دی جور) شب اول زمستان و شب آخر پاییز است و آن بلند ترین شبها است. جشنی که در این شب سال برپا میشود پیشینه بسیار درازی داشته و وابسته به ایزد مهر است. ” ایزدی که دارنده هزار چشم و هزار گوش׳ دارنده دشتهای فراخ که ازسنگ زاده میشود׳ که از میوه درخت کاج بیرون میآید ׳ که در دریا سوار بر دلفین است و در خشکی بر گرده شیری نشسته که گاه خورشید را مهر و مهر را خورشید مینامد ׳ که با اسپهای سپید بلند یال׳ سوار بر کالسکه زرین در آسمان میتازد׳ که سامان دهنده گردش دوازده اختر است و ماه مهر و روز مهر به نامش در آمده است“. این جشن ویژه آریاییهاست ما ایرانیان آنرا به نام شب چله برگزار میکنیم. یلدا واژه سریانی درچم ”زایش“ و شب یلدا شب زایش مهر است.
هنگامی که آیین مهر از ایران به جهان آن روز گسترش یافت در رم و بسیاری از کشورهای اروپایی ׳ روز بیست و یکم دسامبر که برابر با اول دی بود را روز زایش مهر یا میترا میشناختند و آنرا جشن میگرفتند ׳ اما در سده چهارم ترسایی بر اثر لغرشهاییکه در کبیسه روی داد ׳ روز زایش میترا در بیست و پنجم دسامبر افتاد. در آن زمان زایش عیسی مسیح در ششم ژانویه جشن گرفته میشد. امروزه نیز آسوریان و ارامنه جهان در همین روز زایش عیسی را جشن میگیرند.
هنگامیکه مسیحیت ( نه مسیح ) به زور شمشیر و نیزه و سختگیری در رم جا باز میکرد ׳ دین بسیاری از رومیان و کشورهای اروپایی همان آیین مهر و میترا بود. سرپرستان کلیسا چون نمیتوانستند با این آیین به سادگی نبرد نمایند و جشن زایش میترا را در بیست و پنجم دسامبر به سادگی از بین ببرند ׳ چاره اندیشیدند و آنروز را روز زایش عیسی مسیح وانمود کردند و بیش از هشتاد درسد از نشانه ها و فرمانها و رهنمودهای این آیین را انگ مسیحیت زدند.
امروزه همه مسیحیان جهان که شب ۲۵ دسامبر ׳ زایش عیسی را جشن میگیرند و با خوردن و نوشیدن به شادی میپردازند ׳ همان زایش میترا را جشن میگیرند. بسیاری از نشانه های این جشن ׳ گرفته شده از آیین مهر است:
امروزه پاپانویل همانند مغان آیین مهر با پوشاکی ارغوانی رنگ برای کودکان شادیانه می آورد. درخت کاج که در منازل آذین بندی میگردد همان سرو آریایی است که در بازمانده های باستانی ما به ویژه بر روی دیوارهای تخت جمشید که زینت بخش آنست ׳ یافت میشود. آنروزها پیروان این آیین در زادروز میترا آنرا آراسته میکردند و دو رشته نوار سیم گونه و زرین گونه به نشانه های کهکشانهای دور و نزدیک برآن می پیچیدند و دور آن به شادی میپرداختند. ستاره بزرگی که در بالای درخت میگذاشتند ׳ نشانه خورشید بود که به همه جا فروغ میبخشید وفر و فروغ میترا را میرساند.
یکی دیگر از رسمهای این آیین که در مسیحیت پایدار مانده است همانا شستشو (غسل تعمید) است که رهروان آیین مهر به آن پایبند بودند.
اکنون بازمانده های این آیین در کشورهای اروپا به ویژه در واتیکان به گونه پرستشاههای مهری به چشم می خورند. در ایران دو نمونه چشمگیر از این پرستشگاهها ׳ یکی در شهر توس و دیگری در شهر قم پا برجا مانده است که بر روی اولی آرامگاهی به نام رضا و بر روی دومی آرامگاهی به نام معصومه ساخته شده است.
تولد مسیح و کریسمس بر تمام مسیحیان فرخنده باد ، شاد و پیروز باشید.
این نوشته برگرفته شده از: دفتر آدینه (مجله فرهنگ و تحقیقات ایرانی پوشینه پانزدهم) و گاهشماری و جشنهای ایران باستان ׳ نوشته هاشم رضی میباشد.

2004-12-25T13:53:00.000-08:00

روز درگزشت اشو زرتشت :
5 دی ماه
به روایت برخی از منابع نوشتاری اوستایی ، زرتشت پیامبر ایرانی ، درپایان زندگی و پس از به انجام رساندن رسالت خود که بخشی از آن ، آموزش راستی و رستگاری و آرامش به انسانها با کار و کوشش و بر مبنای خرد و خردورزی بود ، در شهر بلخ به سر میبرد.در این زمان که گشتاسب کیانی فرمانروای آن سامان بود ، از عمر زرتشت که در آتشکده شهر بلخ به آموزش و راهنمایی مردم و کسانی که خواستار شنیدن بوند مشغول بود ، هفتاد و هفت سال میگزشت.
در آن سالها گشتاسب و پسرش اسفندیار از بلخ که پایتخت آن زمان بود ، خارج شده بودند و ارجاسب، فرمانروای تورانی که دشمن دیرینه ایران نیز بود با استفاده از موقعیت بدست آمده ، توربراتور فرمانده سپاه خود را با لشگری پر شمار برای حمله به ایران فرستاد.
با یورش تورانیان، لشگر دشمن ، دروازه شهر بلخ را را با همه دلاوریهای ایرانیان درهم شکست.در اآن زمان زرتشت ،پیامبر ایرانی با لهراسب و گروهی دیگر از پیروانش در آتشکده بلخ مشغول نیایش بودند که با حمله لشگریان مهاجم همگی جان باختند.بر پایه این روایت آن واقعه تلخ در روز خور از ماه دی افتاده است.
بدین روی زرتشتیان برای پاسداری از ارزشهای نیک آموزشهای پیامبرشان زرتشت ، در روز خور از ماه دی به آدریان و آتشکده روی میآورند و به نیایش پروردگار یکتا می پردازند. زرتشتیان در روز درگزشت اشو زرتشت ، با حضور موبدان ، آفرینگان میخوانند.